با ساخت دیوارها دچار «توهم امنبودن» میشویم
مارگاریتا پُوپُوا. معاون رئیسجمهور بلغارستان
شناخت آکادمیک جهان، از منظر اجتماعی و شخصیتشناسی، همچون درک حقیقت بسیار متنوع است. ما امروزه شاهد انقلاب اطلاعات و علم هستیم؛ انقلابی که بهشدت بر دانش ما در تمامی زمینههای وجودی میافزاید. گفتمان بین فرهنگها و شناخت و اطلاع از آن، بخشی از دستاورد علمی بشر است که در ایجاد انگیزههای اجتماعی در تقویت استقلال و امنیت کشورها دخیل است. واقعیت اهمیت موضوع فرهنگ مشترک برای امنیت مشترک، در زندگی حقیقی نمایان شده و به اثبات میرسد. سال 2015 که دومین دهه از قرن بیستویکم است، بدونشک در تاریخ تمدنها بهعنوان دور مهاجرت بیسابقه به اروپا، تحریک شدید جو سیاسی، اجتماعی و روانی جامعه و ایجاد شوک در جوامع مختلف شناخته خواهد شد. اینچنین است که دوباره پیش از همهچیز بررسی سازماندهی اجتماعی جامعه، اهدافی که شامل تلاشهای مشترک در یک جهت، برای موازین قانونی در جامعه و هنجارهای اجتماعی به کار برده میشود، اخلاق و دین در جامعه، میزان علاقه جمعیت در گفتوگو و ساختار زندگی عمومی خود را نمایان ميكنند. زندگی در جهان امروز ما را به سمتی سوق میدهد تا هرچهبیشتر از فرهنگها و هویتهای دیگر افراد جامعه و در سطحی وسیعتر فرهنگ جوامع دیگر مطلع شويم و شناختی هرچند اندک داشته باشیم. برای ورود به محتوای اصلی موضوع بهتر است ابتدا درباره مفاهیم مهمی نظیر کشورداری (قدرت کشور)، امنیت، سیاست برای امنیت و سیاست دفاعی، سیستم سیاست ایجاد امنیت و دفاع، دولت رفاه اجتماعی، امنیت اجتماعی، امنیت اطلاعات، امنیت معنوی، وحدت اجتماعی، تضاد اجتماعی و گفتمان فرهنگی صحبت شود. مدل فرهنگی قرن بیستویکم اعلامیه وین و برنامه عملی سال 1993 بهدرستی تعریف «فقر و محرومیت اجتماعی» را بهعنوان «حمله به کرامت انسانی» اعلام میکند و بهعنوان یک وظیفه اصلی جامعه بینالمللی، ازبینبردن تمام مشکلات نژادپرستی و بیگانهستیزی را برمیشمارد. جلو چشمان ما تفکیک جهانی به تشدید درگیریهای مختلف اجتماعی دامن زده است. این است که عمدتا با فقر شدید، تفکیک گروهها از استانداردهای فزاینده زندگی، مشکلات در نظام آموزشوپرورش، بیکاری در میان اقلیتهای قومی در مناطق فقیرتر مواجه هستیم. در اهداف جدید توسعه هزاره بعد از سال 2015 تا سال 2030 سازمان ملل، مشارکت جهانی را برای توسعه پایدار بهعنوان یک هدف اصلی و بزرگترین چالش ریشهکنکردن فقر در همه اشکال و ابعاد آن، از جمله فقر مفرط تعریف و تفسیر ميكند. براساس این برنامه، هویت انسانی و ارزش انسانی مطرح میشود. در این سند چنین اشاره شده که توسعه پایدار امری است مهم، ارتقاي درک بین فرهنگها تنها در شرایط صلح و امنیت ممکن است. فساد، سوءمدیریت، سلاحهای غیرقانونی و جریانهای مالی غیرقانونی عواملی هستند که منجر به ناامنی میشوند. برنامهای که بهنفع همه است در «جهان امروز» اینگونه به تصویر کشیده شده است، میلیاردها شهروند در کشورهای مختلف دنیا همچنان در فقر زندگی میکنند و از یک زندگی مناسب و معقول محروم هستند. نابرابری رو به افزایش است. اختلافات عمیق و نابرابر در