|

نتانیاهو در دیدار با ترامپ از چه خواهد گفت

دیوید ماکووسکی.دبیر پروژه صلح خاورمیانه در بنیاد واشنگتن

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، فردا در حالی برای اولین‌بار به دیدار دونالد ترامپ خواهد رفت که دولت جدید ایالات متحده، هنوز تصویر جامعی از سیاست‌های خاورمیانه خود ندارد؛ اما این زمان‌بندی عجولانه، بدون شک برای هر دو رهبر حائز اهمیت فراوان است. این دیدار زودهنگام از یک‌سو برای ترامپ که در دوران انتخاباتی‌اش وعده تغییر لحن واشنگتن در قبال اسرائیل را داده و بر تقویت کمی و کیفی روابط دوجانبه تأکید می‌کرد، فرصتی فراهم می‌آورد تا در سایه عدم انتظار جامعه بین‌الملل، نسبت به اعلام برنامه‌های مشترک، از رابطه جدید و دوستانه‌تر خود با اسرائیل پرده بردارد. از طرف دیگر، برای نتانیاهو نیز این دیدار فرصتی نمادین است تا به جهانیان نشان دهد در شمار آن دست رهبرانی است که واشنگتن همچنان با آغوش باز از او استقبال می‌کند. او که سومین رئيس، پس از همتایان بریتانیایی و ژاپنی‌اش است که به دیدار با ترامپ دعوت شده، امید دارد تا نه‌تنها درک بهتری از خط ‌مشی ترامپ به دست آورد، بلکه بتواند درست در بزنگاهی که سیاست خارجه واشنگتن، هنوز دچار ابهام و چنددستگی است، بر محاسبات کاخ سفید درباره بسیاری مسائل کلیدی تأثیر بگذارد. اما سفر نخست‌وزیر اسرائیل به واشنگتن بر چه محورهایی متمرکز خواهد بود؟ موضوع اول، اجرائی‌شدن توافق هسته‌ای با ایران است. آن‌طور که از دفاعیات وزرای خارجه و دفاع ایالات متحده در کنگره برمی‌آید، به نظر می‌رسد دولت ترامپ بر این باور است که مفاد توافق‌نامه با وجود تمامی تردیدها باید اجرائی شوند؛ باوری که با دیدگاه برخی مقامات امنیت ملی اسرائیل که همچون همتایان آمریکایی‌شان به مزیت‌های تعویق 10 الی 15‌ساله برنامه هسته‌ای ایران واقف هستند، همخوانی دارد. بااین‌حال، نتانیاهو بدون شک علاقه‌مند است بداند ترامپ اکنون چه گام‌های مقدماتی‌ای برای چالش‌های بلندمدت این توافق، آن‌هنگام که برخی از مفاد کلیدی توافق‌نامه منقضی می‌شود، برخواهد داشت. محور دیگر، توافق با روسیه به منظور به‌حاشیه‌راندن دیگر بازیگران منطقه‌ای مانند ایران در سوریه است. خواست دولت ترامپ برای توافق با مسکو در مبارزه با تروریست‌های داعش، موجب نگرانی مقامات اسرائیلی نیست؛ چراکه آنان باور دارند واشنگتن برای اطمینان از همکاری روس‌ها، باید یک بسته پیشنهادی بسیار وسوسه‌کننده ارائه دهد؛ بسته‌ای که از منظر اسرائیل در بهترین حالت متضمن ایجاد شکاف بین تهران و مسکو در سوریه؛ یعنی همان عرصه‌ای است که این دو کشور با وجود همکاری‌های نظامی، منافع به کلی یکسانی را دنبال نمی‌کنند. به‌ویژه که تهران تمایل بیشتری به حفط بشار اسد در قدرت دارد و این می‌تواند نقطه افتراق با مسکو باشد. موضوع سوم، آشکارسازی هم‌گرایی و همکاری‌های راهبردی اسرائیل با همسایگان