|

ایران، مردم، دولت

سیدمصطفی هاشمی‌طبا. معاون دولت سازندگی و اصلاحات

در آستانه سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در این مقوله می‌خواهیم بدانیم با گذشت 38 سال از پیروزی انقلاب و در آستانه دهه پنجم این پیروزی، چه دیدگاهی درخصوص ایران، مردم و دولت داشته و نسبت به آنها عدالت چگونه جریان داشته است گواینکه هر سه مفهوم با هم معنی می‌دهد و جداکردن آنها از یکدیگر نه واقعیت دارد و نه از لحاظ اصولی درست است، اما برای آنکه موضع را به‌درستی و به‌صورت قابل‌فهم و منجز بیان کنیم، سه اقلیم متفاوت برای آنها قائل می‌شویم تا تجزیه‌وتحلیل به‌عمل‌آمده قابل درک و استدلال باشد. در ابتدا آنچه را که از این سه مقوله در نظر داریم با تعریفی ساده و نه جامع و مانع بیان می‌کنیم: مقصود از ایران، پهنه‌ای به وسعت یک‌میلیون‌و 684 هزار کیلومتر مساحت با مرزهای مشخص جغرافیايي، دریاهای مجاور، کوه‌ها، دشت‌ها، رودخانه‌ها، تالاب‌ها، جنگل‌ها، وحوش، منابع زیرزمینی اعم از نفت، گاز، فلزات و شبه‌فلزات و خلاصه هر آنچه در این سرزمین یافت می‌شود است. مقصود از مردم، نوع انسان‌هایی است که در این اقلیم پهناور زیست می‌کنند یا به‌هرحال به این پهنه جغرافیايی تعلق خاطر دارند، اگرچه در آن به‌صورت موقت یا دائم زندگی نمی‌کنند. مقصود از دولت، نظام جمهوری اسلامی است که پس از یک انقلاب اسلامی سرافراز بیرون آمده و با رأی مستقیم یا غیرمستقیم مردم عوامل مؤثر و اصلی آن انتخاب می‌شوند. هم دولت از دل مردم بیرون آمده و عناصر آن از همین مردم هستند، اگرچه پس از انتخاب ممکن است خود را تافته جدابافته بدانند و هم مردم عضو لاینفک ایران هستند و بدون آنها ایران معنی ندارد اما همان‌طور که اشاره شد در این یادداشت نوعی تفکیک بین آنها قائل می‌شویم. ببینیم در این 38 سال بر این سه ساحت چه آمده و چه باید بکنیم. 1- ایران: پس از گذشت 38 سال از انقلاب اسلامی می‌توانیم سرگذشت ایران را چنین بیان کنیم. با یک میلیون شهید، جانباز و آزاده حفظ مرزهای کشور ممکن شده و ذره‌ای از آن به دست بیگانه نیفتاده است. پاسداری و حراست از آن در رأس کارها قرار گرفته و بیگانگان با وجود طمع سیری‌ناپذیر نتوانسته‌اند خللی در محدوده سرزمین ایجاد کنند. بیش از 30 میلیارد بشکه نفت از داخل سرزمین بیرون کشیده شده است. بخش بیشتر آن برای داشتن دلار به فروش رفته و از آن پول برای وارد‌کردن غذا برای مردم و سایر کالاهای مورد نیاز یا غیرنیاز واقعی مردم استفاده شده و بخش کمتر آن صرف سوزاندن برای تولید برق، گرما و سرمای مردم، حرکت و رفت‌وآمد شده که آلودگی هوای تنفسی مردم و زیان به محیط زیست از آثار آن است. میلیاردها مترمکعب از گاز زیرزمینی استخراج و صرف گرم‌کردن، سردکردن مردم، تهیه غذا، تولیدات پتروشیمی و سایر موارد مشابه شده است. با حفر چاه‌های مجاز و غیرمجاز عمیق و نیمه‌عمیق میلیاردها مترمکعب آب‌های زیرزمینی صرف آبیاری غیراصولی زمین‌های کشاورزی شده که حاصل آن فرونشست 200 دشت از 600 دشت کشاورزی و غیرقابل استفاده‌شدن آن شده است. بیش