اجلاس اخیر اتحادیه آفریقا در يك نگاه
محمدحسن ایپکچی
نمایندگان 54 کشور آفریقایی در بیستوهشتمین نشست در آدیسآبابای اتیوپی از روز 22 تا 31 ژانویه 2017 ضمن بررسی اهم مسائل مبتلابه قاره آفریقا، رئیس دورهای اتحادیه آفریقا و نیز رئیس جدید کمیسیون این اتحادیه را برای سال 2017 انتخاب کردند. از میان پنج نامزد جایگزین خانم زوما، وزیر سابق آفریقایجنوبی و نخستین رهبر زن اتحادیه آفریقا، موسی فکی ماهامات، وزیر امور خارجه چاد، پس از تجربه ریاست شورای فرهنگی و اجتماعی این اتحادیه بهعنوان رئیس جدید کمیسیون اتحادیه آفریقا انتخاب شد. همچنین، ریاست دورهای این اتحادیه از رئیسجمهور چاد به رئیسجمهور گینه رسید. در اجلاس سران، آکوفو آدو، رئیسجمهور جدید کشور غنا، خواستار اصلاحات لازم شورای امنیت سازمان ملل شد؛ اصلاحاتی که شامل نمایندگی کامل آفریقا در این شورا و برابر مصوبه اجلاس 2005 اتحادیه آفریقا در سوازیلند بود. در صورت تحقق این مصوبه است، به معنی داشتن حداقل دو کرسی دائمی و پنج کرسی غیردائمی است که همکاریهای بینالمللی عمیقتری را خاصه از طریق نقش اساسی اتحادیه آفریقا میتوان شاهد بود. از سوي ديگر، افزایش اختلافنظر میان برخی از اعضای اتحادیه آفریقا و دادگاه بینالمللی جنایی تنها در سال 2016 باعث شد شش کشور آفریقایی؛ گامبیا، بروندی، اوگاندا، نامیبیا، کنیا و آفریقایجنوبی خواستار خروج عضویت خود در آن شوند. بنابراین، زمان روابط متقابل اتحادیه آفریقا و سازمان ملل فرارسیده است. رئیسجمهور غنا در ادامه، تأسیس اتحادیه آفریقا را بهجای سازمان و حدت آفریقا در سال 2002 با اهدافی مهم برای موفقیت کافی و لازم مردم آفریقا دانست و گام اساسی اجلاس 2017 را سرمایهگذاری صحیح روی جوانان آفریقا برای حل بحرانهای معاصر قاره دانست و تأسیس منطقه آزاد تجاری برای توسعه اقتصادی خودکفای آفریقا را بههمراه برونرفت از دیگر مشکلات فعلی وظیفه خطیر اتحادیه برشمرد. در نطق افتتاحیه اجلاس سران نیز رئیسجمهور چاد در پایان دوره ریاست خود توجه لازم اتحادیه و سازمان ملل را درخصوص صلح و امنیت، برنامه اجرائی توسعه پایدار برابر اهداف هزاره (2030) برابر مصوبه 2015 سازمان ملل و برنامه 2063 اتحادیه آفریقا خواستار شد. بیتردید بدون استفاده بهینه سازمان ملل از اتحادیه آفریقا چالشهای جهانی گستردهای را باید نظارهگر بود. رهبران اتحادیه آفریقا و همچنین توماس کواسی کوارتی، دیپلمات و معاون وزیر امور خارجه سابق و سفیر غنا در سازمان ملل، اتحادیه آفریقا و کوبا را بهعنوان معاون کمیسیون اتحادیه آفریقا انتخاب کردند. این مقام منتخب غنایی در سخنانی به اهمیت تلاش فرهنگی برای خاتمه درگیریهای درونقارهای تأکید داشت. حضور نمایندگان غرب آفریقا (غنا) در اتحادیه آفریقا و نقش برتر این حضور در اجلاس اخیر اهمیت این کشور و منطقه را در سیاستهای اتحادیه نشان میدهد. پیش از این در سال 1386، نهمین اجلاس سران این اتحادیه در اکرا، پایتخت غنا، برگزار شده بود. یکی دیگر از نتایج مهم این اجلاستعیین کمیته خدمات امنیتی آفریقا و افتتاح مرکزیت آن در اتیوپی بود که با عضویت 51 کشور