چرا تورم پایین آمده؛ اما مردم احساس نمیکنند؟
هادی حقشناس
«تورم» در معنای ساده آن، یعنی افزایش سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات در یک مقطع زمانی که در اقتصاد ایران معمولا به صورت ماهانه، فصلی و سالانه برآورد میشود. از سوی دیگر، بانک مرکزی در بیش از صد شهر ایران، سبد کالایی را با حدود 170 کالا در نظر گرفته و قیمت آن را از بازار پرسش میکند و بعد به تناسب اینکه هر یک از این کالاها چه وزنی در هزینه خانوار دارد، دراصطلاح با گرفتن میانگین وزنی، تورم را محاسبه میکند. برای درک این موضوع که اعداد مطرحشده درباره تورم چطور برآورد میشوند، کافی است مثال کارنامه یک دانشجو را در نظر بگیریم. وقتی یک دانشجو، درس ریاضی چهارواحدی را در کنار درس تربیتبدنی یکواحدی انتخاب میکند، نمره ریاضی او در چهار و نمره ورزش او در یک ضرب میشود و در نهایت، جمع این دو عدد بر پنج که مجموع واحدهای انتخابشده است، تقسیم میشود تا معدل او محاسبه شود. مسکن برای خانوارهای ایرانی، حکم همان درس چهارواحدی دانشجو را دارد؛ به عبارت دیگر، وزن مسکن در کارنامه اقتصادی خانوار، چهار برابر است كه اين اهمیت این بخش از سبد هزینههای خانوار روشنتر میكند. اگر دانشجویی، ریاضی چهارواحدی خود را 10 بگیرد، ولی ورزش را 20 بگیرد، این عدد 10 در درس چهارواحدی منجر میشود معدل او 12 شود و کسی نمیپذیرد كه آن دانشجو به خاطر 20شدن در ورزش، ادعا کند معدلش نیز 20 شده است. در محاسبه تورم هم روند کار به همین شیوه است. از آنجایی که قیمت مسکن، آب، برق، گاز و برخی از مواد خوراکی تقریبا در دو، سه سال گذشته افزایش ناچیزی داشته؛ اما در کنار آنها، قیمت مثلا گوشت و مرغ، افزایش بیشتری پیدا کرده است. جمع این اقلام و معدلگیری از آنها، باعث شده اکنون به تورم یکرقمی رسیده باشیم.
بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران، تورم قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای شهری کشور در بهمن 6.8 درصد اعلام شده است؛ اما ممکن است مردم نتوانند بهسادگی این موضوع را درک كنند و تأثیر آن را روی هزینههای زندگی خود دریابند. یک دلیل این موضوع این است که خانوارهایی که مستأجر هستند، به خاطر نقش پررنگی که مسکن در سبد خانوار دارد، هم مجبور به تقبل اجاره هستند و هم تأمین نیازهای روزمره؛ در اين حالت، این تورم خود را بیشتر نشان دهد. اگر به استناد اطلاعات مرکز آمار ایران، تورم بهمن ماه را 6.8 درصد در نظر بگیریم؛ این تورم برای دهکهای پایین درآمدی، خود را دو برابر نشان میدهد؛ اما برای دهکهای پردرآمد جامعه شاید در حدود سه درصد هم نباشد. دلیل این موضوع و تفاوت برداشتها به خاطر این است که دهکهای پردرآمد، هزینه مسکن و خودرو ندارند؛ درآمدشان متغیر بوده و ثابت نیست و برخلاف دهکهای پایین که درآمد ثابت داشته و هزینههایشان، بهويژه در بخش درمان، در حال افزایش است، تورم کمتری احساس میکنند. طبعا با چنین پیشفرضهایی، دهکهای بالای درآمدی کشور از اینکه تورم باشد، خوشحال میشوند؛ اما دهکهای پایین چون دارایی نداشته و هرچه درمیآورند را باید صرف هزینههای جاری زندگی خود کنند، از تورم ناراضیاند. در یک کلام، برای دهکهای پایین و کمدرآمد، تورم تشدیدکننده فقر آنهاست؛ اما برای دهکهای پردرآمد، تورم تشدیدکننده ثروت آنهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.