از یک‌سوم جنگل‌های کشور برای استفاده چوب آن یا تبدیل آن به مصارف دیگر مثل خانه و مغازه و زمین زراعتی از بین رفته است. به دلیل عدم تأمين آب تالاب‌ها و تخصیص حقابه تالاب‌ها و دریاچه‌های داخلی بیش از نیمی از آنان خشک و یا در شرف خشکی قرار گرفته و ریزگردهای ناشی از این خشکی موجب آلودگی هوا و بیماری مردم شده است. میلیون‌ها تن از معادن ایران مانند سنگ‌آهن، سنگ‌آهک، خاک رس، مس و سایر معادن استخراج شده و برای ساخت محصولات صنعتی برای استفاده مردم به کار رفته است. و صد البته با استخراج و بهره‌برداری از امکانات خدادادی سرزمین ایران، میلیون‌ها سرپناه، میلیون‌ها اتومبیل و وسايل نقلیه، راه و راه‌آهن، هواپیما و فرودگاه، سدها، دانشگاه‌ها، سازه‌های عظیم، کارخانجات صنعتی و سایر مظاهر تمدن جدید برای استفاده مردم ایجاد شده است؛ امکاناتی که سرانجام کهنه و مستهلک و غیرقابل‌استفاده می‌شوند بدون آنکه ذخاير خدادادی قابلیت ایجاد دوباره داشته باشد یا این مظاهر تمدن جدید بتواند به تولید مجدد آنها کمک کند. می‌توانیم بگوییم ایران از نعمت‌های خدادادی خود درحال تهی‌شدن است و به‌جای آن اجسام و کالاهای بی‌جان در سطح آن سنگینی می‌کند و پس از مدتی از حیز انتفاع خارج می‌شود. می‌توانیم بگوییم با ایران به‌مثابه یک کالای یک‌بار‌مصرف غیرقابل بازیابی عمل کرده‌ایم. 2- مردم: وقتی می‌گوییم مردم یعنی همه مردم کشورمان اعم از کوچک و بزرگ، پیر و جوان، زن و مرد، مسلمان و غیرمسلمان، دارا و ندار، سنی و شیعه، ترک، لر، ترکمن و بختیاری و ... که البته در همه خرده‌فرهنگ‌های کشورمان انواع‌واقسام آدم‌ها وجود دارد. هرچند سهم استفاده مردم از مواهب کشورمان متفاوت است و برخی بسیار اندک و کمتر از حقشان از ذخاير کشور استفاده می‌کنند و برخی در استفاده از آن راه اسراف و تبذیر را می‌پیمایند، اما به‌هرحال وجه مشترک مردم کشورمان استفاده از ذخاير خدادادی کشور است و اگر به کل جمعیت بنگریم، می‌توانیم آن را به کودکی تشبیه کنیم که شیره جان مادرش را می‌مکد و برخی اطرافیان به مادر خرده می‌گیرند که چرا بیشتر و بیشتر از شیره جان خود را به طفل نمی‌خوراند. حال اگر این مادر پستان‌های متعدد داشته باشد و به تعداد پستان‌ها کودکان شیر او را بخورند، برخی که قوی‌ترند بیشتر و برخی کمتر می‌توانند از این شیره جان استفاده کنند. امروز برخی بر اتومبیل 200 هزاردلاری از پول نفت سوار می‌شوند و برخی فقط بليت مترو نصیب‌شان می‌شود. امروز برخی از آپارتمان‌های سوپرلوکس یک هزار مترمربعی که مصالح آن از دلار نفتی تهیه شده استفاده می‌کنند و برخی از مکان‌های بسیار محقر که قابل‌اسکان نیست. امروز برخی با انرژی برق که با هزینه ارز نفت تولید می‌شود برای روشنايی خانه 50 لامپ روشن می‌کنند و برخی به یک لامپ قناعت می‌کنند. امروز برخی نیمی از غذای خود را که بعضا با پول نفت تهیه شده به دور می‌ریزند و برخی برای سد جوع آن را از سطل زباله می‌جویند. امروز برخی کشاورزان ما با چاه‌های غیرمجاز عمیق آب را می‌مکند و کف‌شکنی‌های متعدد می‌کنند