|

چاپی دیگر از «شازده كوچولو» ابوالحسن نجفی

كتاب قرن

نسیم آصف: «شازده كوچولو» آنتوان دو سنت اگزوپری از مشهورترین داستان‌های ادبیات جهان است كه تاكنون به بیش از صد زبان ترجمه شده و بعد از انجیل پرخواننده‌ترین كتاب در همه جهان است. از «شازده كوچولو» تاكنون ترجمه‌های متعددی هم به فارسی صورت گرفته است. ده سال بعد از انتشار این كتاب در فرانسه،‌ محمد قاضی در دهه سی به سراغ «شازده كوچولو» رفت و آن را ترجمه كرد و از آن زمان تا امروز حدود سی مترجم دیگر به ترجمه شازده كوچولو پرداخته‌اند. در كارنامه پربار ابوالحسن نجفی،‌ ترجمه «شازده كوچولو» هم دیده می‌شود. این روزها و به مناسبت اولین سال درگذشت ابوالحسن نجفی، ترجمه او از شاهكار اگزوپری به دو شكل فارسی و سیریلیك در تاجیكستان منتشر شده است. نجفی «شازده كوچولو» را در سال 79 در نشر نیلوفر به‌چاپ رساند و یك‌سال بعد كتاب تجدیدچاپ شد و از آن زمان تاكنون نیز به‌دفعات بازچاپ شده است. «شازده كوچولو» با ترجمه نجفی این‌طور آغاز می‌شود: «وقتی كه شش ساله بودم، یك‌روز در كتابی به اسم داستان‌های واقعی كه درباره جنگل‌های كهن بود، تصویر زیبایی دیدم: تصویر یك مار بوآ كه داشت حیوانی را می‌بلعید... در كتاب نوشته بود: مارهای بوآ شكار خود را بی‌آنكه بجوند درسته می‌بلعند. بعد دیگر نمی‌توانند تكان بخورند و مدت شش‌ماه كه هضم آن طول می‌كشد به خواب می‌روند. آن‌وقت من درباره حوادث جنگل خیلی فكر كردم و بعد توانستم با یك مداد رنگی اولین طرحم را بكشم... شاهكارم را به آدم‌بزرگ‌ها نشان دادم و پرسیدم: از این تصویر می‌ترسید؟ آنها گفتند: مگر كلاه ترس دارد؟ طرح من كه تصویر كلاه نبود. تصویر مار بوآ بود كه داشت فیل هضم می‌كرد. آن وقت من اندرون مار بوآ را كشیدم تا آدم‌بزرگ‌ها بتوانند بفهمند. آخر به ‌آنها همیشه باید توضیح داد تا بفهمند... آدم‌بزرگ‌ها نصیحتم كردند كه از كشیدن مارهای باز و بسته دست بردارم و به جغرافی و تاریخ و حساب و دستور زبان دل بدهم. این‌جور شد كه من در شش سالگی شغل شریف نقاشی را كنار گذاشتم. از اینكه طرح شماره یك و طرح شماره دو من نگرفته بود دل‌سرد شده بودم. آدم‌بزرگ‌ها هیچ‌وقت خودشان تنهایی چیز نمی‌فهمند و كوچكترها هم خسته می‌شوند كه هی برای آنها توضیح بدهند. پس ناچار شدم كه دنبال یك شغل دیگر بروم و هواپیمارانی یاد گرفتم. قدری به این‌ور و آن‌ور دنیا پرواز كردم و راستی هم كه جغرافی خیلی به‌دردم خورد. با یك‌ نگاه می‌توانستم چین و آریزونا را از هم تشخیص بدهم و این در شب، اگر راه گم كرده باشیم، خیلی به‌درد می‌خورد. از این راه بود كه بارها در زندگی‌ با خیلی آدم‌های جدی برخورد كردم. من پیش آدم‌بزرگ‌ها زیاد بوده‌ام و آنها را از خیلی نزدیك دیده‌ام. ولی به‌نظرم درباره آنها چندان فرقی نكرده است. هروقت به یكی از آن‌ها برمی‌خوردم كه به‌نظرم كمی تیزبین می‌آمد با طرح شماره یك كه همیشه پیش خودم نگه داشته‌ام امتحانش می‌كردم. می‌خواستم ببینم آیا واقعا چیزفهم هست یا نه. ولی او همیشه می‌گفت: این كلاه است. آن‌وقت دیگر با او نه از مارهای بوآ حرف می‌زدم و نه از جنگل‌های كهن و نه از ستاره‌ها. بلكه