پردهبرداري از سناريوي ضد ايراني در نشست مونيخ
اردشير زارعیقنواتي
امنيت منطقه خاورميانه و نقش بازيگران متنوع بومي و فرامنطقهاي در اين حوزه ژئوپلیتيک تابع منافع غيرهمسو و گاه متفاوتي است که تا به امروز اجازه شکلگيري هيچ همکاريای براي مشارکت در امنيت جمعي را نداده است. تا قبل از انتخابات رياستجمهوري آمريکا بهدليل آچمزشدن سياست خارجي واشنگتن در خاورميانه و تشديد تضادهاي دولت «باراک اوباما» با متحدان سنتي اين کشور از جمله اسرائيل، عربستان و ترکيه امکان اتحاد اين محور تا حدود زيادي سلب شده بود و اين فرصتي بود براي محور روسيه، ايران، سوريه و تا حدودي عراق و لبنان که بتوانند هژموني خود را بر محور رقيب تحميل کنند؛ اما امروز با شروع دوران رياستجمهوري «دونالد ترامپ» وضعيت بهطور اساسي تغییر کرده و در واشنگتن جناح تندرو ضد ايراني به سمت يک سياست پراگماتيسم و فعال برای بازسازي دوباره محور عربي- اسرائيلي- ترکيهای روي آورده است. ترامپ امروز بهعنوان رهبر بزرگترين هژمون بينالمللي بنا به دلايلي در بدترين موقعيت و ضعف حاکميتي قرار گرفته است و اين نميتواند ادامه داشته باشد و به تجربه در چنين شرايطي يا بايد در شرايط داخلي آمريکا اين تغيير مناسبات قدرت انجام شود (که شرايط فعلي در تضاد با آن قرار دارد) يا اينکه با ايجاد يک «شوک» خارجي شرايط تغيير کند. آنچه در سومين روز نشست امنيتي مونيخ اتفاق افتاد و آنچه در جواب دعوت «محمدجواد ظريف»، وزير امور خارجه ايران، براي همکاريهاي منطقهاي و بينالمللي مطرح شد، اظهارات سريالي سناتورهاي ارشد و تندرو آمريکايي از جمله «ليندزي گراهام» و «کرستوفر مورفي» بود که بر تشديد تحريمهاي ايران تأکيد کردند و وزراي امور خارجه اسرائيل، عربستان و ترکيه نيز در چارچوب همين سناريو از خطر تهران و شيعهگري براي نابودي منطقه سخن گفتند که این موضوع را بايد بسيار جدي گرفت. البته قبل از آن هم خبرهايي درباره تلاش آمريکا براي سازماندهي يک مدل از ناتوي خاورميانهاي با مشارکت اين کشورها و تحتالحمايه آمريکا رسیده بود که سخنان «آويگدور ليبرمن»، «عادل الجبير» و «چاووشاوغلو» بهخوبي نشان داد اين محور ضد ايراني پیرامون عملياتيکردن اين سناريو دوباره فعال شده است. چنانچه ماهيت و حتي لحن سخنان اين سه وزير امور خارجه به دقت ارزيابي شود، نشان ميدهد يک هماهنگي کامل در اين زمینه وجود دارد؛ اين در حالي است که بعد از جنگ حلب و شکست گروههاي شورشي و تروريست سوري با اجراي طرح آتشبس با ابتکار روسيه و همکاري ايران و ترکيه تا حدود زيادي از دامنه منازعات کاسته شده و در عراق نيز دولت مورد حمايت تهران بهشدت درگير جنگ با گروه تروريستي «داعش» در منطقه موصل است. در چند سال اخير روابط بين تهران- رياض بهشدت دستخوش بياعتمادي و تنش شده است؛ اما در هفتههاي اخير از سوي تهران سعي شده از دامنه اين تنشها کاسته شود و تا حدودي نيروهاي تندرو بعد از اقدام به حمله به سفارت عربستان با محدوديت مواجه شدهاند. در شرايط کنوني با هماهنگيهايي که به نظر ميرسد بين واشنگتن با تلآويو، رياض و آنکارا انجام شده است، توازن قدرت بهنفع تهران براي تصور برخورد قهري بههيچوجه عاقلانه نخواهد بود و سياستمداران ايراني بايد ضمن اينکه فاصله خود را با جامعه مدني کاهش دهند، همزمان با درک ضرورت واردنشدن به تله برخوردهاي تنشآفرين ميتوانند بسترهاي بهانهساز را از رقباي خود سلب کنند. ايران هماکنون در شرايطي قرار دارد که موقعيت خود را در تحولات منطقهاي تا حدودي تثبيتشده میبیند و نيازي به اقدامات تحريکآميز و تهاجمي ندارد، چون در سوريه و عراق بهعنوان دو حوزه اصلي منازعه، منافع و جايگاه تهران در همراهي با حکومتهاي قانوني تعريف شده است. موضوع يمن امروز در تمرکز نگاه اين ائتلاف جديد قرار گرفته و عربستان بهدليل شکست در جنگي که عليه فقيرترين کشور عربي به راه انداخته است، هماکنون زير فشار زيادي قرار دارد و بههميندليل منطق سياسي حکم ميکند خيلي وارد چرخه منازعات نظامي يمن نشود؛ اما موضوعي که در چنين شرايطي ميتواند در دستور سياستورزي ايراني قرار داشته باشد، از يک طرف ترميم روابط مخدوش خود با کشورهاي اروپايي است که بهدليل نوع نگاه ترامپ به موجوديت
اتحاديه اروپايي هماکنون فرصت مناسبی براي آن است. از طرف ديگر با ترکيدن حباب نزديکي واشنگتن- مسکو و طرح مناقشهآميز «منطقه امن» در سوريه که دوباره تضادهاي روسيه را با اين محور در آينده دامن ميزند، براي تهران گسترش همکاري با مسکو و پکن در شرايط عينيشدن اين تهديدهای منطقهاي ضرورت بيشتري پيدا کرده است. توفاني در راه است که متأسفانه مسير آن از خاورميانه ميگذرد و عقلانيت سياسي در ايران بايد بسيار مواظب تبعات و هزينههاي احتمالي اين توفان باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.