کسبوکارهای خانوادگی نوآور
سرمایه ارزشمند کشور
وحید شامخی. مشاور مدیریت
شرکت آلمانی هِنکِل که در ایران هم فعالیت میکند، یک کسبوکار خانوادگی 141ساله است. هنکل انواع مواد شوینده، بهداشتی، چسب و زیبایی را در قالب چندین نام تجاری تولید میکند. آخرین رئیس کمیته سهامداران این شرکت در سال 2008 خانم «سیمون بِیگِل-تِرا» 40ساله انتخاب شد که از نسل پنجم فرزندان خانواده هنکل محسوب میشود. شرکت نامآشنای سامسونگ برای ما ایرانیها، از دیگر نمونههای شرکتهای موفق خانوادگی در دنیاست که حدود 78 سال پیش در کرهجنوبی تأسیس شد و درحالحاضر بزرگترین شرکت خوشهای کرهجنوبی است. تویوتای ژاپنیها، والمارت آمریکاییها و گروه تاتای هندیها از دیگر نمونههای شرکتهای خانوادگی موفق دنیا هستند. در کشور خودمان نیز کسبوکارهای خانوادگی سابقه طولانی دارد گرچه ممکن است برخی حالوروز خوشی درحالحاضر نداشته باشند، برای مثال، خانواده لاجوردیها که فعالیت اقتصادی خود را از سال 1270 شمسی (حدود 125 سال پیش) شروع کردند و مجموعه گروه صنایع بهشهر، شرکت سهامی صنایع ساختمانی آکام و شرکت پلیاکریلیک ایران را شکل دادند. یا خانواده ارجمند که کارخانه ارج را حدود 80 سال پیش بنا نهادند. سؤالات گوناگونی در ارتباط با شکلگیری، نحوه مدیریت و موفقیت شرکتهای خانوادگی میتوان طرح کرد اما آنچه در این چند خط به آن میپردازم مسئله نوآوری به عنوان یکی از مصادیق موفقیت، در اینگونه شرکتهاست. مطالعهای میان یک دانشگاه سوئیسی و یک مدرسه کسبوکار آلمانی انجام شده است که بخشی از نتایجش همین چند روز قبل (ژانویه 2017) در مجله معتبر کسبوکار هاروارد منتشر شده است. پرسش این مطالعه این بوده است که چه رابطهای میان کسبوکارهای خانوادگی و میزان نوآوری در مقایسه با دیگر شرکتها (غیرخانوادگی) وجود دارد؟ براساس این مطالعه، بهطور میانگین شرکتهای خانوادگی میزان کمتری از درآمد خود را صرف نوآوری میکنند. اما اتفاقا نهتنها میزان نوآوری در این شرکتها نسبت به شرکتهای همتراز کمتر نیست، بلکه به صورت نسبی نوآوری بیشتری (با همان میزان سرمایهگذاری روی نوآوری و تحقیق و توسعه در میان شرکتهای همتراز) نیز دارند. این شرکتها بازدهی بیشتری در فعالیتها و فرایندهای نوآوری خود نشان دادهاند. شاید یکی از دلایل اصلی این مسئله دقت و حساسیت بیشتر در استفاده از منابع شرکت است که تلاش میشود تا از هرگونه اتلاف منابعی جلوگیری شود. صاحبان اینگونه شرکتها بینش عمیقی درباره صنعت، شرکت و سهامداران خود دارند و بررسیها نشان داده است تلاش میشود گونهای از فرهنگ و اخلاق خانوادگی در فضای چنین شرکتهایی چه میان پرسنل، مشتریها، تأمینکنندگان و شرکا ترویج شود که شاید یکی از مهمترین عوامل موفقیت آنها باشد. شرکتهای خانوادگی از جمله سرمایههای ارزشمند یک کشور محسوب میشوند. یکی از ارزشمندترین داراییهای اینگونه شرکتها، دانش و تجربه آنهاست که نسلبهنسل میان مدیران و تصمیمگیرانشان منتقل میشود. در ارتباط با اهمیت اینگونه شرکتها، یکی از نکات جالبی که شاید در کشور ما نیز بدان کمتر پرداخته شده است، وجود مؤسسههای پژوهشی و آموزشی کسبوکار خانوادگی به عنوان بخشی از دانشگاهها یا مدرسههای کسبوکار کشورهای توسعهیافته دنیاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.