آزادهای از آباده
فیضالله پیری
به بهانه چهارمین سالمرگ جمشید صداقتکیش، نویسنده و پژوهشگر فارس میل به خفیگی و پیشگرفتن رفتار ضدتبلیغی با خود، خصلت مردان خردمند و افتادگان بیادعا اما بزرگ و نامور است، اما شرط خردمندی نیست که این روش از جانب اغیار و قربای این نامآوران تقلید شود. حق مطلب این است که نام آنها ورد زبان شود و سلوک و کارنامه اخلاقی و علمی آنها مورد توجه رسانه و بنگاهداران بانگبلند قرار گیرد، بلکه الگوی آنها به نسلهای بعد تسری باید. دکترجمشید صداقتکیش نام کوچکی نیست که بتوان بهآسانی از کنارش گذشت، حتی بعد از مرگش! دوازدهم بهمنماه، دومین سالمرگ این ایرانشناس فرهیخته است که تاریخ ایران را خوب کاویده بود و خدماتی بزرگ از خود به یادگار گذاشت. مرگ او گرچه با سکوت نسبی رسانهها همراه بود و بعد از مرگش نیز آنگونه که شایسته این پاکاندیش آبادهای بود، به اندیشه و خدمات او پرداخته نشد، اما تلاش صادقانه صداقتکیش در خلق آثار تاریخی و رونمایی از اسناد کهن و ناشناخته در حوزه تاریخ ایران و برجایگذاشتن آثار ماندگار، نام او را از جمله در جغرافیای ما، حتی بعد از مرگ نیز خبرساز میکند. روزگاری که گذرم به سرزمین تفتیده تفتان و دیار «کوچ و بلوچ» افتاد، از سر کنجکاوی مطالعاتم، متوجه حضور تاریخی کردها در سیستانوبلوچستان و کرمان شدم. در ادامه مطالعاتی ناتمام و سالها بعد از بازگشت از این دیار، به کتاب «کردان پارس و کرمان» برخوردم که موجودیت تاریخی کردان را در فارس و کرمان از ایران باستان تاکنون بررسی کرده است؛ اثری بنام و بلند و آراسته به نام بلند دکتر جمشید صداقتکیش، پژوهشگر نامی دیار پارس. این مقدمه آشنایی من با دکتر صداقتکیش بود و بعدها متوجه شدم که این مرد بزرگ چه به زیبایی ایران و ایرانیان را مطالعه و آثاری مؤثر منتشر کرده است. دکتر صداقتکیش را بعدها در همایش بینالمللی ادبیات کردی در دانشگاه کردستان دیدم. من بهعنوان دانشجویی کنجکاو، جسارت کرده بودم در جمع مستان باشم و از «شامی کرماشانی»، شاعر کُرد، بگویم و استاد صداقتکیش مقالهای با موضوع «کردهای شبانکاره شیراز» به سوغات آورده بود که براساس آن غیر از کردان پارس، گروهی کرد دیگر که از نظر نژادی نوادگان اردشیر بابکان بهشمار میروند، در فارس حیات داشتهاند که با نامهای شبانکاره، شوانکاره، شبنکاره، شبانکارگان و شبانکاریان در تاریخ رخ مینمایند. این مقاله بعدها بهعنوان کتابی مجزا منتشر شد. دیدار با صداقتکیش سعادتی بود و انجام گفتوگویی مطبوعاتی با او، سعادتی والاتر. او در این گفتوگو حیات کردها در جنوب و شرق ایران را بررسی کرد که اکنون با نام «کاکه در سرزمین کاکو» در آرشیو مطبوعات و فضای مجازی موجود است. پیرمرد چنان به نرمی و نکتهسنجانه سخن میگفت که لذت همصحبتی با او از خاطرات شیرین شبابی ماست. استان حافظ آفرین و سرزمین سعدیساز فارس و شهر آباد «آباده»، آباد باد که چنین مردی را در سال 1315 روشنیبخش دیدگان کرد و به دنیا معرفی. در کارنامه این زرینقلم باستانشناس، دستکم انتشار 200 مقاله علمی و 65 کتاب به چشم میخورد و تعدادی نیز آماده انتشار است. او تحصیلات آکادمی خود را تا مرحله دکترا در رشته تاریخ و مردمشناسی (شاخه باستانشناسی) از ایتالیا و آکادمی علوم تاجیکستان با درجه عالی اخذ و برای تحقیقاتش به تمامی نقاط فارس سفر کرده و چنانکه به نگارنده این سطور میگفت: فارس را مانند کف دستش میشناخت. مرگ او خسارتی بزرگ برای ایرانیان و نیز ازآنرو برای کردها خاص بود که ریشه تاریخی و پراکنده کردها را در نقاط مختلف ایران و در دیگر کشورها جستوجو میکرد و خدماتی بزرگ برای روشنشدن تاریخ کردها به یادگار گذاشت که از جمله آنها میتوان به «کردهای شبانکاره» و «کردان پارس و کرمان» و نیز کتابی با موضوع کردستان در آرشیو روزنامههای علیهدولتی عصر قجر اشاره کرد. چنین است که در کردستان مانند جایجای ایرانزمین از او به نیکی یاد میشود و از احترامی والا برخوردار است و چه نیکوست که مکانی عمومی به نام او از جمله در کردستان نامگذاری شود. همسر بزرگوار دکتر صداقتکیش نقل میکرد که او برنامهای در دست داشت تا قبل از نوروز 92 برای تحقیق راهی این دیار شود، اما با مرگ او این تحقیق ناکام ماند و ایرانیان از بخش عظیم دیگری از خدمات این پژوهشگر کردشناس محروم ماندند؛ دغدغههایی که خواب شبانه را از او گرفته بود و سرانجام خواب ابدی هم این بیخوابی مبارک را.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.