|

وولف و نابوکوف

روی دیگر سکه زیبایی «در میان نقش‌ها» رمانی است از ویرجینیا وولف که با ترجمه الهه مرعشی در نشر فرهنگ جاوید منتشر شده است. این رمان گویا بعد از مرگ وولف چاپ شده و چنانکه در توضیح کوتاه لِنِرد وولف که در آغاز ترجمه فارسی رمان هم آمده است می‌خوانیم «ویرجینیا وولف هنگام مرگ نسخه دستنویس کتاب حاضر را به پایان رسانده بود ولی فرصت بازخوانی و انجام اصلاحات نهاییِ متن را پیدا نکرد.» لِنِرد وولف در ادامه درباره اینکه نویسنده اگر زنده می‌ماند چه‌قدر احتمال داشت در این نسخه دستنویس تغییراتی اعمال کند، می‌نویسد که به اعتقاد او وولف «حتی اگر می‌توانست مروری دوباره بر آن داشته باشد تغییرات یا اصلاحات عمده‌ای انجام نمی‌داد؛ هرچند شاید فقط به برخی اصلاحات جزئی اکتفا می‌کرد و سپس آن را به ناشر می‌سپرد.» در میان نقش‌ها، رمانی است پر از تلمیح و استعاره. این رمان همزمان با جنگ داخلی اسپانیا و به‌قدرت‌رسیدن هیتلر در آلمان نوشته شده است. در یادداشت ویراستار فارسی کتاب درباره این رمان و تأثیر وقایع تاریخی دورانی که رمان در آن نوشته شده می‌خوانیم: «در میان نقش‌ها کتابی است پرشور و منسجم و، نسبت به دیگر آثار وولف، عمیق و تکان‌دهنده. نگارش رمان که هم‌زمان است با جنگ داخلی اسپانیا و به‌قدرت‌رسیدن هیتلر در آلمان، نگاه وولف را به جنبه‌های تاریک زندگی و نیروهای شر معطوف کرد. همین امر به سمبولیسم غریبِ داستان زیبایی و بصیرتِ هولناکی بخشیده است. ویرجینیا وولف با تمرکز بر تاریخ انگلستان از خلال استعارات و تلمیحات، به‌طرز بی‌نظیری دیدگاهش را نسبت به دیالکتیک تاریخی (عشق در برابر نفرت، تمدن در برابر توحش، آزادی در برابر بردگی و غیره) بیان و تاکید می‌کند که همه‌جا سکه زیبایی روی دیگری هم دارد.»آنچه در ادامه می‌آید قسمتی است از این رمان: «شبی تابستانی بود و آن‌ها، در اتاقی بزرگ که پنجره‌هایش رو به باغ باز بود، نشسته بودند و درباره فاضلاب گفتگو می‌کردند. شورای دهکده قول داده بود طرح آب‌رسانی به دهکده را عملیاتی کند، ولی به وعده‌اش عمل نکرده بود.خانم هِینز، همسر یک ملاّک، با چهره‌ای غازمانند و چشم‌هایی ورقلنبیده، تو گویی چیزی دیده که بخواهد بادی در گلو بیندازد، با تکلف و تظاهر گفت: - واقعا عجب موضوعی برای بحث در چنین شبی انتخاب کرده‌اید!سپس سکوت برقرار شد، ماده‌گاوی ماغی بلند کشید و همین باعث شد خانم هینز بگوید که در کمال تعجب در کودکی اصلا از گاوها نمی‌ترسیده ولی از اسب‌ها چرا. از طرف دیگر، زمانی در خردسالی وقتی در کالسکه بچه بوده، اسبِ گاری عظیم‌الجثه‌ای از بغل گوشش با سرعت رد شده بود. سپس، رو به پیرمردی که روی راحتی دسته‌داری نشسته بود، گفت که خانواده‌اش قرن‌ها در حوالی لیسکارد زندگی کرده‌اند و گورهایی در گورستان کلیسا وجود دارد که شاهدی بر این مدعاست. از بیرون صدای پرنده‌ای به گوش رسید. خانم هینز پرسید: - آواز بلبل است؟نه، بلبل‌ها این‌قدرها تا شمال نمی‌آمدند. از پرنده‌های روزپرواز بود که داشت بالای سر چیزی یا غذایی خوشمزه مثل یک کِرم خاکی، حلزون، یا دانه و غله‌ای که روز به چنگ آورده بود، سروصدا می‌کرد.»

