|

نقد گرهارد ریشتر بر حراج‌های هنری

رقم فروش آثار هنری تکان‌دهنده است

هادی آذری

گرهارد ریشتر، نقاش نام‌آشنا و صاحب‌سبک آلمانی با اشاره به ارقام نجومی‌ای که برای آثارش پرداخت می‌شود، بازار هنر را «به شکلی افراطی ناامیدکننده» خوانده و بر این باور است این قیمت‌ها در اکثر مواقع هیچ سنخیت و تناسبی با کیفیت آثار ندارند. نام ریشتر که به‌عنوان رهبر و پیشرو جنبش نقاشی جدید اروپا که در نیمه‌ دوم قرن بیستم ظهور کرد، شناخته می‌شود، با «عکس- نقاشی‌هایش» بر سر زبان‌ها افتاد؛ در این سری از آثارش او با گذاشتن رنگ روی عکس، به نحوی عکس‌ها را محو می‌کند. ریشتر 83ساله در گفت‌وگو با روزنانه آلمانی‌زبان «دی زیت» (Die Zeit) گفته که دیدن حراج اخیر سوثبی لندن که خریداری ناشناس برای یکی از تابلوهای رنگ روغن او متعلق به 1986 با عنوان «تصویر انتزاعی» مبلغ 4.30 ‌میلیون پوند (معادل 5.46 میلیون دلار) پرداخته، او را به وحشت انداخته است. او افرادی را که چنین مبالغ هنگفتی برای آثار او پرداخت می‌کنند، احمق دانسته و می‌گوید وقتی بازار هنر اصلاح شده و در مسیر درست قرار بگیرد، قیمت آثار او به شدت سقوط خواهد کرد. 5‌ هزار برابر قیمت اولیه طبق گفته ریشتر، قیمتی که اخیرا برای اثر «تصویر انتزاعی» پرداخته شده، حدود پنج ‌هزار برابر قیمت اولیه این اثر است. او در ادامه می‌گوید دانش او از بازار هنر به اندازه دانش او از زبان چینی یا فیزیک است و اینکه برخلاف آنچه گفته می‌شود او اصلا از این فروش‌ها هیچ منفعتی نمی‌برد. او سخنان خود در این رابطه را این‌طور ادامه می‌دهد: «آنچه از حراج‌ها عاید ما هنرمندان می‌شود، تقریبا هیچ است. به‌جز یک درصد ناچیز، تمام سود به فروشنده می‌رسد». ریشتر همچنین می‌گوید از سوی گالری‌دارها به نحوی از اینکه قیمت پایینی بر آثارش بگذارد، منع شده است. گویا اخیرا بعد از اینکه برای یکی از عکس‌هایش دو ‌هزار دلار قیمت می‌گذارد، یک گالری‌دار به او می‌گوید: «شما نمی‌توانی این اثر را دو‌ هزار یورو بفروشی، قیمت این اثر باید 10 یا 20‌ هزار دلار باشد». او می‌گوید از اینکه خیلی در فرایند خریدوفروش دست ندارد، احساس آسایش و آرامش می‌کند و می‌افزاید: «خوشبختانه می‌توانم در کارگاهم را به روی خیلی از بحث‌ها درباره بازار و قیمت‌ها ببندم. این کار را خوب بلدم». با اینکه سال‌ها از زمان خلق اثر «تصویر انتزاعی» می‌گذرد، می‌گوید به یاد دارد که اثر خوبی بوده، مخصوصا در قیاس با نقاشی دیگری از او با عنوان «میدان کلیسا، میلان» که سال گذشته در یک حراج به قیمت 29‌ میلیون یورو فروخته شد. «برای من عجیب بود. فکر نمی‌کنم این اثر این‌قدر خوب باشد... وقتی شنیدم به حراج گذاشته شده، با خودم فکر کردم که خیلی ارزان فروخته شود». حراج‌های هنری آشغال می‌فروشند ریشتر که در شهر درسدن آلمان به دنیا آمده، می‌گوید