تا آب را با نیروی برق بالا کشیده و به‌صورت غرقابی هندوانه و صیفی‌جات بکارند و به‌جای شیره کشور، آب هندوانه تهیه كنند و پوسته ذی‌قیمت آن به زباله سرازیر شود. صدها و هزاران مثال می‌توان آورد تا نشان داد چگونه شیره ایران مکیده می‌شود و به استفاده مردم می‌رسد. کاش این مصرف، عادلانه و به‌دور از اسراف و تبذیر و بی‌عدالتی بود تا حداقل همه مردم از حداقل رفاه برخوردار می‌شدند و نه آنکه ذخاير خدادادی صرف تمتع‌های سیری‌ناپذیر طبقات برخوردار ناسپاس می‌شد. مردم حق استفاده از مواهب الهی اهدايی و به‌ودیعه‌گذارده در سراسر کشور را دارند، اما این تمتع اولا باید مایه زایندگی و حفظ و بقای سرزمینی باشد و ثانیا همراه با عدالت و به دور از محرومیت گروهی از مردم باشد. اگر سعدی می‌گوید در هر نفسی دو نعمت موجود است و بر هر یک شکری واجب، اینک باید گفت در هر مکشی دو نقمت موجود است و بر هر یک توبه‌ای واجب. البته نمی‌توان تقصیر را صرفا به گردن مردم انداخت و فقط آنان را متهم و سرزنش كرد اما حداقل بخشی از این قصور و گناه متوجه ایشان هم می‌شود و تقصیر و قصور بیشتر متوجه کسانی است که بر شیپور چرب‌شدن سفره همه می‌دمند و علاوه بر همه هزینه‌های کشور که برعهده ذخایر است، اختراعی به نام یارانه یکسان برای همه مردم را ارائه کرده و به همه مردم اعم از فقیر و غنی به‌صورت یکسان وجه نقد می‌دهند و نام آن را عدالت می‌گذارند. سال‌ها علمای اسلامی کشورمان مانند شهید مطهری، علامه‌جعفری، علامه‌طباطبايی، شهید بهشتی تلاش کردند بگویند عدالت تساوی نیست، تساوی تئوری مارکسیستی است و عدالت و قسط نظریه اسلامی و اینان ثابت کردند جمهوری اسلامی از این نظریه‌پردازان اسلامی پیروی نمی‌کند و جالب آنکه محرومان واقعی، بیماران مادام‌العمر، معلولان، زنان بی‌سرپرست که برخی تحت پوشش کمیته امام(ره) و سازمان بهزیستی هستند و مخارج فوق‌العاده‌ای را درعین ناتوانی بدنی تحمل می‌کنند و بسیاری نیز تحت پوشش نیستند، با ثمن‌بخس مورد عنایت قرار می‌گیرند یا اصلا توجهی به آنان نمی‌شود. حتی اگر استفاده از منابع ایران را برای تأمين زندگی مردم صواب بدانیم، نمی‌توانیم از این تبعیض و بی‌عدالتی بی‌تفاوت گذر کنیم. اما به شرطی که این کمک متقابل باشد و مردم نیز به دوام ایران کمک کنند. اشتباه نشود که مردم هیچ کمکی نمی‌کنند. شهیدان، جانبازان و آزادگان و به‌طور اعم رزمندگان کشورمان با عقب‌راندن دشمن بعث بین‌المللی و با فداکاری‌شان مرزهای ایران را حفظ کردند و این منتی بزرگ از ایشان بر سایر اقشار جامعه است اما چه کنیم مردم به معنای عام با صرف ذخاير کشور موجب شده‌اند که ایران دچار سرطان و بیماری قند صعب‌العلاج شود. حمله بعث به‌مثابه چاقويی بود که بر بدن انسان وارد شد و رزمندگان آن را بیرون کشیدند و پانسمان کردند اما بدن ایران اینک با مصرف ذخاير آن دچار بیماری لاعلاج سرطان و قند شده که معالجه آن ممتنع است. تردیدی نیست مردم دوست دارند خوب زندگی کنند، خانواده تشکیل دهند، شغل آبرومندی داشته باشند، از بهداشت و درمان کافی برخوردار