|

هاشمی‌رفسنجانی، دولتمردی با نگرشی متفاوت

​​محمد خانه‌زر

هاشمی‌رفسنجانی از معدود دولتمردان ایرانی در دهه‌های اخیر و به‌ویژه در نظام جمهوری اسلامی بوده که نگرش و درک متفاوتي با دیگر دولتمردان به سیاست داشته است. آنچه هاشمی را از سایر دولتمردان در عرصه سیاسی متمایز و برجسته کرده، برداشت، تلقی و نوع رویکرد وی به سیاست بوده است؛ برداشتی که نزد دیگر دولتمردان به‌سختی می‌توان برای آن مشابهتی پیدا کرد. نوع نگرش، رفتار و عملکرد هاشمی به‌ویژه در دو دهه اخیر بیانگر آن است که ایشان به‌جای برداشت و تلقی کلاسیک از سیاست، به اجتماعی‌شدن سیاست در تمامی مناسبات و روابط قدرت باور و اعتقاد داشته است که در آن، همه گروه‌ها و جریان‌های سیاسی در عین اختلافات موجود بتوانند برای کسب جایگاه و میزانی از قدرت سیاسی و بیان خواسته‌ها و تأثیرگذاری در چارچوب قانون و به‌دور از تفکر حذف دیگری به پیکار بپردازند. براین‌اساس به نظر می‌رسد هاشمی‌رفسنجانی معتقد بوده که روابط سیاسی مبتنی بر منازعه است و هرجایی که منازعه وجود داشته باشد سیاست نیز وجود خواهد داشت. باور هاشمی به این نوع تلقی از سیاست همان چیزی است که می‌توان از آن تحت عنوان امر سیاسی نام برد. هاشمی راه دستیابی به جایگاهی در قدرت را در ایجاد فضایی پرتحرک می‌دانست که در آن انواع نیروهای سیاسی فعال در عرصه سیاسی، اجتماعی جامعه بتوانند با هم مواجهه داشته باشند. وی ایجاد این نوع وضعیت را تنها در باور به جوهره امر سیاسی می‌دانست.برخلاف تفکری که خواستار و در آرزوی پایان‌دادن و به‌حاشیه‌راندن منازعات سیاسی از جامعه است، هاشمی از مخالفان حذف منازعات سیاسی بوده و اعتقاد داشته است که حذف و تهی‌کردن سیاست از منازعات، در نهایت موجب ایجاد وضعیت تک‌صدایی و نادیده‌انگاشتن صداهای دیگر در جامعه خواهد شد. پرواضح است آنچه در اتخاذ این نوع نگرش و رویکرد از سوی هاشمی تأثیر بسزایی داشته، تغییروتحولات به‌وجودآمده در جامعه ایرانی به‌ویژه با زمینه‌های شکل‌گیری و ظهور گفتمان اصلاح‌طلبی در سال 76 و نیز پس‌ازآن، روی‌کارآمدن دولت احمدی‌نژاد بوده است. اعتقاد گفتمان اصلاح‌طلبی به شنیده‌شدن همه صداها و نفی تک‌صدایی و از سوی دیگر تلاش‌های صورت‌گرفته در دوران احمدی‌نژاد برای حذف منازعات سیاسی و ایجاد تک‌صدایی و تلاش برای ترویج تفکر حذف دیگران در جامعه با واردکردن امر اخلاقی و تعریف مفاهیم سیاسی بر مبنای مفاهیم اخلاقی، بی‌شک در رویکرد و مواجهه منطقی هاشمی با تحولات جامعه بسیار تأثیرگذار بوده است. همراهی و حمایت کارگزاران سازندگی از نامزدی خاتمی در انتخابات 76، نامزدی هاشمی در انتخابات سال 84 و رقابت فشرده و دومرحله‌ای برای کسب ریاست‌جمهوری، نامزدی در انتخابات 92 و ردصلاحیت ایشان و سپس حمایت جدی از نامزدی روحانی در آن انتخابات و به‌تبع آن شکل‌گیری گفتمان اعتدال‌گرایی در عرصه سیاسی، اجتماعی ایران و در نهایت حضور هاشمی در انتخابات خبرگان و انتخاب ایشان با رأی بالا نشان‌دهنده اعتقاد و باور هاشمی به جوهره سیاست بوده است.این تلاش‌ها که برای ناکام‌گذاشتن آن دسته از اقداماتی است که برای ایجاد تک‌صدایی به‌ویژه در دوران احمدی‌نژاد صورت گرفته‌اند، تنها بخشی از اقدامات حساب‌شده و منطقی هاشمی بوده‌اند. براین‌اساس هجمه سنگین چندساله و تخریب هدفمند علیه هاشمی و نیز ایجاد انواع محدودیت‌ها و تنگ‌نظری‌ها علیه گفتمان اصلاح‌طلبی را باید در همین راستا تلقی کرد. بااین‌اوصاف آنچه از وضعیت کنونی و سمت‌وسوی تحولات جامعه می‌توان برداشت کرد آن است که هرچند تلاش‌ها برای تک‌گویی و تهی‌کردن جوهره امر سیاسی از منازعه سیاسی همچنان ادامه خواهد یافت، اما تفکر و تلقی هاشمی‌رفسنجانی از سیاست که در گفتمان‌های اصلاح‌طلبی و اعتدال‌گرایی نیز نهادینه ‌شده، همچنان به‌عنوان نقشه راهی است که مانع از حذف منازعه سیاسی و تک‌صدایی در جامعه خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.