|

آب مجازي چيست

راهکار کاهش مصرف آب

فاطمه کاظمی

مصرف زیاد آب و راهکارهای‌ کاهش مصرف آن یکی از موضوعات و دغدغه‌های همیشگی مردم در کشورهای کم‌آب است. کمبود آب، یکی از معضلات دائمی کشور ما نیز هست. دانشمندان می‌گویند از مجموع آب‌های کره زمین، تنها یک‌دهم درصد آن، آب شیرین و در دسترس انسان‌هاست و بقیه آن آب شور است که برای کشاورزی، صنعت و مصرف خانگی مناسب نیست. همیشه به ما می‌گفتند با توجه به اینکه مقدار آب شیرین در دسترس و قابل‌استفاده کم است، بهتر است در مصرف آب خانگی صرفه‌جویی کنیم، اما کارشناسان می‌گویند از کل آب‌هایی که سالانه در جهان مصرف می‌شود، ۷۰ درصد در بخش کشاورزی، ۲۰ درصد در بخش صنعت و فقط ۱۰ درصد برای مصارف خانگی به‌کار می‌رود. به‌اين‌ترتیب، صرفه‌جویی در بخشی که کمترین سهم را دارد، راه حل مناسبی برای حل مشکل کم‌آبی نیست. بهتر است با شناخت بهتر منابع و موارد مصرف آب، راهکاری برای کاهش آن پیدا کنیم. در دهه ۱۹۹۰ میلادی، یک پژوهشگر بریتانیایی به نام پروفسور «جان آنتونی آلن» برای آنکه موضوع مقدار واقعی مصرف آب برای تولید کالا و خدمات را ارزیابی کند، مفهوم «آب مجازی» را مطرح کرد. از آن زمان تاکنون، پژوهش‌های او مورد توجه فراوان بخش‌های اقتصاد و سیاست قرار گرفته است. به‌همین‌دلیل جایزه معتبر آب استکهلم را در سال ۲۰۰۸ به او اهدا کردند. «آب مجازی» یا «آب مخفی» یا «آب پنهان» مقدار آبی است که برای تولید یک محصول در صنعت یا کشاورزی یا ارائه یک خدمت مصرف می‌شود و مقدار آن برابر جمع کل آب مصرفی در مراحل مختلف زنجیره تولید از لحظه شروع تا پایان است. لفظ «مجازی» در این تعریف به آن معناست که بخش عمده آب مصرف‌شده در فرایند تولید، در محصول نهایی دیگر وجود فیزیکی ندارد و در حقیقت بخش بسیار ناچیزی از آب مصرفی در پایان به‌عنوان آب واقعی در بافت محصول باقی مانده است؛ برای مثال در تولید 500 گرم گندم، 500 ليتر، برای تولید هر کیلو سیب، 700 لیتر، یک برگ کاغذ، 10 لیتر و برای تولید يک عدد سيب‌زميني صد گرمي، 25 لیتر آب مصرف می‌شود. تحقیقات آماری در بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که میانگین مصرف روزانه آب (مستقیم و آشکار) برای هر نفر، حدود 300 لیتر است. درحالی‌که مصرف نهان آب برای هر نفر، حدود شش لیتر و به این ترتیب است: آبیاری کشتزارها و تهیه و تولید مواد غذایی: دوهزارو 600 لیتر تأمین انرژی: دوهزارو 400 لیتر صنایع و معادن: 700 لیتر امور بازرگانی و خدمات: 34 لیتر همان‌گونه که گفته شد، بخش کشاورزی به‌عنوان پرمصرف‌ترین بخش بین 70 تا 75 درصد از منابع آب شیرین جهان را مصرف می‌کند. برخی از کشورهای کم‌آب، به‌جای استفاده از مقدار زیاد آب برای تولید محصول کشاورزی، ترجیح می‌دهند با واردات محصولات کشاورزی در مصرف آب صرفه‌جویی کنند. اين موضوع نگرش جديدي است كه به‌عنوان يك استراتژي برای صرفه‌جويي و كاهش فشار بر منابع آب كشور مطرح شده است. بسياری از کشورهای خشک و نيمه‌خشک با واردات مواد غذايی، بخشی از آبی را که برای توليد داخلی محصولات نياز است برای استفاده در ساير مصارف حياتی‌تر حفظ می‌کنند؛ به‌عنوان‌مثال کشور مصر در سال 1995 با واردات 7.5 ميليون تن انواع غلات، حدود 9.9 کيلومترمکعب و کشور ژاپن در همان سال با واردات 27 ميليون تن غلات، در مصرف بيش از 37 کيلومترمکعب از منابع آب داخلی خود صرفه‌جویی کرده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.