باشند و از مواهب دیگر زندگی مدرن استفاده کنند. این یک سوی موضوع است اما سوی دیگر آن است که جامعه و کشور باید اینها را آماده کند تا یکایک مردم از آن استفاده كنند. اما به مصداق نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود، باید این امکانات به وسیله مردم به‌وجود آید و با ارزش افزوده ثروت‌های کشور، ضمن حراست از آن خود منتفع شوند و البته قاطبه ملت شریف ایران بر این آمادگی هستند اما همه می‌دانیم وقتی جریانی در کشور وجود دارد و به‌نوعی جبر زندگی را معنا می‌کند، تک‌تک افراد نمی‌توانند خود تصمیم‌گیر باشند و به‌هرحال تسلیم جریان جاری کشور می‌شوند؛ جریانی که قبل از انقلاب شروع شد و متأسفانه پس از انقلاب تداوم پیدا کرده و تشدید شد و در دولت‌های نهم و دهم به اوج خود رسید؛ فروش نفت و هزینه از آن برای رنگ و روغن‌زدن به جامعه و راضی‌ نگه‌داشتن مردم و درعین‌حال توجه‌نکردن به محرومان و مستضعفان واقعی جامعه. 3- دولت: بی‌تردید عناصر دولتی جمهوری اسلامی از میان مردم هستند و همان‌طور که گفته شد، با رأی مستقیم یا با رأی غیرمستقیم انتخاب می‌شوند. اینک دولت برای مردم چه‌کار کرده و چه باید کند، مسئله مهمی است. برخی عناصر ناآگاه و ضدانقلاب دائم دولت را به خیانت، کم‌کاری، انحراف و ... متهم می‌کنند و در همین جهت برخی عناصری که خود را طرفدار انقلاب و جمهوری اسلامی می‌نامند، عملا و در همين جهت تبلیغات می‌کنند و درحقیقت این عناصر متظاهر به طرفداری از جمهوری اسلامی و ولایت و آن عناصر ضدانقلاب به‌قول شهید مطهری دو تیغه قیچی هستند که از دو سو به نظام جمهوری اسلامی و حاکمان آن فشار وارد می‌کنند و صدالبته که این فشارها عناصر دولتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و عملا کار خود را در جهت تضعیف نهايی ایران سامان می‌دهند. حال ببینیم دولت جمهوری اسلامی ایران در چه شرایطی است و چگونه خدمت می‌کند. در ابتدا به چند سیستم مستقر در کشور اشاره می‌شود: الف- سیستم دفاع از کشور و امنیت داخلی: بدون تردید دولت جمهوری اسلامی علاوه بر دفاع از مرزهای ایران‌زمین در شرایطی که کشورهای اطراف دچار مشکل امنیتی هستند، توانسته محیط امن و سالمی در کشور ایجاد کند. این نعمتی گران‌قدر است که همه مردم باید شاکر آن باشند. ب- سیستم توزیع سراسری برق کشور: شبکه توزیع سراسری برق کشور، این انرژی پاک را به‌سهولت در اختیار مردم با قیمت بسیار مناسب قرار داده که قاطبه مردم از آن استفاده می‌کنند و حق آن است که بگويیم دولت باید بهای بسیار بیشتری از مصرف‌کنندگان خانگی اسراف‌کننده اخذ کند. ج- شبکه گاز سراسری: امروز شبکه گازرسانی گاز استحصالی از ایران را که بخش مهمی از آن از کف دریا حاصل می‌شود به اقصی نقاط کشور برده و قاطبه مردم‌مان به‌سهولت و به‌راحتی از گاز لوله‌کشی‌شده استفاده مي‌كنند. د- شبکه آب‌رسانی شهرها: دولت با صرف هزاران میلیارد تومان و احداث سدها و شبکه‌های آب‌رسانی شهری، در بیشتر شهرهای کشور شبکه آب‌رسانی خانگی ایجاد کرده و آب تصفیه‌شده را به قیمت ناچیز به مردم