|

نگاهی به نمایش «مافیا»

دنیا و مافیهایش

سعید برآبادی

چشم بر هم می‌گذاریم پچپچه‌ها شروع می‌شود، قرار است نارفیقی کنیم؛ قرار است نادیده بگیریم، قرار است دوستی را از دست بدهیم و نمی‌دانیم با این خیانت پنهان، مفهوم دوستی را هم از دست می‌دهیم. پچپچه‌ها هنوز در جریان است؛ چه کسی به قربانگاه می‌رود؟ کدام‌یک از ما این توانایی را داریم که برای کشتنِ یکی دست‌به‌کار شویم؟ چه بهانه‌ای خواهیم آورد؟ پول؟ شهرت؟ زندگی؟ آینده؟ در نمایش «مافیا» یک گروه دوستی در سفر به ترکیه با مشکلی جدی روبه‌رو می‌شوند. یکی از اعضای این گروه به دلایلی نمی‌تواند همراهشان بیاید و دیگران باید دست به انتخاب بزنند که بمانند و حمایتش کنند یا سر به کار خویش ببرند و از مرز رد شوند. نمایش مافیا، نمایش آنهایی است که در برابر این واقعه سکوت کرده‌ و از کنار آن رد شده‌اند. حالا وقت چشم‌برداشتن است. فاز روز شروع می‌شود. چشم برمی‌داریم زندگی به روال سابق ادامه دارد؛ ترس ازدست‌دادنِ جایگاه، ترس بی‌پولی و فقر، ترسِ آمدنِ بچه‌ای که مخل آینده است، ترسِ دیگر دوست‌داشته‌نشدن و ‌هزارویک ترس دیگر. چشم برمی‌داریم و به زندگی بازمی‌گردیم، یکی از میان ما رفته است، به ما چه؟ مگر ما مسئول زندگی دیگران هستیم؟ مگر آن بچه‌گدای سر کوچه را ما به دنیا آورده‌ایم؟ مگر آن معلول را ما به این وضع انداخته‌ایم؟ مگر ‌هزاربار به فلان دوستمان نگفتیم که طرز تفکرش را عوض کند والا دچار مشکل می‌شود؟ پس چرا باید از مرگ او، از فقر او، از بازداشت و زندانش ناراحت باشیم؟ تک‌تک ما در زندگی‌ هزارویک مشکل داریم که نمی‌گذارد حتی به خودمان فکر کنیم و مراقب خودمان باشیم، چه رسد به دیگران. پس از گفتن حقیقت نباید ترسی داشت! اما چرا می‌ترسیم که خودمان را لو بدهیم؟ چرا می‌ترسیم که بگوییم این ما بودیم که از کنارِ آن دوست گذشتیم و در شرایط سخت تنهایش گذاشتیم. ترس‌ولرز شروع می‌شود. در ظاهر، ما همان‌ها هستیم، اما در انتهای وجدانمان، جلسه محاکمه‌ای برپاست و گاه ما را توی مخمصه می‌اندازد و به قول لاکان، هر بهانه‌ای باعث می‌شود که عذاب‌وجدانمان خودی نشان دهد؛ خوابِ آن دوست را می‌بینیم، در میهمانی‌ها، ناگهان نامش از دهانمان می‌پرد، یادمان می‌افتد که چه ویژگی‌های شخصیتی‌ای داشت و در مقایسه با آداب و رفتارش، خودمان را متهم می‌کنیم به بی‌اخلاقی. وقت انتخاب فرامی‌رسد در ویکی‌پدیا، مافیا یا گرگینه یا آدم‌کش این‌چنین تعریف شده است: «یک بازی گروهی که نبرد بین یک اقلیت آگاه و یک اکثریت ناآگاه را شبیه‌سازی می‌کند. بازیکنان به‌طور مخفیانه تعیین نقش می‌شوند: مافیاها که همدیگر را می‌شناسند و شهروندانی که تنها از تعداد افراد مافیا آگاه هستند. در فاز شب بازی، افراد مافیا به صورت مخفیانه یک شهروند را می‌کشند. در طول فاز روز، تمام بازیکنان بازمانده درباره هویت‌های مافیایی بحث می‌کنند و برای حذف یک مظنون رأی می‌دهند». ایده «افروز فروزند» در نمایش «مافیا» هم همین است. جدال آدم‌ها در بازی مافیا برای یافتن حقیقت به جدالی درونی و گاه بیرونی بین هفت دوست بدل می‌شود که دوست خود را در فرودگاه تنها گذاشته‌اند و حالا او دیگر در بینشان نیست. این کشمکش‌های گروهی و این درگیری‌های فردی با وجدان، برای هرکدام از بیننده‌های این تئاتر، کاملا آشناست؛ خصوصا آنکه «منوچهر شجاع» با طراحی هوشمندانه صحنه و بابک قهرمانی با تهیه‌کنندگی بی‌دریغ خود از تیم بازیگری، زمینه‌های آن را به‌خوبی فراهم کرده‌اند. ممکن است هنوز دوستی را در فرودگاه تنها نگذاشته باشیم، اما بعید نیست که در بزنگاه‌های انتخاب، به‌جای انتخابِ انسانیت و رفاقت، آینده و دغدغه‌های فردی‌مان را برگزیده باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.