|

درباره نقاشی‌های قاسم حاجی‌زاده

گفت‌وگو با گذشته

هادی محیط

من مایلم اصطلاح نقاش مردمی را برای قاسم حاجی‌زاده به کار نبرم، اگر که صرفا، تعیین‌کننده سبک و سیاق ِ اثر است، مایلم این اصطلاح را به کار نبرم. نقاشی‌های قاسم حاجی‌زاده را باید در رفتار فرمی و تازگی‌های بصری و کارکرد اثرشناختی خود بررسی کرد تا به واسطه روایت‌هایی که به دست می‌دهد یا به واسطه قصه‌ای که تعریف می‌کند. ما در بررسی وجه زیباشناختی آثار هنری مدهوش وجه قصه‌گانی اثر نیستیم، درنهایت نشانه‌شناس وجه معنایی خواهیم بود آن هم برای رسیدن به چارچوب ساختاری اثر؛ ساختاری که در آن یا بر آن نقاشی‌های قاسم حاجی‌زاده استوار شده‌اند اثرپذیری چند چیز مهم هستند. در ابتدا این اثر را باید در رنگ‌های حاجی‌زاده جست‌وجو کرد؛ رنگ آثار حاجی‌زاده بی‌گمان مهم‌تر از آن چیزی است که بیان می‌کند و اگر الان اهمیتی پیدا کرده به‌واسطه رنگی است که چیزها را اکنون ابژه نگاه ما کرده است. رنگ‌های حاجی‌زاده از کجا می‌آیند؟ چه خاصیتی در رنگ‌های اوست؟ از نظر من ریشه رنگ‌های حاجی‌زاده را باید در نگاه کارنوالی و جشنواره‌ای او جست و این چیزی است که حاجی‌زاده از فرهنگ عوام یاد گرفته، بنابراین او رنگ‌هایش را و تند و پر‌جلوه می‌کند. او در حال شکل‌دادن به قصه‌ها و منظومه‌ها و تصنیف‌هایی است که می‌توان آن را «سبک‌پردازی اشکال مختلف روایت‌های روزمره (شفاهی)» نامید. بنابراین در نقاشی‌های حاجی‌زاده رنگ‌ها صرفا پوسته‌‌ای نیستند که بر بدن‌ها و اشیا و چیزها کشیده می‌شوند؛ آنها دارند صحبت می‌کنند. آنها درواقع از تناقضات محتوایشان صحبت می‌کنند. آنها تناقضات بین «دوره‌های مختلف زمان گذشته، تناقضات بین گروه‌های اجتماعی - ایدئولوژیک مختلف موجود در زمان حال، بین گرایشات، مکاتب و محافل و نظایر آنهاست که همه به شکل جسمانی در آمده‌اند» و به همین‌دلیل نقاشی‌های حاجی‌زاده چند‌سبکی است... . از یک طرف به پاپ‌آرت، از طرفی دیگر به نقاشی قهوه‌خانه، از طرف دیگر به آبستراکت اکسپرسیونیسم و از طرفی دیگر به سمت نوعی کارتونیسم گرایش می‌یابد... . حاجی‌زاده از زاویه دید معاصر، گذشته را بازسازی می‌کند به‌همین‌دلیل است که ناگهان یک هواپیمای جت بالای یک عکس قجری به پرواز درمی‌آید. این به آن معناست كه حاجی‌زاده بیش از بیان قصه‌ای یا ارائه چهره‌ای، در پی این است که واقعیت را به شیوه‌ای بنیادی، ظریف و دقیق بشناسد و منعکس کند. هرچند او سراغ چهره‌های حماسی -کوچک‌خان- یا سراغ چهره‌های مهم معاصر نظیر- صادق هدایت- می‌رود، اما او در بازشناسی و بازنمایی این چهره‌ها از دنیای حماسه پا به دنیای واقعیت و دنیای نقاشی می‌گذارد و جلال و شکوه مدنظر او نیست. او با گذشته به روش خودمانی ارتباط برقرار می‌کند. از آنجا که چهره‌های او عبوس نیستند و رنگ‌ها و خط‌های او عبوس نیستند و شاد و راحت هستند، انگار از دنیای خود ما می‌آیند و بنابراین قابل شناخت و قابل ارتباط هستند... . آفرینش او براساس آزادی است و فهم و دریافت واقعی از آن اهمیت دارد... . درهرحال، من نقاشی‌های قاسم حاجی‌زاده را گفت‌وگو و مکالمه‌ای می‌بینم که با دنیای گذشته انجام می‌شود. اما او در این مکالمه بازتابگر صرف نیست و مدام صحنه را به نفع زمان معاصر می‌چرخاند و نقاشی را مانند تئاتری می‌بیند که لباس‌ها و لوکیشن را باید ساخت و هنرپیشه را آراست... . او استعداد خاصی در مشاهده زمان در مکان و مکان در زمان دارد... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.