نمی‌داند چگونه و به چه علت حراج‌ها این‌قدر نقش مهمی پیدا کرده‌اند. او در همین رابطه می‌گوید: «این یک زنگ خطر است مخصوصا وقتی به کاتالوگ‌ها نگاه می‌کنید. همیشه از این کاتالوگ‌ها دریافت می‌کنم و هر روز بدتر و بدتر می‌شوند. نمی‌توانید تصور کنید که چه آشغال‌هایی در این حراجی‌ها عرضه می‌شود، آن هم با قیمت‌هایی که هر روز بالا می‌روند». از نظر او، این روند به «گالری‌های جدی» و هنرمندان جوان لطمه می‌زند. «بسیاری از هنرمندان جوان برای به‌جیب‌زدن پول‌های کلان مستقیم به حراج می‌روند. بنابراین در مقایسه با هنرمندان گذشته نمی‌توانند ذره‌ذره و گام به گام رشد کنند. این تجارت بیش از پیش بی‌اسم‌ورسم می‌شود و در پایان همه چیز فقط به قیمت خلاصه می‌شود». ریشتر اثر تصویر انتزاعی را حدود 30 سال پیش به یک مجموعه‌دار اهل کلن به قیمت حدودا 15‌ هزار مارک (حدود هشت ‌هزار یورو) فروخته بود. او می‌گوید: «خیلی به خودم افتخار می‌کردم که این اثر بخشی از کلکسیون او شده است». مجموعه‌داری یا سرمایه‌گذاری؟ طبق گفته ریشتر، از افرادی که در سال‌های اخیر آثار او را خریده‌اند، هیچ‌کدامشان با او تماس نگرفته‌اند که درخصوص اثر خریداری‌شده با او صحبت یا ابراز علاقه کنند که نشان می‌دهد این افرد فقط به جنبه سرمایه‌گذاری این قضیه علاقه دارند. او تأیید می‌کند که آثار او حکم سرمایه‌گذاری‌های مطمئن و معاف از مالیات را دارند که اغلب در گنجه‌های امنی در آسیا و سوئد نگهداری می‌شوند. او می‌گوید با این واقعیت کنار آمده است که «دیگر هیچ‌کس درباره هنر حرف نمی‌زند». او همچنین می‌گوید عملا هیچ قدرتی برای تغییر قیمت‌های آثارش ندارد. طبق گفته او، تلاش برای مهار قیمت‌ها با ارائه آثاری جدید با قیمت پایین نتیجه معکوس داده است. این نقاش کهنه‌کار در این رابطه می‌گوید: «صد نقاشی اصل کوچک کشیدم و آنها را به قیمت خیلی ارزان فروختم ولی خیلی زود فروخته شدند و دوباره از حراج‌ها سر درآوردند... نمی‌توانی از دست بازار فرار کنی». لزومی ندارد مالک اثر هنری باشم ریشتر می‌گوید اصل‌بودن اثر هنری چندان برای او معنا ندارد و او نسخه‌های بسیاری را در استودیوش دارد. او ابتکار موزه تیت مدرن لندن را که در سال 2011 نمایشگاهی در آنجا برگزار کرد، تحسین می‌کند. در آن نمایشگاه آثار ریشتر به وسیله یک پرینتر چاپ می‌شدند. او در این رابطه می‌گوید: «فوق‌العاده بود... آنها یک پرینتر آنلاین داشتند که تصاویر من را در حجم انبوه چاپ می‌کرد و هرکسی می‌توانست یکی از آنها را با خود به خانه ببرد». ریشتر با تأیید اینکه هیچ‌گاه آثار هنری نمی‌خرد، می‌گوید: «من پولم را خرج هنر نمی‌کنم. از تماشای نقاشی‌ها لذت می‌برم ولی برای این کار به موزه می‌روم. حتما لازم نیست که خودم مالک اثر هنری باشم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.