|

علیزاده‌طباطبایی از طرح همافران برای ترور شاه می‌گوید:

آیت‌الله طالقانی گفت شما باید کار بزرگ‌تری انجام دهید

محمود علیزاده‌طباطبایی، وکیل دادگستری، با پرونده‌های سیاسی‌ای که قبول می‌کند، چهره شناخته‌شده‌ای است. او در روزهای انقلاب، همافر نیروی هوایی ارتش بوده و یکی از هماهنگ‌کنندگان دیدار همافران با امام خمینی (ره) در 19 بهمن سال 57. علیزاده‌طباطبایی از آن روز و روزهای منتهی به پیروزی انقلاب خاطراتی دارد که در ادامه می‌خوانیم. نسل بعد از انقلاب، از دیدار همافران نیروی هوایی با امام خمینی (ره) فقط یک عکس به خاطر دارند که آنها در حال ادای احترام نظامی به ایشان هستند و صورت هیچ‌کدامشان هم دیده نمی‌شود. آن روزها من هم همافر نیروی هوایی بودم. فضای نیروی هوایی با نیروی زمینی ارتش متفاوت بود. به‌ویژه در بین همافران که از قشر فنی و ناراضی بودند و با هم اتحاد خوبی داشتند. از بعد از 17 شهریور 57 که در تهران کشتار شد، من به خاطر دارم سرویس همافران که به میدان شهیاد آن روز و آزادی امروز می‌رسید، همه پیاده می‌شدند و به مردم می‌پیوستند. این را به خاطر دارم که یک شعار دلنشین را آن روزها سر می‌دادیم. ما می‌گفتیم «ارتش فدای ملت» و مردم هم یکپارچه شعار می‌دادند: «ملت فدای ارتش» که این خیلی روحیه‌بخش بود. عوامل حکومت نظامی هم از این حرکت خیلی عصبانی می‌شدند. از همان اواخر شهریور و اوایل مهر، واحدهای حکومت نظامی در داخل پادگان‌های نیروی هوایی هم مستقر شده بودند. روزهای اول که می‌آمدند به ما همافران به چشم دشمن نگاه می‌کردند؛ ولی بعد از یکی، دو هفته با ما دوست می‌شدند، ضد اطلاعات هم از این قضیه خیلی ناراحت بود. ما در پایگاه‌ها بخش انتشارات داشتیم و جزوه‌های آموزشی را منتشر می‌کردیم که در بین آنها اطلاعیه‌های امام را هم تکثیر می‌کردیم. این فعالیت‌ها را داشتیم تا قبل از بهمن‌ماه که یکی از دوستان به اسم «مهندس نیکخواه» که داماد «حاج مانیان» از مبارزان جبهه ملی بود، به من گفت امام قرار است برگردند و ما برای استقبال از ایشان باید کمیته‌ای تشکیل دهیم. او به من گفت حاضر هستی با لباس نظامی همافری در این کمیته باشی؟ من هم که از اوایل آذرماه فراری بودم، اعلام آمادگی کردم و از اول بهمن با لباس نظامی وارد روابط‌عمومی کمیته استقبال شدم که خود این لباس باعث روحیه بود. درجه شما چه بود؟ همافر بودم. یعنی ستوان دوم؟ درجه همافری این بود که نیروی هوایی گروهی دیپلمه را می‌گرفت و به مدت دو سال در داخل و خارج به آنها آموزش می‌دادند که «همافر سه» می‌شدند، از نظر حقوق هم دو برابر ستوان دوم حقوق می‌گرفتند؛ یعنی همافران چیزی حدود چهار‌ هزار تومان حقوق دریافت می‌کردند؛ ولی از نظر درجه پایین‌تر از «ستوان دو» محسوب می‌شدند. ارتباط شما به‌عنوان «همافر» با بقیه مراکز چگونه بود؟ من چون حقوق خوانده بودم و با کانون وکلا ارتباط داشتم، به آنجا می‌رفتیم و بزرگ‌نمایی می‌کردیم. مثلا اگر 20 نفر را در نیروی هوایی گرفته بودند، ما در کانون وکلا می‌گفتیم آنها این 20 نفر را اعدام کرده‌اند، البته ما هم از سرنوشت آنها خبری نداشتیم و آنها را به خاش تبعید کرده بودند. این باعث شد که حدود 300 وکیل از کانون وکلا در کاخ دادگستری تحصن کنند. بعد از اینکه زندانیان سیاسی آزاد شدند، من و یک گروه 70نفره از همافران با لباس نظامی به دیدن آیت‌الله طالقانی رفتیم. بعضی از بچه‌ها مسائلی را مطرح کردند که ما خیلی کارها می‌توانیم انجام دهیم. در اوایل دی همان سال گفته شده بود که