مروری بر مجموعه کتابهای «شاهکارهای ۵ میلیمتری»
ترس جان
چخوفِ حومهها مانی سپهری: «شاهکارهای 5 میلیمتری» عنوان مجموعهای است از کتابهای جیبی که در نشر افق چاپ شده. این مجموعه که چهار شماره از آن به چاپ رسیده به داستانهایی از نویسندگان جهان اختصاص دارد. از جمله کتابهای چاپشده در این مجموعه، داستان «اقیانوس» است از جان چیور، نویسنده آمریکایی، که با ترجمه احمد اخوت به چاپ رسیده است. جان چیور را «چخوف حومهها» لقب دادهاند. او از نویسندگان نسل دوم آمریکاست و بهخاطر مجموعهداستانهایش در سال 1979 جایزه پولیتزر گرفته است. مجموعهداستان «آواز عاشقانه» به ترجمه میلاد زکریا از جمله آثاری است که پیش از این از چیور به فارسی ترجمه شده است. احمد اخوت در کتاب «اقیانوس»، علاوه بر ترجمه داستان چیور، در بخشی با عنوان «سخن مترجم» توضیحی کوتاه در باب عنوان داستان و موضوع آن داده است، بعد از آن زندگینامه مختصر جان چیور را به قلم مترجم میخوانیم و بعد از این زندگینامه و پیش از آنکه داستان شروع شود مقاله اخوت با عنوان «پینگپنگ در باران» آمده که به گفته اخوت چند برش کوتاه از زندگی جان چیور است. در بخش «سخن مترجم» درباره داستان «اقیانوس» چنین میخوانیم: «راوی داستان مردی است میانسال که بر اثر واقعهای (بازنشستگی اجباری) از پوستهی زندگی همیشگیاش بیرون میافتد و متوجه چیزهایی میشود و آنها را میبیند که پیش از این روزمرگی و کار نمیگذاشتند ببیند. حالا با کنار رفتن این پرده، ترسها را میبیند که از هر سو سراغش میآیند. این هم از دوران خوش بازنشستگی!» آنچه در ادامه میآید سطرهایی است از داستان اقیانوس: «دارم یادداشتهای روزانهام را مینویسم چون معتقدم جانم در خطر است! در ضمن راه دیگری هم به ذهنم نمیرسد که ترسهایم را ثبت کنم. نه میتوانم اینها را به پلیس گزارش کنم، علتش را بعدا برایتان میگویم، و نه به هیچکدام از دوستانم اطمینان دارم. تازگیها اعتمادبهنفسم را شدیدا از دست دادهام و همینطور از نظر عقلانیت و نوعدوستی آسیبهای جدی به من وارد آمده. اینها مسائلی آشکارند که بحثی درشان نیست، اما همیشه ابهامهای دردناکی وجود دارند که چه کسی را باید مقصر این بلایا بدانیم. شاید باید خودم را مسئول بدانم.» نویسندهای از تبار سروانتس و رابله ویتولد گُمبروویچ، نویسنده لهستانی، از نویسندگان مهم و تاثیرگذار قرن بیستم است که متاسفانه برای مخاطب فارسیزبان چندان شناختهشده نیست. «قتل حسابشده» داستانی است از این نویسنده که به ترجمه اصغر نوری در مجموعه شاهکارهای 5 میلیمتری چاپ شده است. در مقدمه مترجم بر این داستان، درباره گُمبروویچ و آثار او آمده است: «ویتولد گمبروویچ یکی از بزرگترین نویسندگان قرن بیستم بود که روی نویسندههای زیادی از جمله میلان کوندرا تاثیر گذاشت و آثارش در بسیاری از کشورها ترجمه شدند. رمانها و داستانهای او تاکنون چندینبار در سینما و تلویزیون مورد اقتباس قرار گرفتهاند و نمایشنامههایش همواره در بسیاری از شهرهای جهان اجرا میشوند. سال 2013، ریتا لابروس، خاطرات شخصی او را در کتابی به نام کرونوس منتشر کرد که در نوع خود، اثری جنجالبرانگیز بود. تحلیلهای عمیق روانشناختی، تفکر فلسفی، معنای متناقض، لحن ابسورد و ضدناسیونالیسم ویژگیهای اصلی آثار گُمبروویچ هستند.» در بخشی دیگر از این مقدمه درباره سنتی که گمبروویچ، بهعنوان رماننویس، به آن تعلق دارد، آمده است: «به عنوان رماننویس، گُمبروویچ به سنت رمان کمدی (از نوع رابله و سروانتس) تعلق دارد. او با مسائل هستی به روشی سبک و شاد رفتار میکند و گهگاه در آثارش همانند یک آشوبگر ظاهر میشود. در رمان، جایي برای واقعیت قائل نمیشود و فرم را تنها واقعیت حیات ما میداند.» آنچه در ادامه میآید سطرهایی است از داستان قتل حسابشده: «تابستان گذشته، میبایست با زمینداری به اسم ایگناس ک. ملاقات میکردم برای حلوفصل مسئلهای مربوط به ارث. پس از گرفتن چند روز مرخصی، کارهایم را به دستیارم سپردم و تلگرام زدم: سهشنبه شش عصر میرسم، اسب برای درشکه بفرستید. بااینهمه، موقع خروج از ایستگاه، متوجه میشوم اسبی در کار نیست. خبر میگیرم و پی میبرم که تلگرام من به طور عادی انتقال یافته است: دیشب گیرنده با دست خودش آن را دریافت کرده است. ازاینرو مجبور میشوم یک گاری کهنه کرایه کنم و چمدانم را روی آن بار بزنم و همینطور وسایل مورد نیاز برای