دسترسی به امکانات، ثروت و حکومت وجود دارد. افراطگرایی، تروریسم و بحرانهای انسانی مربوط به آن که عدهای را مجبور به ترک ناخواسته و مهاجرتهای اجباری ميكند از تهدیداتی هستند که میتوانند به پیشرفت در توسعه در دهههای گذشته رشدی معکوس بخشند. (بیانیه مربوط به برنامه سازمان ملل متحد، بند 14). اغلب نیاز به حمایتها در موج پناهندگان و مهاجران بهسوی کشورهای ثروتمندتر و پیشرفتهتر، بهجای آنکه به حقیقت بپیوندند، با قلعه تسخیرناپذیر بوروکراسی در کشور جدید روبهرو میشوند؛ موضوعی که نامطلوب است. برای تبدیل استثنا به قاعده برای غلبه بر ارزیابی منفی، ما باید به گفتوگوی بین فرهنگهای معنادار تأکید کنیم. این گفتوگو باید کمک کند تا نظرات بهتری نسبت به مهاجران در ذهن ما ایجاد شود تا بتواند از حقوق و آزادی آنها دفاع کند؛ اما حتما باید به آنها القا شود که باید به قوانین و سنتهای جامعه و کشوری که به آنجا برای زندگی آمدهاند احترام بگذارند. اخلاق، پایه و اساس دیالوگ بین فرهنگها اصول و احکام جهانی کتاب سفید شورای اروپا درباره گفتوگوی بین فرهنگها که نقطه شروعی برای بازسازی آینده جهان حاضر است، در هسته اصلی خود همیشه از تعرض به اخلاق مصون است و بر قلمرو ازخودگذشتگی، آمادگی برای شنیدن نظرات مخالف، مسئولیت و صداقت نسبت به دیگر انسانها اصرار دارد. تنها موضوعی که با اقتدار مطلق برای درمان این مسئله اشاره میشود این است که با دیگران همانطوری رفتار کنیم که دوست داریم با ما رفتار شود و انسان را بهعنوان یک ارزش درک کنیم. بهوجودآمدن چنین دیالوگی نه با گنجاندن آن بهعنوان قانون و یک امر صرفا سیاسی و نه به شکل یک فرمان و دستور و نه با زور و فشار قابل دسترسی نيست، بلکه تنها راه برای آن برانگیختن انگیزه و وجدان انسانی ماست که رنگی انسانی به خود بگیرد. این دیالوگ بین ما باید بهعنوان فاکتور درآید و ضمانتی شود برای اکولوژی روح که تاکنون ناشناخته بوده است؛ ضمانتی برای فضاهای فرهنگی بدون پیشداوریها و هشدارهای غلط درباره «غریبهها» باید بدون اعمال تبعیضآمیز و نژادپرستانه باشد. انصراف از گفتمان، انصراف از ارزشهای مشترک انسانی و انصراف از آینده است. اگر پلهای گفتمان بشکنند یا زمانی از بین بروند، مردم و جوامع بهجای تمرکز روی عقلانیت، بیشتر به لبه تیز خرافات و تعصبات کشیده میشوند، در پی آن نیز شاهد افزایش افراطگرایی، عدم تحمل دیگران، تبعیض، افتراق، نژادپرستی و حتی تروریسم خواهیم بود. همانطور که در کتاب سفید اشاره شده است، حتی اگر بلندترین دیوارها را نیز بسازیم و مرزهای خود را کاملا بسته و به پیشرفتهترین تجهیزات دفاعی مجهز شویم، در نهایت متوجه میشویم که تنها دچار «توهم امنبودن» شدهایم. اینچنین امنبودنی هزینه گزافی خواهد داشت. فقدان گفتوگو انسان را از شناخت فرهنگهای جدید محروم میکند؛ مسئلهای که برای رشد هویتی و رشد در جامعه بینالمللی لازم است.1 مدل جدید باید نتیجه یک پیشرفت قدرتمند اجتماعی و اقتصادی از طریق بهبود استاندارد زندگی مردم، بهوسيله حداقل تضمینهای اجتماعی برای حفاظت از کرامت انسانی باشد. فرهنگ مشترک روح انسان را زنده میکند