زنجانپور «باغ آلبالو» را روی صحنه آورد
حکایت یک انحطاط
شرق: پس از 29 سال دوباره بر صحنه آمده؛ «باغ آلبالو»ی چخوف به روایت اکبر زنجانپور. زنجانپور این سالها روایتهای ارزندهای از متون چخوف ارائه داده؛ از «دایی وانیا» و «سه خواهر» گرفته تا «مرغ دریایی». اما «باغ آلبالو» را چرا این همه سال بر صحنه نیاورد؟ سالهای جنگ و خمپاره، وقتی خیلی جوانتر از امروز بود «باغ آلبالو» را در تالار وحدت روی صحنه برد اما عمر آن نمایش فقط یک شب بود. شب دوم در نزدیکی تالار، موشک زدند و اجرای «باغ آلبالو» به شب دوم نرسیده متوقف شد؛ اجرائی که در آن حمید طاعتی لوپاخین بود، بهروز بقایی پتیا و سهراب سلیمی هم فیرز. اما امروز در اجرای «باغ آلبالو» این نقشها را بهترتیب محسن بهرامی، حمیدرضا حیات و کریم اکبریمبارکه ایفا میکنند. یک روز از روزهای تمرین در کنار گروه شاهد تمرینها هستیم. ایدههای ناب زنجانپور برای فهم وسیعتر مخاطب از ریزبینیها و نکتهسنجیهای چخوف، که مدام آنها را به بازیگرانش یادآور میشود، شنیدنی و جذاب است. معمولا گوشهای از پلاتوی رودکی را با دقت تماشا میکند و بیآنکه اجرا را قطع کند، نکات را به گروه بازیگرانش گوشزد میکند. در این اجرا بازیگرانی همچون مهدی میامی، پرستو گلستانی، هوشنگ قوانلو، قربان نجفی، بهناز بستاندوست، بهاره نوحیان، گیلدا حمیدی، حامد زحمتکش و مهسا باقری نیز همراه او هستند. اجرائی که ضد جریان کنونی تئاتر عمل کرده است، بیهیچ چهره سینمایی، جانِ تئاتر را بار دیگر بر صحنه نشانمان میدهد؛ نمایشی که همچون انقلابی که در آثار چخوف برپاست ضد بورژوا و علیه نوکیسگان عمل میکند و بیآنکه با بلیتهای گرانقیمت، خودش را بر مخاطب تحمیل کند، توجه همگان را دیگر بار به کُنه هنر نمایش جلب میکند. در این اجرا قرار نیست به سبک آتراکسیونهای وطنی کسی از سقف آویزان شود یا روی صحنه آکروبات بازی کند، همهچیز در کمال سادگی شکوهمند است، با بازیگرانی که شاید برایمان چهرههای چندان آشنایی نباشند اما ماهرانه بازیگری روی صحنه را برایمان آشناییزدایی میکنند. اگر حوصله دارید حدود یکساعتونیم، با تئاتر ناب و اصیلی که سالهاست کمتر روی صحنه میآید مواجه شوید، این فرصت را مغتنم بشمارید و فورا از تیوال بلیت تهیه کنيد و در ساعت 18 یکی از عصرهای زمستان خودتان را به تالار وحدت برسانید. طراحی گریم این نمایش کار ماریا حاجیها است، طراحی پوستر هم هنر قباد شیواست و منوچهر شجاع نیز طراحی صحنه را عهدهدار بوده است. اما اکبر زنجانپور در گفتوگو با «شرق»، درباره تمایز این اجرا با اجرای 29 سال قبل میگوید: «آن سالها همهچیز خیلی با امروز فرق داشت. حتما در این سالها نگاه من هم تغییرات بسیاری کرده است. آن زمان اولینبار بود که میخواستم از چخوف کاری روی صحنه ببرم اما حالا پنجمینبار است که میخواهم چنین کنم، پس نگاهم نسبت به جهان نمایشی چخوف نیز کاملتر شده. ظرفیتهای صحنه را بهتر میشناسم و حاصل این تجارب حتما روی صحنه پیداست». «باغ آلبالو» در راستای جهان نمایشی و دراماتیک چخوف، حکایت یک انحطاط است. در «باغ آلبالو» بیارادهبودن و تسلیم تقدیرشدن آدمها بهخوبی مشهود است؛ آدمهایی که حس درونیشان و شخصیتشان بهخوبی به مخاطب منتقل میشود، آدمهایی که هیچ تلاشی برای تغییر انجام نمیدهند و همین موضوع مخاطب را بهشدت عصبی میکند، ویژگی شخصیتی هر فرد درواقع نشان از وابستگی آنها به نسلی است که به آن تعلق دارند، تاریخی که زندگی آنها با آن درآمیخته است و هیچگاه خود را جدای از آن نمیدانند. اصرار به روزمرگی در کل نمایش دیده میشود تا جایی که اتفاق خاصی در نمایش مبنی بر تغییر و تحول دیده نمیشود، شخصیتها در یک خط موازی حرکت میکنند و هیچ قهرمانی در داستان وجود ندارد که آنها را از این ورطه نجات دهد و در سرنوشت آنها تغییری ایجاد کند. فقط لوپاخینی که معاملهگر معرفی میشود و در گذشته اجدادش از قشر فرودست جامعه بودهاند تلاشی در حد پیشنهاد به صاحبان باغ برای نجات این ملک انجام میدهد که با توجه به عدم قدرت تصمیمگیری -خواهر و برادر (صاحبان ملک، خانم رانوسکی و آقای گایف) آن هم بینتیجه باقی میماند و درنهایت این خود لوپاخین است که به این حرکت ایستا و ملالآور پایان میدهد و صاحب ملک اجدادی آنها میشود. درواقع لوپاخین معاملهگری است که از گذشته خود بهنوعی جدا شده و امروز در هیبت و ظاهر تازه بر اشرافیگری صاحبان باغ سایه انداخته است بهگونهای که عاقبت باغ هم در دستان او رقم میخورد، کسی که امروز ثروت و قدرت را در دست دارد همان کسی است که اجدادش نوکر صاحبان قدیمی باغ بودهاند و این همان تغییری است که در جامعه آن دوران روسیه اتفاق میافتد و صاحبان باغ بهعنوان نماینده قشر گذشته نمیتوانند آن را درک کنند هرچند درنهایت با ناامیدی تمام آن را میپذیرند و نهایتا همه تقصیرها را گردن تقدیر میاندازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.