آموزش به مثابه فرهنگ
محمدرضا نیکنژاد . آموزگار
«پژوهشِ خانم لوییس جلوههای فرهنگی آموزش و یادگیری را بازشناسی و ریشهها و اندیشههای عمیق اجتماعی و فرهنگی کامیابی نظام آموزش مدرسهای در ژاپن را با رویکرد فرهنگی تجزیه و تحلیل کرده است... بیشتر مباحث این نشستها در دهه گذشته ناظر به ترویج رویکرد فرهنگی به آموزشوپرورش و اندیشه در نظریههای آموزش و یادگیری است که به فرهنگ و محیط زیست طبیعی و اجتماعی [در] خلق نظریههای تربیتی اهمیت بیشتری میدهد... باید بگویم که در آموزشوپرورش ژاپن سه عنصر پایهای که براساس نیازهای اصلی دانشآموزان شکل میگیرد عبارتاند از: کنترل خود، تعلقِ خاطر به مدرسه و اهمیت تلاش برای رسیدن به هدف... . به اعتقاد من، حسن آموزشوپرورش ژاپن - به عنوان نظامی که انسان خوب تربیت میکند- در پذیرش آن از طرف بچههاست و این کاملا در احساس تعلق آنها به مدرسه مشخص است... یکی دیگر از ویژگیهای مهم کودکستانهای ژاپن باور به تعلق به گروه یا جامعه است. گاهی بچهها با نام کلاسشان خطاب قرار میگیرند؛ مثلا «چون کلاس گیلاسها، از نظر سنی بزرگتر از بقیهاند، جمعآوری اسباببازیها را فراموش نکنند» بچهها همکلاسیهای خود را «دوست» مینامند. کلمه دوست در اینجا نشاندهنده روابط فردی دو کودک نیست، بلکه به همکلاس اطلاق میشود... . در ژاپن نه از راههای تمرین، فشار، جایزه و تنبیه، بلکه از طریق گسترش بازی آزاد و بهرسمیتشناختن حق بازی کودکان، احساس محبت به هم و پرورش باور، فعالیت گروهی را در کودک تقویت میکنند... . هر ترم تحصیلی هم برای خود هدفی مشخص دارد؛ حتی هدف آموزشی هر ماه یا هر هفته هم دقیقا مشخص است؛ مثلا این هفته دستها را خوب بشوییم یا همه ناهارمان را بخوریم. معلمان تلاش میکنند بچهها از همان سال اول دوره ابتدایی درباره هدفهای زندگی در مدرسه به عنوان یکی از اعضای گروه، اطلاعات درستی داشته باشند... . [ در ژاپن] پرورش انسانی و رشد علمی یکی است. وقتی که ژاپنیها نظرشان را درباره یک انسان روشنفکر میگویند، مفهوم «قابلیت مورد قبول واقعشدن در جامعه» نیز در آن نهفته است. این استعداد همکاریکردن میتواند به معنای دیدگاه و فکر دیگران را قبولکردن، جرئتبخشیدن و گذشتن از اشتباههای دیگران، فروتنبودن و ... باشد. جملههای بالا برگزیدهای از کتاب «آموزش به مثابه فرهنگ» است که به بررسی فرهنگ آموزشی در ژاپن و مقایسه آن با آمریکا پرداخته شده است. کتاب آموزش به مثابه فرهنگ با کنکاش در فرهنگ آموزشی ژاپن و ژرفاندیشی در بدهبستانهای میان فرهنگ عمومی و فرهنگ آموزشی، آموزههای بسیار ارزشمندی را در برابر خواننده میگذارد. این کتاب در اصل گفتوگوی دو آموزششناس ژاپنی با یک پژوهشگر آمریکایی به نام کاترین لوییس است. لوییس از نوجوانی به دبیرستانهای ژاپن میآید و توانمندی و کامیابیهای آموزش در پیشدبستانی و دبستانهای ژاپن او را شیفته خود میکند و به پژوهش در ساختار فرهنگی - آموزشی این کشور وامیدارد. کتاب «آموزش به مثابه فرهنگ» برای ما ایرانیان که همواره آفرینگویان فرهنگِ اجتماعی - اقتصادی ژاپنیها بودهایم و تلاشها و کامیابیهای آنان برایمان شگفتانگیز بوده است، میتواند خواندنی و بسیار نکتهآموز باشد. بهویژه برای دستاندرکاران آموزشی، آموزگاران، پدر و مادرها و پژوهشگران فرهنگ اجتماعی- آموزشی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.