|

تلخ‌ترین تجربیات انسان مرگ و جنگ

بهارک سهامی

«برای کلاه‌آهنی‌ها» عنوان نمایشی به کارگردانی و نویسندگی پژمان عبدی است که این روزها در تماشاخانه باران در حال اجراست. نمایش یک فانتزی کمدی-تراژیک درباره جنگ است که با ساختار منسجم، محتوای چند‌لایه، کنش دراماتیک بالا، بازی‌های درخشان و جذاب و طنز قوی و کنترل‌شده تماشاچی را از ابتدا تا پایان درگیر و مجذوب نگه می‌دارد. سه سرباز بعد از کشته‌شدن در انتظار سوارشدن در سفینه‌ای هستند که طبق گفته فرشته مرگ قرار است آنها را به دنیای پس از مرگ انتقال دهد. شرط عملی‌شدن سفر آنها پرشدن سفینه است؛ بنابراین سه نفر بی‌صبرانه منتظرند که آمار کشته‌شدگان جنگ به 200 نفر برسد. این انتظار که گویی هیچ‌گاه به پایان نمی‌رسد، در کنار کشمکش سربازها با هم و با فرشته مرگ، برزخی طنزآمیز، پر از تعلیق، پوچی و پارادوکس می‌آفریند که در پسِ آن بی‌معنایی و بلاهت جنگ نهفته است. در نیمه ابتدایی اثر کشمکش بین دو سرباز از دو جبهه متخاصم جریان دارد. از نحوه تعامل آنها معلوم می‌شود که آرپیاجی، نماینده کشور با‌فرهنگ و تمدنی بالاتر از کلاشنیکوف است. جنگ بر سر تصاحب یک جزیره است که هر دو کشور ادعا می‌کنند متعلق به آنهاست. گویی جنگ که در ابعاد وسیع بیرون از فضای تنگی که این ارواح در آن به دام افتاده‌اند، در جریان است و در ابعاد مینیاتوری بین این دو سرباز اتفاق می‌افتد. فرشته مرگ با طنازی پرده از اعمال به‌ظاهر قهرمانانه این سربازان بر‌می‌دارد و خودخواهانه و دروغین‌بودن انگیزه‌هایشان را به رخ آنها می‌کشد. سربازانی که به‌ظاهر برای دفاع از مرزهای کشورشان جانفشانی کرده بودند، حال برای وخیم‌ترشدن اوضاع جنگ و بالا‌رفتن آمار کشتگان لحظه‌شماری می‌کنند. برای آنها پیروزی و شکست دیگر معنایی ندارد، تنها هدف برای آنها پرشدن سفینه از کشته‌شدگان است. رستگاری آنها از برزخی که گرفتار آن هستند، در گرو ادامه‌یافتن جنگ به شکلی هرچه خون‌بارتر است. این نکته نمایش‌نامه را در ارتباطی بینامتنی با آثاری نظیر ننه‌دلاور برشت قرار می‌دهد که در آنها جنگ برکت‌دهنده سفره ضدقهرمان است. نمایش تلخ‌ترین تجربیات انسان یعنی مرگ و جنگ را در قالب طنز به‌گونه‌ای ارائه می‌دهد که در عین خنداندن مخاطب چراغ ذهن او را پیوسته روشن نگه می‌دارد. قالب طنز بین تماشاچی و صحنه فاصله مناسبی برای اندیشیدن به تلخی و پوچی جنگ را ایجاد می‌کند. بازیگران بسیار دقیق و بجا انتخاب شده‌اند. چهار بازیگر: مهتاب شیروانی، محمدعلی حسینعلی‌پور، میثاق زارع و پژمان عبدی همه دارای توانایی بیانی و فیزیکی چشمگیر هستند و روشن است در پسِ این بازی‌های روان جلسات تمرین جدی و منظمی وجود داشته است. چهار شخصیت هر‌کدام هویت مستقل خود را دارند و به میزان لازم شخصیت‌پردازی می‌شوند. کارگردان از المان‌های گوناگون دراماتیک با هوشمندی و در زمان‌های مناسب بهره می‌گیرد. به‌عنوان نمونه روح سوم زمانی وارد می‌شود که بیشتر نمایش بین دو روح اول جریان پیدا کرده و تماشاچی در انتظار شخصیت دیگری نیست. ورود او به صحنه نفس تازه‌ای در جان نمایش می‌دمد و کنش دراماتیک را وارد نقطه عطف تازه‌ای می‌کند. از دیگر نقاط قوت نمایش انتخاب موسیقی مناسب و بهره‌گیری بجا از دکور مینی‌مال است که از دیوار فلزی و خشنی تشکیل می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.