گفتوگو با کیانوش الطافی
ثبتکنندگان جسور تاریخ
بهناز شیربانی: «عکسهایی که جهان را تکان میدهد» عنوان برنامهای است که کیانوش الطافی، مستندساز و برنامهساز تلویزیون، ساخت آن را در شبکه پرستیوی برعهده گرفته است و شاید بتوان این برنامه را کاملترین برنامه در حوزه عکاسی خبری و آشنایی مخاطب با مصائب و دشواریهای کار عکاسان خبری و البته آشنایی با عکسهایی که بهعنوان تأثیرگذارترین عکسها در تاریخ ثبت شدهاند، دانست. درباره چگونگی ساخت این برنامه با الطافی گفتوگوی کوتاهی داشتیم که درادامه میخوانید:
بهعنوان آغاز بحث کمی درباره انتخاب عنوان برنامه و چگونگی انتخاب ایده ساخت برنامه صحبت کنیم. انتخاب عنوان برنامه و چگونگی رسیدن به این ایده برای برنامه ما دو اتفاق جدا از هم بود. این ایده خیلی آهسته شکل گرفت. شکلگیری ایده به آشنایی با زندگی شخصیتی به نام کوین کارتر برمیگردد؛ عکاس جوانی که داستان زندگیاش به اندازه عکسهایش و شاید بیشتر از آنها جذاب و شنیدنی است؛ داستان مأموریت او برای سودان قحطیزده، داستان عکاسی از کودکی عریان که از سوی کرکسی تهدید میشد، داستان نشر و نقد عکس و اتهام کوین، داستان جایزه پولیتزر، بیپولی و فقر، دخترخوانده منتظر و درنهایت خودکشی منحصربهفرد او. باید اعتراف کنم تحتتأثیر شخصیت این آدم قرار گرفتم؛ همان عکاس عکس معروف کرکس و دختربچه. حکایتها و داستانهای عجیب و شنیدنی پشت پرده این عکس همان چیزی است که تقریبا کمترکسی میداند، هرچند خود فریم را همه دیدهاند. اما اتفاقات دیگری مانند تبدیلشدن بعضی از عکسها به اسنادی ارزشمند در جهت راهگشایی بعضی مسائل این ایده را تقویت کرد. مثل تأثیرگذاری بسیار زیاد عکس آیلان کوردی از سوی نیلوفر دمیر در بازشدن دروازههای اروپا به روی مهاجران سوری یا محکومشدن صدامحسین با ارائه عکسهایی نظیر عمر خاور و فرزند خردسالش که به وسیله احمد ناطقی ثبت شد. بنابراین روایت قصه عکسهای مهم دنیا ایدهای شد تا ادای دینی باشد به اصحاب رسانه، بهویژه عکاسان و تصویربرداران خبری و به این بهانه مردم دنیا با ثبتکنندگان جسور تاریخ آشنا شوند و داستانهای خودشان و عکسشان را با هم بشنوند. اما درباره عنوان برنامه باید بگویم که جمله «عکسهایی که جهان را تکان داد» یک جمله کاملا معروف و کلیشهای است و اگر هر کسی در زمینه این موضوع تحقیق کند بارهاوبارها با این عنوان و جمله در سایتهای مختلف برخورد میکند. ما هم بهترین عنوان و توضیح برای این برنامه را همین جمله دیدیم، اما با یک اختلاف کوچک. فعل جمله و عنوان این برنامه استمراری است و در گذشته نمیماند. من فکر میکنم تأثیرگذاری این عکسها با گذر زمان کم نمیشود. درست است هر عکس در همان زمان خودش باعث ایجاد تغییرات و تحولات در جامعه جهانی شده است، اما به نظر بنده و همکارانم در این برنامه، هنوز دیدن این عکسها خالی از لطف نیست و مخاطب متعلق به هر دههای که باشد باز حیرت میکند و نمیتواند بیتفاوت از کنارش عبور کند. بههمیندلیل نام این برنامه شده است «عکسهایی که جهان را تکان میدهد» نه «عکسهایی که جهان را تکان داد». انتخاب کارشناسان و میهمانان برنامه به چه صورت است؟ در این مجموعه هر آیتم یک مصاحبه دارد که مسلما ترجیح بر این است با عکاس عکس مذکور به گفتوگو بنشینیم، اما از آنجا که عموما این عکاسان خارجی هستند، دسترسی به آنها کاری بیاندازه دشوار است. به جز این، عکاسانی که در قید حیات نیستند، هم مسئله دیگر ماست مانند جوزف روگر دوئل ثبتکننده کنفرانس مهم تهران در سال ۱۹۴۳. بههمیندلیل در هر برنامه اگر به عکاس دسترسی نباشد از کارشناسان مربوط به سوژه عکس و همچنین از عکاسان خبری داخلی برای نقد و توضیح عملکرد صاحب اثر کمک گرفته میشود. درواقع یکی دیگر از اهداف ما حضور پررنگ عکاسان خبری است و لازم به ذکر است این برنامه اصلا متعلق به این دوستان است و شاید فرصت کوتاهی باشد برای تشکر؛ تشکر به خاطر حضور پیگیر و جسورانه در صحنههای خبری که موجب بالارفتن سطح آگاهی در دنیا میشود. این برنامه بهنوعی نخستین برنامهای است که به صورت تخصصی به عکاسی خبری میپردازد، تا چه حد لزوم پرداختن به این موضوع حس میشد؟ مسلما این برنامه اولین برنامهای نیست که بهطور تخصصی به عکاسی خبری بپردازد؛ یا بهتر بگویم ما اصلا کارمان توضیح حرفه و فنون عکاسی خبری نیست. من و همکارانم شاید برای اولینبار مهمترین عکسهای تکاندهنده جهان را بهطور سری مستندسازی کردهایم. درواقع سریالشدن این مستندهای کوتاه و تبدیلشدنشان به یک مرجع برای آینده، ویژگی نو و بدیع این مجموعه است. خیلی از این عکسها سوژه مستندهای بسیار خوب و کاملی بودهاند. اما اینکه همه آنها کنار هم تبدیل به یک مجموعه مستند، آنهم در شکل و قالبی یکسان باشند امر تازهای است. اما لازم به ذکر است آن چیزی که اهمیت دارد تازهبودن این برنامه نیست. موضوع اصلی اصحاب رسانه است؛ آنهم جامعه عکاس و تصویربردار. جامعهای که شاید بیشترین آسیب و خطر را پشتسر میگذارد تا سندی تصویری برای صحت خبری تهیه کند. تعریف این شغل و شاید بالاتر از آن، عشق است. آنها در هر شرایطی حضور پیدا میکنند بیتوجه به مساعدبودن یا نبودن اوضاع زمانی و مکانی صحنه حادثه تا کارشان انجام شود و رسالتشان اتفاق بیفتد. شرایط مذکور از اوضاع نابسامان جوی و طبیعی میتواند باشد تا اتفاقات غیرمترقبه صحنه. برادر نیک اوت در جنگ ویتنام کشته میشود. کن استربروک، عکاس و دوست صمیمی کوین کارتر، تیر میخورد. دست چپ مسعود حسینی در کابل ترکش میخورد. احمد ناطقی در حلبچه دچار آسیب ریوی میشود و کاوه گلستان در عراق کشته میشود و این ماجرا ادامه دارد. بنابراین عکاسان و تصویربرداران پایگاهها و آژانسهای خبری بزرگترین و باارزشترین سرمایه برای آنها هستند، درنتیجه یادآوری این مهم برای صاحبان رسانه هر از گاهی بد نیست. از روندی که برنامه در آینده طی خواهد کرد، صحبت کنید. تولید این برنامه با کمک بیدریغ محقق ارزنده مهدی چراغچی از اردیبهشت امسال در شبکه پرستیوی شروع شده است و در نوبت اول بهعنوان یک فصل ۱۳قسمتی ارائه شده. همزمان با پخش فصل اول تولید ۱۳قسمت بعدی نیز شروع شده است و این روند ادامه مییابد تا جایی که عموم عکسهای تکاندهنده دنیا را پوشش دهد. آن مواردی که معیار است برای انتخاب عکسها در وهله اول رأی و نظر جوایز بزرگ دنیا از جمله پولیتزر، ورلد پرسفوتو و... و در وهله دوم انعکاس روزنامهها و آژانسهای خبری از عکس مورد نظر و درنهایت واکنش سایتهای اینترنتی که عموم مخاطبان در آنها نظر و عکسالعمل نشان میدهند، است. امیدوارم این حرکت کوچک جبران تلاشهای انسانهایی باشد که در جهت آگاهی بشر لحظهای توقف نداشتهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.