آرایشم (که شامل یک بطری کوچک اودکلن، یک شیشه داروی گیاهی، صابون معطر بادام و یک سوهان ناخن میشود)، و باید ساعت چهار از وسط مزرعهها برانم، در شبی که از راه میرسد، در سکوتی برفی...» ولگردیهای یک دیوانه «اعترافات مردی چنان دیوانه که با حیوانات میزیست» داستانی است از چارلز بوکوفسکی، نویسنده و شاعر آمریکایی، به ترجمه شهرزاد لولاچی. چارلز بوکوفسکی برای مخاطبان فارسیزبان ادبیات نامی آشناست و آثار مختلفی از او به فارسی ترجمه شده که از آن میان میتوان به «موسیقی آب گرم» به ترجمه بهمن کیارستمی و «عامهپسند» به ترجمه پیمان خاکسار اشاره کرد. در داستاننویسی بسیار متأثر از لویی فردینان سلین است و علاقهاش به این نویسنده به حدی است که در رمان «عامهپسند» سلین یکی از شخصیتهای داستان اوست. در آثارش جامعه و زیست آمریکایی را به زبانی طنزآمیز نقد و هجو میکند. راوی بسیاری از داستانهای او شخصیتی است بهنام چیناسکی که سلوک و رفتارش بیشباهت به خود نویسنده نیست. گفتنی است که مارکو فرری، کارگردان ایتالیایی، فیلمی درباره بوکوفسکی و با الهام از آثار او ساخته است که تماشایش خالی از لطف نیست. «اعترافات مردی چنان دیوانه که با حیوانات میزیست» داستانی است در نه بخش. داستانی که روایتگر ولگردیها، عیاشیها، بیپولیها و بیکارگیهای آدمی است که تکههایی از زندگی خود را روایت میکند. راوی این داستان ذهنی جنونزده دارد و تصویری که از محیط و آدمهای اطرافش ارائه میدهد در نهایت وضعیتی بحرانی و جنونآمیز را به تماشا میگذارد. آنچه در ادامه میآید سطرهایی است از این داستان: «مثل یک مته بود، شاید هم واقعا مته بود! بوی روغن سوخته را حس میکردم و بعد آن یارو را در سرم فرو میکردند و آن ماسماسک گوشتم را سوراخ میکرد و خون و قی بیرون میکشید و من همانجا مینشستم و میمون روحم از لبهی صخرهی تنم آویزان میشد. همهجایم کورک زده بود به درشتی سیب قندک. مسخره بود و هیچجور نمیشد باورش کرد. یکی از دکترها گفت: - بدترین حالتیه که تا حالا دیدم. طرف برای خودش سنی داشت. همه دور من جمع شده بودند، انگار که موجود عجیبوغریبی باشم. واقعا هم موجود عجیبوغریبی بودم. هنوز هم عجیبوغریبم. با اتوبوس به بخش خیریهی بیمارستان میرفتم و همانطوری هم برمیگشتم. بچههای توی اتوبوس به من خیره میشدند و از مادرهاشان میپرسیدند: - اون آقاهه چشه؟ مامان، چه بلایی سر صورت اون آقاهه اومده؟» مردي كه درد ميكشد «برفهای کلیمانجارو» از داستانهای مهم و مشهور ارنست همینگوی، نویسنده بزرگ آمریکایی، است. داستانی که مورد اقتباس سینمایی هم قرار گرفته و تاکنون بارها به فارسی ترجمه شده است. از جمله ترجمههای خوب و خواندنی از این داستان، باید به ترجمههای ابراهیم گلستان و نجف دریابندری اشاره کرد. «برفهای کليمانجارو» داستان مردی است به نام هری که پایش قانقاریا گرفته و درد میکشد. داستان با مکالمهای در باب این درد آغاز میشود. هری در خلال روایت خاطراتی از گذشته را به یاد میآورد و هرازچندی نقبی به گذشته شخصیتهای داستان زده میشود. همینگوی در این داستان هرچه توانایی که در دیالوگنویسی و فضاسازی در چنته دارد به نمایش میگذارد و داستانی خلق میکند که یکی از بهترین داستانهای تاریخ ادبیات داستانی دنیاست. این داستان اخیرا و اینبار با ترجمه اسدالله امرایی در مجموعه شاهکارهای پنج میلیمتری چاپ شده است. آنچه در ادامه میآید سطرهایی است از این داستان: «خب. حالا به مرگ اهمیت نمیداد. همیشه از درد هراس داشت. او هم به اندازهی هرکس دیگری طاقت درد را داشت، اما وقتی طولانی میشد کم میآورد، ولی حالا با چیزی درگیر بود که سخت هراسانگیز مینمود و درست همان لحظه که حس کرد از پا درآمده، دردش تمام شده بود. یادش افتاد خیلی پیش وقتی که ویلیامسن، افسر متخصص بمب، شبی از میان سیم خاردار میگذشت و یک نفر از گشتیهای آلمانی یک نارنجک دستی معروف به گوشتکوب به طرفش انداخت و او را لتوپار کرد، از همه با التماس میخواست که خلاصش کنند. افسر چاق و خیلی دلاور و لایقی بود، اگرچه کشتهمردهی خودنمایی بود. آن شب لای سیمهای خاردار گیر افتاده بود و منوری او را روشن کرده بود و دل و رودهاش ریخته بود بیرون و برای اینکه زنده درش بیاورند ناچار شدند رودهاش را ببرند. هری یک تیر بزن خلاصم کن. محض رضای خدا مرا بکش...»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.