یک سالِ واقعا «یکجوری»!
ناصر صفاریان
«چرا جشنواره امسال یه جوریه؟» این جمله را هر سال میشنویم و کیومرث پوراحمد یکبار نوشتهاش درباره جشنواره را با اشاره به همین جملهای شروع کرده بود که حالا دیگر اصطلاحی شده برای خودش. او نوشته بود، همیشه اینطوری است که در روزهای ابتدای جشنواره چنین میگوییم و چنین حسی داریم، ولی بعد که جشنواره تمام میشود، هرکسی انتخابهایی دارد برای خودش. ولی احساس من (شما هم؟!) برای اولینبار و اولین سال، در پایان جشنواره نه تنها تغییری نکرد، که تقویت هم شد و واقعا معتقدم جشنواره امسال یکجوری بود. از همان ابتدا و با اعلام ترکیب عجیب هیئت انتخاب و حضور چهرههای غیرسینمایی و حضور تنها یک کارگردان، این یکجوریبودن شروع شد و با اعلام فیلمها و نبودن خیلی اسمها ادامه پیدا کرد؛ گرچه این یکی و اعلام حذف 10 فیلم به دلیل محتوایی توسط شخص وزیر، یکجور یکجوریبودنِ فرامتنی و شاید اصلا بیرون سازمانی بود. بااینحال، وقتی یک سایت بینامونشان مسئول فروش بلیت و صدور کارت عکسدار میهمانان شد و از پس هیچکدام هم برنیامد و همهچیز را خراب کرد و به تعویق انداخت و باعث شد نه تماشاگران عادی بتوانند بلیتشان را درست بخرند و نه خیلی از میهمانان تا روز سوم و چهارم کارت داشته باشند، دیگر کسی دنبال فشار از بیرون و دلیل فرامتنی نبود؛ این یکجوریبودن، امری مدیریتی بود و نشان بلدنبودن. همانطور که وقتی کیفیت غذای امسال در برج میلاد بهقدری بد بود که گاهی اصلا قابل خوردن نبود، دیگر نمیشد گفت بحث پذیرایی، حاشیهای است و نباید دنبال شکم باشیم و اصلا بد است دربارهاش صحبت کنیم! دندان اسب پیشکشی را نمیشمرند و همه هم میدانیم، ولی وقتی کسی را میهمان میکنیم باید شرایط پذیراییاش هم فراهم باشد؛ و اگر مشکل بودجه باعث اینهمه بدی کیفیت میشود (که نباید بشود و گرانی و ارزانی، ربطی به خامبودن مرغ و دمنکشیدن برنج ندارد)، اصلا میتوان وعده غذایی را حذف کرد. حذفش اشکالی ندارد؛ ولی وقت هست، اینجوریبودنش اشکال دارد. آن جمله «یکجوریبودن جشنواره» البته مربوط به خود فیلمها بوده اغلب و نه مثلا اینکه چرا نمایش فیلم مستند را میگذارند سر ظهر و ساعت یکونیم تا عملا دیده نشود و چرا با یکیبودن مدیریت دولتی جشنواره مستند سینماحقیقت و جشنواره فجر، هر دو را یککاسه میبینند و شرایط را طوری یکسان میچینند که از 11 فیلم بخش مستند فجر، 9 تایش تکراری سینماحقیقت باشد. سینمای مستند مگر چهقدر مخاطب دارد که حالا با فاصلهای یکیدوماهه، دوباره بشود با فیلمهای دیدهشده سالن را پر کرد؟ گرچه ریشه این نوع برنامهریزی را میتوان در علاقه به کمتر دیدهشدن تعمدی مستندهایی دانست که هم جاندارتر و واقعیترند و هم ممیزی کمتری دارند در قیاس با آثار سینمای داستانی اکران؛ فیلمهایی که اغلب پتانسیل خوبی هم برای جذب مخاطب دارند و اگر زمان مناسبی روی پرده بروند، دیده هم، خواهند شد و از این نوع اکرانِ باریبههرجهت در خواهند آمد. اما ماجرای یکجوریبودن خود فیلمها... آن اتفاق دو، سه سال اخیر در رشد کیفیت اغلب رشتههای سینمای ایران امسال چشمگیرتر شده و سطح کیفی کار سینماگران بالاتر رفته است. کمتر فاجعه میبینیم و کمتر سینماگر غیرحرفهای جلب توجه میکند و... بازیها خوب است، موسیقی خوب است، تصویر خوب است، صدا خوب است، چهرهپردازی خوب است، طراحی لباس خوب است، طراحی صحنه خوب است، اما... همه «یکجوریبودن» جشنواره هم در همین اماست و بس. مشکل اصلی در پا نگرفتن شخصیتهاست، در درنیامدن فضاها، در جاننداشتنها، در روحنداشتنها و... . حالا یکی از همان ابتدا روح ندارد و دیگری خوب جلو میآید و بعد خراب میشود و چیزی برای ماندگاریاش نمیماند. ویلاییها و خفهگی مثلا، صحنههای بیربط و باربطشان کنار هم است و نمیفهمی خب چرا خطوربط درستی در این میان نیست؛ آباجان بیهوده کش میآید؛ زیر سقف دودی هم آدم اضافه دارد و هم قصه اضافه؛ فراری را میتوان کوتاهتر و منسجمتر تصور کرد؛ خوب، بد، جلف که یکسوم آخرش گرم و روان است و ریتم خوبی دارد، در دوسوم ابتدایی کاملا تلویزیونی است؛ نگار هیچ لزومی نمیبیند توضیحی درباره رفتار شخصیت اصلی به بیننده بدهد؛ تابستان داغ اشکال روایی منطقی دارد؛ سارا و آیدا و یک روز بهخصوص هم که در بیمنطقی پایانی همتا ندارند و یکجوری به سمت جفتوجورکردن و بستن پرونده پیش میروند که اصلا نمیشود باور کرد این نابودشدن اثر را. در کنار اینها، حتی فیلمهای نسبتا بهتر ماجرای نیمروز و رگ خواب هم نمیتوانند منطق روایت و یکدستی خود را حفظ کنند و در جایگاه فیلم برتر بنشینند؛ حتی فیلمِ به نظرم بهترِ بدون تاریخ، بدون امضا. طوری که با پشتسرگذاشتن جشنواره و با یادآوری دورههای قبل، حالا با اطمینان بیشتری میتوان از «یکجوریبودن» جشنواره و حتی ضعیفتربودن در همهچیز و در قیاس با خود صحبت کرد... همهچیز، جز مدیریت روابطعمومی در نظم امسال سالن رسانهها و خلوتتربودن قابلاحترامی که سال اول بود در برج میلاد تجربه میشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.