می‌رساند. هـ- شبکه سوخت‌رسانی: دولت از طریق شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی شبکه توزیع و تحویل سوخت به‌ویژه بنزین و گازوئیل را ایجاد کرده و به هرکس هر مقدار که می‌خواهد با قیمت پايين تحویل می‌دهد و تقریبا هیچ‌کس نیست که نتواند از سوخت دولتی استفاده کند و در حقیقت دولت به نام رفاه مردم، بنزین گران‌قیمت را که از شیره‌های جان ایران است و حتی با دلار نفتی واردات هم می‌کند، بدون حساب به مردم می‌دهد تا دود آن به چشم خودشان و مردم برود! و- تمهیدات تأمين غذا برای مردم: دولت برای رفع کمبودها نوعا از طریق شرکت بازرگانی دولتی و وزارت کشاورزی اقدام به واردات و خرید تضمینی مواد غذايی از جمله گندم، گوشت، برنج و سایر محصولات اصلی کشاورزی می‌کند تا غذای مردم در تنگنا نیفتد. ي-حقوق بازنشستگان وسايل بهداشت و تأمين اجتماعی هر چند نوعا از حقوق کارکنان دولت و بخش خصوصی درصدی به‌عنوان بازنشستگی کسر می‌شود، اما کیست نداند بخش اعظمی از مستمری بازنشستگان از بودجه جاری دولت پرداخت می‌شود. البته دولت خدمات دیگری هم به مردم ارائه مي‌كند که ذکر آن به درازا می‌انجامد و صدالبته چنین وانمود شده که دولت وظیفه دارد معیشت امور مردم را در دست گیرد و روزبه‌روز فشار بر دولت برای ارائه خدمات بیشتر فزونی می‌گیرد. این افزایش فشار نوعا از سوی جریان‌های مخالف دولت اصلاحات و اینک یازدهم است تا دولت را هر چه بیشتر در تنگنا قرار داده و مردم را از دولت مأیوس کنند. البته این فشارها در دولت نهم و دهم وجود نداشت، چراکه این دولت خود وعده همه‌چیز را به مردم می‌داد و هرچه بیشتر به بار دولت اضافه می‌کرد تا دولت‌های بعدی در تنگنای هرچه بیشتر قرار گیرند. آنچه در طول سال‌های گذشته اتفاق افتاده و توقع مردم از دولت‌ها را افزون کرده، طرح موضوع «نوکری مردم» است و مسئولان دائما خود را «نوکر»، «نوکرتر» و «نوکرترتر» مردم اعلام کرده‌اند و این بیشتر از زبان کسانی شنیده می‌شود که درهای اتاق‌های خود را بسته و مردم و حتی مسئولان سازمان‌های دیگر راهی به درون آن ندارند. دولت همه این خدمات را به ازاي تخریب ایران انجام می‌دهد یا در برابر تخریب ایران سکوت می‌کند یا فقط به اظهار تأسف بسنده می‌کند وگرنه دولتی که توانست تجاوز عراق با وجود حمایت‌های بین‌المللی، توطئه‌های داخلی و تجاوزات تروریستی تکفیری‌ها را مهار کند، چگونه نمی‌تواند اجازه حفر چاه‌های غیرمجاز را ندهد، از قاچاق جلوگیری کند، سیستم فاضلاب‌های شهری را ایجاد و به تصفیه‌خانه پیوند دهد، جنگل‌ها را حراست و خاطیان را گوشمالی دهد، سیستم آبیاری کشاورزی را اصلاح و به‌روز کند، حق حقابه‌های تالاب‌ها و دریاچه‌ها را احیا کند و در نقاط کم‌آب اجازه احداث مراکز پرمصرف آب را ندهد. می‌بینیم دولت به طور سنتی نقش خود را در ارائه خدمات بیشتروبیشتر می‌کند و تعهدات زیادی را متکفل می‌شود درحالی‌که خود بهتر می‌داند بین ارائه خدمات و توانایی‌های دولت باید تعادل باشد و چون به‌هردلیلی از جمله مسائل سیاسی نمی‌خواهد مردم با واقعیت زندگی کنند و