امنیت بهطور فزایندهای تبدیل به نقش سرنوشتساز و منحصربهفردی برای ارزشهای انسانی، بازبودن اقتصاد، وضعیت حال و آینده بسیاری از کشورها و ملتهای آنها، تمدنها و فرهنگها، جوامع و ادیان میشود. بسیار مشکل است در زمان و فضایی که بر امنیت تمام کشورهای جهان ظن و ترس امنیت جانی انسانها سایه افکنده است، به یک دیالوگ بینالمللی تمامعیار برسیم. در کشورهایی که بر جداسازی فرهنگی دامن زدهاند و از عدالت نیز خبری نیست، نمیتوان انتظار داشت امنیت برقرار شود. هر نوع امنیتي که براساس غفلت و جداسازی تودههای مردمی از یکدیگر باشد، یا موقتی است یا تنها توهم امنیت تلقی میشود. این نوع امنیت بهناچار مولد تحولات اجتماعی، نارضایتی عمومی، شورش و عصبانیت خواهد بود. با وجود واقعیت موجود در زمان حال، ما باید دنیا و زندگی را با چشمانی باز نگاه کنیم تا بتوانیم بر برخی از هذیانها و توهماتمان فائق آییم. کانون اصلی گفتوگوها بین فرهنگها و امنیت، بر استقامت پایدار متمرکز شده است. فرمول آن نیز همچنین میتواند در مثالها، آداب و رسوم اجتماعی بد، تحقیرآمیز و غیرقابلتحمل برای انسانها و شرایط تاریخی و زندگی بازتاب یابد. استقامت در برابر گفتمان به شکلی میتواند پایدار باشد که نابرابری و بیعدالتی را برای بسیاری از مردم، اقوام، نژادها، ملتها، فرهنگها، تمام تمدنها، مذاهب، جوامع و کشورها افزایش دهد. بههمینترتیب خطوط تقسیم بین مردم بزرگتر و بزرگتر میشود. روند مقاومت در برابر گفتمان میتواند مترقی و بهطور فزاینده خطرناک باشد و باعث شود افراد، گروهها و جوامع با ناتوانی برای تحقق حقوق و آزادیهای خود مواجه شوند. در میان نتایج آموزش گفتوگوی بینفرهنگی میتوان به کاهش و پیشگیری از درگیریهای اجتماعی در محیطهای چندقومیتی، کشف و پذیرش تحمل غیر از خود و توسعه استراتژیهای تدریس اشاره کرد. در میان ارزشهای این نوع آموزش، اصول برابری، همبستگی، بردباری و برادری، محبت، نوعدوستی و همدلی است و همچنین دوری از جنگ و عوامفریبی سیاسی و نابرابری، نژادپرستی، تبعیض، تبعیض نژادی، تبعیض جنسیتی است.2 بهکارگیری مهارتهای مورد نیاز برای کار در یک محیط چندفرهنگی، بهویژه آموزش امید به زندگی در یک محیط دوستانه و آرام منجر ميشود تا همه انسانها از کودک و پیر و جوان از نتایج آن بهرهمند شوند. علم، فرهنگ و آموزش مفاهیمی هستند که امنیت معنوی را تضمین ميكنند. این مفاهیم باید هویت انسانها را آماده كنند، اینان مواردی هستند که علاوه بر هویت انسانی بشر، بر موضوعات تاریخی، سنتی و فرهنگی نیز تأثیر میگذارند. پينوشتها: 1- «کتاب سفید» گفتوگوی بینالملل. «زندگی با یکدیگر در شأن و منزلت برابر». کمیسیون وزارت امور خارجه، کمیسیون 118. سن پترزبورگ، هفت مي 2008. صص 16-17 2- خلاصهای از قوانین کار در محیط گفتوگوی بینفرهنگی. پروژه «از قرنها تجربه آموختهایم چگونه». صندوق اجتماعی اروپا 2007 - 2013. «توسعه سرمایه انسانی». مقدمه گ. پیسکوف و پ. پِنِوا. دانشگاه صوفیه «نِشو بُنچِو» - پاناگوریشته 2009، ص 13 ترجمه: رایزنی فرهنگی ایران در بلغارستان
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.