خودم را هم‌سطح او می‌كردم و از بازی بریج و گلف و سیاست و كراوات می‌گفتم. و آن آدم‌بزرگ از اینكه با مرد معقولی مثل من آشنا شده بود خوشحال می‌شد.» نجفی یك‌بار درباره ترجمه «شازده كوچولو» گفته بود كه در سال 78 ترجمه این كتاب به او پیشنهاد شده بود و او در ابتدا در مورد ترجمه كتاب تردید داشته است. چراكه تا آن زمان چندین ترجمه از این اثر در دست بود؛ از جمله ترجمه‌های محمد قاضی و احمد شاملو كه با استقبال خوبی مواجه شده بودند. در نهایت نجفی تصمیم به ترجمه «شازده كوچولو» می‌گیرد و نگاهی هم به ترجمه‌های موجود می‌اندازد. نجفی معتقد بود كه در بهترین ترجمه‌ها نیز، بخشی از خصوصیات سبكی و ظرایف یك متن جا می‌ماند و این مسئله در ترجمه از زبان واسطه بیشتر هم می‌شود. در نتیجه او برای ترجمه «شازده كوچولو» تمام متن‌های انگلیسی كتاب را كنار می‌گذارد. نجفی زبان «شازده كوچولو» را زبانی معمولی با صبغه‌ای شاعرانه می‌دانست و به ترجمه شاملو از این اثر انتقاداتی داشت و مخالف ترجمه عامیانه شاملو بود. زمانی كه «شازده كوچولو» برای اولین‌بار به فارسی منتشر شد، مدتی با اقبال چندانی روبرو نبود چراكه غالبا فكر می‌كردند كه این داستانی برای كودكان است و نقاشی‌های كتاب نیز به این تصور دامن می‌زد. تا این‌كه كم‌كم اهمیت این اثر مشخص شد و «شازده كوچولو» خوانندگان زیادی پیدا كرد. آنتوان دو سنت اگزوپری، در شناسنامه كتاب، داستانش را به «لئون ورت» تقدیم كرده و بعد نوشته: «از بچه‌ها پوزش می‌خواهم كه این كتاب را به یكی از آدم‌بزرگ‌ها تقدیم كرده‌ام. عذر خوبی برای این كار دارم: این آدم‌بزرگ بهترین دوست من در جهان است. عذر دیگری هم دارم: این آدم‌بزرگ می‌تواند همه‌چیز را، حتی كتاب‌هایی را كه برای بچه‌هاست، بفهمد. عذر سومی هم دارم: این آدم‌بزرگ ساكن فرانسه است و آن‌جا از گرسنگی و سرما رنج می‌برد و نیاز به دلجویی دارد. اگر این عذرها باز هم كافی نباشد، این كتاب را به او در زمانی كه بچه بوده است تقدیم می‌كنم. آخر همه آدم‌بزرگ‌ها اول بچه بوده‌اند (ولی كمتر آدم‌بزرگی این را به یاد می‌آورد). پس سخن خود را چنین اصلاح می‌كنم: تقدیم به لئون ورت هنگامی كه پسربچه بود.» در بخشی دیگر از «شازده كوچولو» با ترجمه نجفی می‌خوانیم: «و اكنون درست شش سال گذشته است... هنوز این ماجرا را برای كسی نقل نكرده‌ام. دوستانی كه مرا دوباره دیدند خیلی خوشحال شدند كه زنده‌ام می‌بینند. من غمگین بودم، ولی به آنها می‌گفتم: از خستگی است... حالا اندكی تسلی یافته‌ام، یعنی... نه كاملا. ولی این را می‌دانم كه او به سیاره‌اش برگشته است، زیرا، هنگام طلوع آفتاب، اثری از پیكر او ندیدم، پیكری كه وزن چندانی هم نداشت... و من دوست دارم كه شبها به ستاره‌ها گوش بدهم... كه گویی پانصد‌میلیون زنگوله‌اند. ولی چیزی نگرانم می‌كند: پوزه‌بندی كه برای شازده كوچولو كشیدم فراموش كردم كه تسمه‌ای به آن وصل كنم! و شازده كوچولو هرگز نتوانسته است آن را به پوزه گوسفند ببندد. آن‌وقت با خودم می‌گویم: در سیاره او چه رخ داده است؟ چه‌بسا كه گوسفند گل را خورده باشد...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.