سنی‌اش مانند مصر، اردن و دیگر کشورهای حوزه خلیج‌فارس است که در نتیجه برخی تهدیدهای مشترک مانند گسترش نفوذ قدرت‌های شیعی منطقه و رشد جهادگرایی، البته در سایه فعالیت‌های پنهانی قوام‌ یافته است. نتانیاهو به دنبال آن است تا این همکاری‌ها را علنی‌تر کند و به‌ همین ‌منظور احتمالا خواستار کمک ترامپ خواهد شد. یکی از توجیهات این طرح، تقویت و گسترش یک رویکرد منطقه‌ای به فرایند صلح با فلسطین است که می‌تواند حفاظ سیاسی لازم برای امتیازدهی فلسطینی‌ها را فراهم آورد. در‌این‌میان، نتانیاهو برای رفع نگرانی کشورهای عرب منطقه درباره نیات واقعی اسرائیل و همچنین واکنش‌های مردمی به همکاری‌های علنی، احتمالا تلاش خواهد کرد با چانه‌زنی بر سر برخی منافع آنان، از جمله افزایش کمک اقتصادی به مصر، دل رهبران سنی را در سفر واشنگتن به دست آورد. محور پایانی اما مسئله فلسطین است که با وجود تأکید ترامپ بر دستیابی به یک توافق عمده بین دو طرف اسرائیلی و فلسطینی، دیگر به دلیل تمامی بحران‌های ریز و درشت دنیای عرب، مانند روزهای اول دولت اوباما موضوع برجسته‌ای نیست. در‌این‌میان و در شرایطی که راه‌حل نهایی دو-دولتی هنوز قابل اجرا نیست و رکود جاری می‌تواند تهدید برآمدن راه‌حل‌های یک‌دولتی را از نو زنده کند، بهترین چاره زنده نگه‌داشتن چشم‌انداز موفقیت رویکرد دو-دولتی از خلال برخی ابتکارات محدود است. یکی از این ابتکارات، توافق واشنگتن و تل‌آویو بر یک رویکرد متمایز درباره شهرک‌سازی‌هاست که با نظر به مخالفت نسبی هر دو رهبر با روند کنونی، می‌تواند زمینه‌ساز الزامات جمعیت‌شناختی و جغرافیایی راه‌حلی دو-دولتی باشد. این توافق می‌تواند ساخت‌وساز اسرائیلی‌ها را به مناطق مشخص‌شده در درون محدوده امنیتی نوار غزه که حدود هشت درصد این منطقه را در‌بر می‌گیرد، محدود کرده و اسرائیل را متعهد کند تا خارج از این منطقه ساخت‌وساز نکند. واشنگتن همچنین می‌تواند اسرائیل را تشویق کند تا به فلسطینی‌های ساکن در منطقه c که حدود 60 درصد از نوار غزه را تشکیل داده و به کلی تحت کنترل اسرائیل است، اجازه دهد پروژه‌های اقتصادی و اداری خود را به مرحله اجرا درآورند. در پایان، هر دو رهبر مطمئنا درباره ایده جابه‌جایی سفارتخانه آمریکا به تل‌آویو نیز گفت‌وگو خواهند کرد. نتانیاهو احتمالا مدعی خواهد شد انتقال سفارت به بیت‌المقدس یا اورشلیم غربی در حکم پیشداوری درباره وضعیت حقوقی و پایتختی اورشلیم شرقی که اسرائیلی‌ها متعهد به مذاکره درباره آن با طرف فلسطینی هستند، نیست. با تمام این اوصاف، می‌توان مطمئن بود در دیدار فردا، شاهد هیچ‌گونه توافق عینی درباره موضوعات گفته‌شده نخواهیم بود؛ بلکه مذاکرات پردامنه دو رهبر درباره این موضوعات کلیدی صرفا پایه و اساس آن تصمیماتی قرار می‌گیرد که به احتمال فراوان در ماه‌های آینده شاهد اتخاذ آنها خواهیم بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.