شاه قرار است از کشور برود، حتی بچه‌ها به آیت‌الله طالقانی گفتند شاید بتوانیم به وسیله پرسنل فنی هواپیماها کاری کنیم که هواپیمای شاه سقوط کند؛ اما ایشان گفتند شما باید کار بزرگ‌تری انجام دهید، این کار شاه را قهرمان می‌کند. ما هم همیشه به دنبال این بودیم که این کار بزرگ‌تر چه می‌تواند باشد. همان روز در راه بازگشت از خانه آیت‌الله طالقانی، در اول پیچ شمیران مأموران حکومت نظامی جلوی ما را گرفتند و خواستند به سمت ما شلیک کنند؛ اما ما محکم ایستادیم و حتی تهدیدشان کردیم که خانه‌های شما را بمباران خواهیم کرد، البته ما چنین امکاناتی نداشتیم؛ ولی توانستیم آنها را بترسانیم. چطور به این رسیدید که به دیدن امام بروید؟ در کمیته استقبال همیشه به فکر این کار بزرگ بودم. ارتباط منسجمی هم بین بچه‌های نیروی هوایی بود؛ به‌ویژه بچه‌های فعالی در «قصر فیروزه» و «پادگان نیروی هوایی» داشتیم. این فکر اولین بار به ذهن «همافر طاهری» رسید که رژه‌ای در حضور امام خمینی انجام دهیم که وقتی این ایده مطرح شد، همه استقبال کردند. خاطرم هست هماهنگی‌ها این‌گونه انجام شد که همافران به هم تلفن می‌زدند و این‌گونه قرار می‌گذاشتند که سر خیابان ایران برای رفتن به کوه‌نوردی جمع شوید و رمزشان این بود که «لباس کوه‌نوردی خود را بیاورید». آن روز حدود 700 نفر همافر آمدند و در خانه‌های اطراف لباس‌های نظامی خود را پوشیدند و در حیاط مدرسه علوی جمع شدند. من هم که در آنجا مستقر بودم، مسئولیت هماهنگی را بر عهده داشتم؛ چون از قبل به هیچ‌کس نگفته بودیم. وقتی همه جمع شدند، گفتیم که از نیروی هوایی آمده‌اند و می‌خواهند با امام ملاقات کنند. حاج‌احمدآقا گفتند که امروز امام ملاقات ندارند که باعث شد ما خیلی ناراحت شویم. بنده پیش دکتر ابراهیم یزدی رفتم. او گفت امام برنامه‌های خود را تغییر نمی‌دهند و وقتی گفتند ملاقات نداریم؛ یعنی ندارند. یادم هست همافر طاهری خیلی عصبانی بود و می‌گفت این 700 نفر همه اعدام خواهند شد. درنهایت دست‌ به‌ دامن آیت‌الله منتظری و آیت‌الله خامنه‌ای و آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی شدیم تا رفتند و وساطت کردند تا اینکه امام اجازه ملاقات دادند. ملاقات چه ساعتی بود؟ حدود ساعت 10 صبح. همافری به اسم آقای نورشاهی که گوینده رادیو بود «ایست-خبردار» داد. شاید من در حدود 12 سال نظامی‌گری خودم هیچ‌وقت ندیدم بچه‌های نیروی هوایی چنین منضبط و محکم به صف و آماده رژه شوند. وقتی امام آمدند، اولین شعاری که دادیم و بدون هماهنگی قبلی هم بود، این بود: «ما همه سرباز توایم خمینی/ گوش به فرمان توایم خمینی». در پاسخ به این شعار هم امام فرمودند شما سرباز امام زمان هستید و گفتند ارتش وابسته به آمریکا بوده اما شما باید مستقل باشید. سپس گفتند امروز به دانشگاه تهران بروید و از مهندس بازرگان حمایت کنید. همافران هم با همان انسجام از مدرسه ایران خارج شدند و از خیابان مجاهدین اسلام به سمت میدان بهارستان و میدان انقلاب رفتند، در همان مسیر هم یکپارچه شعار می‌دادیم «ارتش فدای ملت» و مردم هم در جواب می‌گفتند «ملت فدای ارتش». چرا در این ملاقات با نیروی‌های دیگر هماهنگی نکردید و فقط همافران رفتید؟ همافران، تحصیلات و سوادشان از افسرها بیشتر ولی درجه آنها پایین‌تر بود، به‌همین‌دلیل ناراضی بودند و این نارضایتی باعث شده بود بین همافران انسجام وجود داشته باشد. فضایی هم که بین خود همافران و خانواده آنها بود فضایی کاملا انقلابی بود. البته در بین همافران که به دیدار امام آمده بودند، غیرهمافر و افسر و سرباز هم بود. حتی ما برای اینکه جوی ایجاد نشود که بگویند همافران می‌خواهند خودشان را مطرح کنند، قطع‌نامه را به یک سرباز دادیم تا در حضور امام بخواند. برای آن عکس معروف از دیدار همافران با امام، قبلا هماهنگي کرده بودید؟ به هیچ‌وجه. خبرنگاران داخلی و خارجي هم آنجا بودند اما تأکید کردیم هیچ‌کس حق ندارد عکس بگیرد، چون اگر همافران شناسایی می‌شدند با توجه به اینکه هیچ آینده مشخصی را در پیشِ‌رو نداشتیم، احتمال اعدام آنها بود. آقای پرتوی عکاس آن عکس، اصرار کرد عکسی از پشت بگیرد به نحوی که هیچ‌کس مشخص نباشد. او آمد و دوربین خود را هم نشان داد و ما آن را چک کردیم تا مشخص شود هیچ‌کس در این عکس شناسایی نخواهد شد. بعد از ظهر آن روز وقتی عکس در روزنامه چاپ شد، ستاد ارتش اطلاعیه‌ای داد و گفت این عکس جعلی و مونتاژ است که بلافاصله دفتر امام در اطلاعیه‌اي اعلام کرد همافران امروز با امام ملاقات کرده‌اند. اتفاق دیگری که به دنبال این عکس افتاد این بود که در شب 19 بهمن، تلویزیون انقلاب، فیلم ورود امام را نشان داد که به محض پخش آن همه در مرکز آموزش‌های نیروی هوایی صلوات فرستادند. در آنجا واحدهای حکومت نظامی مستقر بودند، یکی از آنها عصبانی شده و با تانک به سمت آسایشگاه می‌رود که بچه‌ها هم مقابله می‌کنند. من آن شب در مدرسه رفاه و در روابط‌عمومی کمیته استقبال بودم که دیدم دو نفر مسلح وارد شدند، این اولین بار بود که چند نفر مسلح غیرنظامی می‌دیدم چون لباس‌های نظامی خود را درآورده بودند ولی اسلحه در دست داشتند. آنها گریه می‌کردند و می‌گفتند همه را کشتند که من سریع با ماشین خودم که تنها وسیله‌ای بود که داشتیم به مرکز آموزش‌ها رفتم و وضعیت آنجا را به دکتر ابراهیم یزدی گزارش دادم که در داخل آنجا درگیری است، صدای تیراندازی می‌آید و مردم هم بیرون آنجا جمع شده‌اند. او هم این گزارش را به مقامات داد و تا صبح مرتب به آنجا در رفت‌وآمد بودیم. درگیری‌ها به کجا کشید؟ در مرکز آموزش‌ها درگیری‌ها از گردان هنرجویان همافری به گردان دانشجویان خلبان کشیده شده بود و همه به بیرون ریخته بودند. حدود هشت صبح بود که در اسلحه خانه شکسته می‌شود و اسلحه به دست مردم می‌افتد. از ظهر 20 بهمن هم حمله به کلانتری‌ها شروع شد. ساعت دو بعدازظهر هم تیمسار رحیمی، فرمانده نظامی تهران، ساعت حکومت نظامی را از هشت شب به چهار بعد از ظهر تغییر داد، امام هم اعلام کردند به حکومت نظامی توجه نکنید. در شب 21 بهمن هم تقریبا همه کلانتری‌ها تصرف شده بود. من در روابط‌عمومی نشسته بودم، تلفن زنگ خورد که وقتی گوشی را برداشتم از پشت خط یک نفر گفت من ارتشبد قره‌باغی هستم از ستاد بزرگ ارتش‌داران، اینجا محاصره شده است، چون ما قبلا اعلام همبستگی کرده‌ایم، بیایید ما را نجات دهید. درست هم می‌گفت چون ظهر 21 بهمن ارتش اعلام همبستگی کرده بود. من این را به دکتر یزدی اطلاع دادم، سپس من و دکتر یزدی و سرهنگ توکلی و یک نفر دیگر با پیکان‌جوانانی که داشتم به طرف چهارراه قصر و جلوی ستاد ارتش رفتیم. در آنجا دیدم حدود 400 نفر اسلحه دارند، تیرهوایی می‌زنند و درها هم بسته است. در زدیم و گفتیم برای نجات جان شما آمده‌ایم، چهارنفری وارد شدیم و به قسمت اتاق جنگ که در زیرزمین بود، رفتیم. در آنجا همه فرماندهان نظامی نشسته بودند و سپهبد مؤمنی هم حضور داشت. دکتر یزدی سراغ ارتشبد قره‌باغی را گرفت که گفتند به لویزان رفته تا گارد جاویدان را کنترل کند. دکتر یزدی به آنها