عکس‌ها و گفته‌های نابوکوف در سال 1962 هورست تاپه عکاس در هتل مونترو پالاس سوییس با ولادیمیر نابوکوف دیدار کرد و این دیدار آغازی بود برای مجموعه عکس‌هایی که هورست تاپه تا سال 1977 از نابوکوف گرفت. این عکس‌ها همراه با گفته‌هایی از نابوکوف در کتابی گردآوری شدند که ترجمه فارسی‌اش همراه با متن انگلیسی گفته‌ها به ترجمه رضا رضایی در نشر فرهنگ جاوید منتشر شده است. اصل کتاب، چنانکه رضایی در مقدمه ترجمه فارسی اشاره کرده، سه‌زبانه بوده و به زبان‌های انگلیسی و فرانسه و آلمانی. کتاب توسط شارلوت کنتس - بارو، سارا کِنده و سلین ایدنبِنز تدوین شده است و آنها در پایان کتاب توضیح داده‌اند که گفته‌هایی که از نابوکوف در کنار عکس‌هایش آمده برگرفته از خودزندگی‌نامه نابوکوف به نام «سخن بگو، حافظه» و گزیده مصاحبه‌های او به‌نام «نظریات صائب» است. آنها در توصیف نثر نابوکوف می‌نویسند: «نثر او هم تامل‌برانگیز است و هم لطیفه‌وار، هم ریشخندآمیز و هم سنجیده و بجا، و نیز سرشار از شوخی با خود و نشان‌دهنده دغدغه‌های مرد فاضلی که با متانت و ملاحظه از خودش حرف می‌زند.» در کنار یکی از عکس‌های کتاب که نابوکوف را پشت میز کار و در حال نگاه‌کردن به روی جلد یک کتاب نشان می‌دهد، این گفته از نابوکوف را درباره رمان‌هایش می‌خوانیم: «یکی از کارکردهای همه رمان‌هایم اثبات این نکته است که رمان به صورت عام وجود ندارد. کتابی که من پدید می‌آورم کاری است شخصی و خاص. موقعی که مطالبم را می‌نویسم هیچ منظوری ندارم جز نوشتن مطالبم. روی مجموعه‌ای از کلمات زحمت می‌کشم، و زمان بسیار هم صرف می‌کنم، تا سرانجام حس تسلط و لذت کامل به من دست می‌دهد. اگر خواننده نیز زحمت بکشد، چه بهتر. هنر دشوار است.» نابوکوف علاوه بر ادبیات اهل شطرنج و شکار پروانه هم بود و تعدادی از عکس‌هایی که هورست تاپه از او گرفته بازتاب‌دهنده علاقه نویسنده «لولیتا» به شکار پروانه است. از جمله آخرین عکس کتاب که نابوکوف را از پشت و با تور پروانه‌گیری نشان می‌دهد. در کنار این عکس از قول نابوکوف آمده است: «عجیب است که آدم معمولی توجه چندانی به پروانه‌ها ندارد. یک‌بار محض خاطر همراه دیرباورم عمدا از راه‌پیمای سوئیسی هیکل‌داری که کتاب کامو توی کوله‌پشتی‌اش داشت سوال کردم که در سرازیری برگشت پروانه دیده یا نه، و او خیلی آرام گفت: - اصلا، درصورتی‌که در همان مسیر، من و تو یک دقیقه پیش از آن داشتیم فوج‌فوج پروانه می‌دیدیم و کیف می‌کردیم.» مبنای تدوین این کتاب، چنانکه در پانوشت یادداشت تدوین‌گرانِ آن آمده برگزاری نمایشگاه نابوکوف در موزه ویو مونترو بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.