آفریقایی در سال 2004 در ابوجا، پایتخت نیجریه، تأسیس شد و وظیفه اصلی آن ارائه اطلاعات لازم مواجهه با تهدیدات امنیتی قاره است. به نظر رئیسجمهور غنا، کمیته امنیتی میتواند همچون مکانیسمی برای گفتمان، تحلیل و انطباق استراتژی مشترک میان آژانسهای امنیتی عمل كند. تهدیدات امنیتی در سالهای اخیر کشورهای آفریقایی را با گسترش جنگ و تروریسم مواجه كرده و لازم است همکاریهای بدون مرز امنیتی مورد اقدام قرار گیرد. توجه به عنوان اجلاس اخیر اتحادیه آفریقا که «سرمایهگذاری روی جوانان، جمعیت در حال افزایش قاره بود» نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه جمعیت جوان آفریقا سرعت رشد بیشتری نسبت به سایر قارهها دارد. 226 میلیون جوان در فاصله سنی (24-15) در سال 2015 در آفریقا تخمین زده شدهاند که این رقم تا سال 2030 تا 42 درصد افزایش خواهد داشت. جمعیت جوان فعال آفریقای زیر صحرا نیز تا سال 2050 به بیش از دوبرابر خواهد رسید. با سرمایهگذاری روی جوانان امروز آفریقا در آینده نهچنداندور شاهد رشد و توسعه اقتصادی - اجتماعی آفریقا هستیم. یکی دیگر از مسائل مورد بحث اجلاس اخیر، افزایش روند خشونت، افراطیگری و درگیریهای درونی قاره بود که عمده محوریت آن روی جوانان و تهدیدات پیرامونی در برابر آنها بود. با توجه به دستورالعمل اتحادیه آفریقا، شورای امنیت و صلح از سال گذشته لزوم برنامه کاری کشورهای عضو را در برابر دو بحران افراطیگری و تروریسم تدوین كرد. افزایش فعالیتهای تروریستی در آفریقای زیر صحرا (کنیا، سومالی، نیجریه، مالی، ساحل عاج و بورکینافاسو) بهعنوان تهدیدات جدی قاره مورد توجه جدی این اتحادیه قرار گرفت. جدای از بحران تروریسم در لیبی، در منطقه شمالی مالی در غرب آفریقا همچنان منطقه حساس خشونت و افراطیگری است. در اوایل سال 2016، کشورهای بورکینافاسو، ساحل عاج و نیجر آماج عملیات تروریستی بودند. حمایت مشروط رهبران آفریقایی از راهبرد خروج از دیوان بینالمللی کیفری، اعلام همبستگی اتحادیه آفریقا با کشورهای مشمول فرمان اجرائی ترامپ، بازگشت مغرب پس از سه دهه به اتحادیه آفریقا و درخواست از سران کشورهای آفریقایی برای حمایت از آرمانهای فلسطین از دیگر موارد نتایج اجلاس اخیر بود. همچنین، اتحادیه آفریقا در اجلاس اخیر خود تصمیم گرفت تا از عضویت دادگاه بینالمللی جنایی خارج شود هرچند دراینمیان نیجریه و سنگال با خروج از آن مخالفت کردند. دو کشور آفریقایجنوبی و بروندی نیز پیش از این از عضویت فوق خارج شده و ساختار دادگاه مزبور را ناعادلانه و موجب تضعیف آفریقا دانستند. این در حالی است که دادگاه بینالمللی جنایی (ICC) ضمن تکذیب این ادعا وظیفه دادگاه را برقراری عدالت در رسیدگی به قربانیان جنایات جنگی آفریقا میداند. اتحادیه آفریقا به دنبال این تصمیم مذاکرات خود را با شورای امنیت سازمان ملل درخصوص اعمال اصلاحات لازم این دادگاه ادامه خواهد داد. عمرالبشیر، رئیسجمهور سودان، نیز که پیش از این به جرم نسلکشی در دارفور از سوی دادگاه جنایات جنگی تحتتعقیب بود، در اجلاس حضور داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.