گفت با تک‌تک واحدهای نظامی سراسر کشور تماس بگیرید و اعلام کنید علیه مردم اقدامی نکنند. کسی هم وارد پادگان‌ها نشود و پادگان‌ها را تحویل روحانی محل دهند. تقریبا پنج‌ساعتی این تلفن‌زدن‌ها طول کشید و دستورها صادر می‌شد تا اینکه سپهبد مؤمنی به دکتر یزدی گفت در اینجا تعدادی میهمان خارجی هم داریم. دکتر یزدی به من گفت برو و آنها را بیاور، در آن جمع فقط من بودم که اسلحه داشتم. من به اتفاق یک نفر دیگر که احتمال می‌دهم «سعادتی» از نیروهای مجاهدین خلق بود، پیش آنها رفتیم. سعادتی به من گفت اینها را به رگبار ببندیم اما گفتم من این کار را نمی‌کنم. او گفت پس اسلحه را بده تا من این کار را انجام دهم. گفتم بدون اجازه دکتر یزدی چنین کاری را نمی‌کنم. وقتی وارد اتاق شدیم یکی از آنها که ژنرال و نفر ارشدشان بود، پرسید با ما چه کار می‌کنید که من گفتم اعدامتان می‌کنیم! در بین آنها دو خانم ژنرال هم بودند که وقتی این را شنیدند یکی از خانم‌ها خیلی ترسید. آنها را که حدود 20 نفر بودند و درحالی‌که می‌لرزیدند از اتاق خارج کردیم، باز از دکتر یزدی پرسیدند که با ما چه می‌کنید، او هم گفت اگر بخواهید شما را به سفارت می‌بریم و تحویل آقای سالیوان می‌دهیم یا اگر بخواهید شما را به خانه خودتان می‌بریم یا به محل استقرار ما بیایید که گفتند ما را به سفارت ببرید. به آنها گفتیم ماشین‌های خود را آماده و صبر کنید تا به اتفاق هم برویم، ما در حال انجام کارها بودیم و با پادگان‌ها تماس می‌گرفتیم که یک‌باره به ما خبر دادند آمریکایی‌ها فرار کرده‌اند. دکتر یزدی خیلی نگران شد و گفت مردم اینها را در خیابان خواهند کشت، سریع بیرون آمدیم و دیدیم در سرازیری عباس‌آباد به سهروردی مردم آنها را کف زمین خوابانده‌اند. مردم هم تا ما را دیدند و چون چهره دکتر یزدی را در تلویزیون انقلاب دیده بودند و می‌شناختند، احترام گذاشتند. ما هم آمریکایی‌ها را به سفارت بردیم، در زدیم خود سالیوان آنها را از ما تحویل گرفت. درکل فضای نیروی هوایی ارتش در پیش از انقلاب چگونه بود؟ ما در نیروی هوایی به آن صورت آدم شاه‌دوست نداشتیم. یکی از دلایلی که ارتش نتوانست کودتا کند و مقابل مردم بایستد، این بود که ارتش قهرمان نداشت. هر وقت در ارتش کسی محبوبیت پیدا می‌کرد و به سمت قهرمان‌شدن می‌رفت، شاه او را نابود می‌کرد. مثلا ارتشبد خاتم بود که خیلی بین پرسنل نیروی هوایی محبوبیت داشت، با اینکه شوهر خواهر شاه هم بود او را با کایت به زمین زدند و کشته شد. یا ارتشبد جم بود که در قضایای درگیری با عراق قدرت‌نمایی کرده بود، او را هم برکنار کردند و سفیر ایران در فرانسه شد. ارتش قهرمان نداشت و پرسنل ارتش هم هیچ‌کس را قبول نداشتند که بخواهند مطیع او باشند. درکل ارتش ما ارتش نجیبی بود. در طول حدود 9 ماهی که حکومت نظامی برقرار بود، کمتر از دو‌ هزار نفر از مردم کشته شدند. یک گلوله سنگین در تهران و شهرستان‌ها از طرف ارتش شلیک نشد. یک هلیکوپتر بالای سر مردم پرواز نکرد و حتی یک هواپیما دیوار صوتی را نشکست. ارتش واقعا مقابل مردم نبود. کمونیست‌ها خیلی تلاش کردند در راهپیمایی‌ها وقتی سربازها تیراندازی می‌کردند، شعار «ارتش به این بی‌غیریتی- هرگز ندیده ملتی» بدهند، ولی در مقابل مردم این شعار را که ناشی از توصیه‌های خود امام بود مطرح می‌کردند که «ارتش فدای ملت- ملت فدای ارتش» یا «ارتش تو مال مایی، نه مال آمریکایی»، یعنی شعارها طوری بود که ارتش را به طرف مردم جذب می‌کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.