خوابید یا بیدار؟
دویست تا سیصد سال است که بازارها سازوکار اجتماعی اصلی در توزیع بودهاند. پیش از آن هم وجود داشتند، اما بازار تنها شیوه توزیع نیست و اخلاقا، وجدانا یا بهلحاظ اقتصادی آنچنان مطلوب محسوب نمیشود. فکر کنید بازار مکانی است که افرادی مثل من و شما را هر روز در شرایط زیر قرار میدهد: ما برای انجام کاری وارد مغازه، کارخانه، یا دفتر کاری میشویم که حتی آگاهنبودن از تأثیر آن کار از اهمیت آن در زندگیمان نمیکاهد. برای دریافت بهترین کیفیت و/ یا بیشترین کمیت ممکن، اگر سر کیسه را تا حد امکان شل کنیم، بهترین کالا یا خدمات را دریافت میکنیم. طرف دیگر معامله همین انگیزه را دارد اما برعکس. در مبادلات بازاری ما اصولا خود را در یک رابطه خصمانه با طرف مقابلمان میبینیم. اگر بتوانیم بدون پرداخت پول چیزی را بگیریم، بسیاری از ما این کار را میکنیم. ما با انتخاب بازار بهعنوان سازوکار توزیع، انواع و اقسام ناکارآمدیها، دشواریها و بیعدالتیها را پدید میآوریم. بازار شیوه بسیار نابرابر برای توزیع کالاها است، زیرا معاملات در بازار طبق توان مالی افراد صورت میگیرد. مثلا من با ده دلار میتوانم تا سقف ده دلار شیر بخرم زیرا شیر را برای کودکم نیاز دارم. اما اگر در کنار من شخص دیگری 50 دلار داشته باشد، میتواند مبلغ بیشتری برای خرید شیر پیشنهاد کند و صاحب شیر شود. بازار اجناس و خدمات را طبق توان پرداخت افراد توزیع میکند. بازار درباره مردمی با توان پرداخت بیشتر، نمیپرسد که این توان را آیا با کار سخت به دست آوردهاند، یا با دزدی به ارث بردهاند، یا به شیوهای دیگر کسب کردهاند. ازاینرو، مهم است به یاد آوریم که بازار شیوه بسیار ویژهای برای توزیع اجناس و خدمات است و البته نه شیوهای مطلوب. در جنگ جهانی دوم، این احساس حاکم بود که ایالات متحده، مشتاق پیروزی در جنگ است. اما پیروزی در جنگ مستلزم منابع زیادی برای تغذیه و حفظ پرسنل نیروی زمینی، هوایی و دریایی بود. از اینرو، نمیخواستیم که پولداران منافعی را خرید کنند که باید صرف جنگ میشد. فکر میکنید دولت چه کرد؟ جای بازار را گرفت و گفت «در این شرایط بازار ناکارآمد است» و چیزی بهنام کارتهای جیره برای آمریکاییها صادر کرد. این مثال عالی نشان میدهد که در موقعیت نیاز و اضطرار ملی، ایالات متحده نمیخواست به بازار تکیه کند، دست بازار را باز بگذارد، زیرا بازار نتایجی به بار میآورد که بهلحاظ اجتماعی نامطلوب، بیثمر و برای حیات اجتماعی خطرناک بود. بحث من این است که این نتیجهگیری همواره صادق است و محدود به زمان جنگ نیست. بازار کالاها و خدمات را میان کسانی توزیع میکند که بیشترین توان پرداخت را دارند. فکر نمیکنم که این روال مفید یا توزیع از طریق بازار ضروری باشد. بلکه توزیع بازارمحور را از ریشه غیراخلاقی میدانم. فکر میکنم که اکثر آمریکاییها اگر به این ویژگیهای بازار آگاه میشدند، با نظر من موافق میبودند. سرمایهداران و دیگر منادیان بازار استدلال میکنند که حتی اگر توزیع کالاها و خدمات طبق توان پرداخت افراد و بدون توجه به چگونگی کسب این توان یا بدون توجه به نیاز شهروندان، به لحاظ اخلاقی چندان جاذبه نداشته باشد، دستکم کارآمد است. آنها میگویند که بازار برای تخصیص منابع شیوهای بسیار کارآمد است و اقتصاد را به نشاط و جنبوجوش درمیآورد. پاسخام به آنها این است: خوابید یا بیدار؟ یا شاید از سیاره دیگری آمدهاید؟ الان سال 2012 میلادی است، یعنی پنجمین سال بحران عمیق اقتصادیای که این نظام دلربا و بهاصطلاح کارآمد بازار، 20 تا 25میلیون بیکار پدید آورده است، 30 درصد ظرفیت صنعتی آمریکا بیاستفاده در حال پوسیدن است، و ثروت گزافی از بین رفته که این مردم بیکار میتوانستند با استفاده از آن دست به تولید بزنند. آنوقت به ما میگویند نظام بازار کارآمد است! منبع: اقتصاد را تسخیر کنید صص 126-122
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.