تمتع از زندگی را حسب توانايی‌های کشور کسب کنند بنابراین به قیمت تخریب ایران این خدمات را ارائه می‌دهد و در ارائه خدمات عدالت را هم رعایت نمی‌کند و درحالی‌که برخی هزینه زندگی ناچیز را ندارند همچنان به ارائه خدمات مجانی یا ارزان به توانمندان ادامه می‌دهد، به همه یارانه می‌دهد و توانمندان را به بهانه نشناختن آنان حذف نمی‌کند، به معلولان و بیماران مزمن و لاعلاج و افراد تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی در حد حداقل نمی‌تواند کمک کند، بهای خدمات را از پرمصرف‌ها نمی‌گیرد، ارز حاصل از نفت را که باید شرایط «ایران» را بهتر کند، صرف واردات اتومبیل‌های لوکس، لوازم زندگی آخرین مدل و سفرهای توریستی به کشورهای مختلف می‌کند و شاهد آن هم مغازه‌ها و پاساژ‌های لوکس پر از کالای لوکس خارجی است. در حالی‌که اگر قرار است ثروتی از درون کشور استخراج و فروخته شود، آن ثروت باید «ایران» را به شرایط بهتری برساند. مردم در ایران کار می‌کنند و برخلاف آنچه بعضا می‌گویند، تشنه کار و تلاش هستند که به طور معمول در وظیفه پزشکان و پرستاران، مهندسان، کارگران، معلمان، نیروهای نظامی و انتظامی و ... منجلی می‌شود و نیز نشان داده‌اند فداکاری‌های لازم را دارند و غیرت و توان بالقوه آنان در بزنگاه‌های مختلف سنجیده شده است. دلاوری رزمندگان در جبهه‌های علیه تجاوز بعثی، پاسداری از خلیج‌فارس، مقاومت در مقابل منافقان و همین آخر ایثار آتش‌نشانان نشانه‌هایی از این فداکاری، غیرت و توان است اما این درحالی ممکن است که واقعیات را بدانند تا به مصاف آن بروند. وقتی دولت نهم و دهم تحریم‌ها را کاغذپاره‌ای می‌خواند و به جای مبارزه با تحریم‌ها از تحریم‌کنندگان همه نوع کالا از جمله کالاهای لوکس و خالی از فایده گران‌تر از معمول می‌خرد و جیب آنها را پر و تولیدات آنها را بیشتر می‌کند و حقایق را به مردم نمی‌گوید تا آنان تجهیز شوند و مطابق ضرورت عمل کنند، چه توقعی از مردم می‌توان داشت؟ در نوکری مردم- اگر راست باشد- باید به آنان که ارباب ولی‌نعمت هستند راست گفت و همه راست‌ها را. نمی‌توان همه‌چیز را با هم داشت یعنی عدالت، توسعه، برخورداری، غنی، مبارزه، مظاهر تجدد و مصرف بی‌حد، وقتی همه را باهم بخواهیم به شرایط فعلی یعنی تخریب ایران، معضلات اجتماعی مردم و ناتوانی دولت می‌رسیم و درمانده می‌شویم. جالب است اقتصاددانان ما هم در برنامه‌های خود که ارائه می‌دهند همواره منابع را در نظر نمی‌گیرند و نسخه‌های انتزاعی می‌دهند و معادلات تعادلی درآمد هزینه اقتصاد و منابع آن را در نظر نمی‌گیرند و آخر همه برنامه‌های ارائه‌شده تخریب ایران است. باید به این باور برسیم که: چو ایران نباشد تن من مباد بدین بوم و بر زنده یک تن مباد یاسرعرفات می‌گفت من به دنبال یک وجب زمین هستم تا پای خود را روی آن بگذارم و ما که یک میلیون فدايی برای حفظ مرزها داده‌ایم، برخلاف راه شهدا از درون ایران را تخریب می‌کنیم. آیا جای پایی برای نسل‌های آینده باقی می‌گذاریم؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.