جدال فولاد و آتش
محمدرضا سیدیان
پنجشنبه گذشته ساختمان پلاسکو در پی حدود چهار ساعت آتشسوزی مداوم، فروریخت. برخی افراد با یادآوری قدمت بیش از 50 سال آن، کهنگی و فرسودگی ساختمان را دلیل آوارشدن آن بیان کردند و خواستند بهاینترتیب تخریب این ساختمان را طبیعی جلوه دهند و به نوعی از خود سلب مسئولیت کنند. از طرف دیگر آنان با ذکر این نکته که از این ساختمان بهعنوان تولیدی پوشاک استفاده میکردند و در نتیجه همه قسمتهای آن (حتی راهروها و راهپلههای آن)، انباشته از مواد اولیه مانند پارچه بوده است، به اضافهبار این ساختمان اشاره میکردند. وجود تعداد زیادی گاوصندوق و همچنین مقدار زیادی آب که برای اطفای حریق استفاده شد را از دیگر عوامل مؤثر بر اضافهبار ساختمان دانستند. اما کارشناسان با اشاره به استحکام ساختمانهایی با عمر حتی بیشتر از این، تأکید دارند در صورتی که حادثهای غیرمترقبه همانند زلزله یا آتشسوزی پیش نمیآمد، این سازه سالها همچنان سر پا بود، علاوه بر این آنان تأکید دارند با توجه به مشخصبودن چگونگی تأثیر آتش بر فولاد، مکانیسم فروریزش ساختمان در اثر آتشسوزی کاملا مشخص است. به باور کارشناسان، با توجه به استحکام فولاد، این ماده اولیه، ماده مناسبی برای ساخت بناهای مقاوم بهویژه در برابر زلزله است. با این همه باید دانست با وجود استحکام فولاد در دمای کم، این ماده در دمای زیاد استحکام و مقاومت خود را از دست میدهد. به طور معمول در آتشسوزیهای گسترده، دمای شعله به حدود هزار درجه میرسد اما مقاومت فولاد در دمای 600 درجه به کمتر از نصف مقاومت آن در دمای معمولی میرسد. با افزایش بیشتر دما نیز، باز هم از مقاومت فولاد کاسته میشود. کارشناسان آتشنشانی نیز بر این باورند اگر آتشسوزی بیش از 90 دقیقه ادامه داشته باشد، دما به بالای هزار درجه میرسد. آتشسوزی پلاسکو بیش از سهونیم ساعت ادامه داشت و در نتیجه دستکم حدود دو ساعت دمای آن بالای هزار درجه بود که کاهش شدید مقاومت ستونها و همچنین استحکام بستها، اتصالات و جوشها را در پی داشته است. مطابق بسیاری از استانداردهای بینالمللی، دمای بحرانی ستونها 538 و تیرها 598 درجه سانتیگراد تعریف شده است. این گفته به این معناست که در این دما، تیرها و ستونهای فلزی نیمی از مقاومت خود را از دست میدهند و بههمیندلیل است که فلزات بهکاررفته در ساختمانها در مقابل حریق بسیار آسیبپذیر میشوند. به همین خاطر فروریختن سازههای فولادی مانند پلاسکو در آتشسوزیهای طولانی کاملا طبیعی است. بههمیندلیل هم هست که به آتشنشانها آموزش میدهند آتش در ساختمانهای فولادی را در اسرع وقت خاموش کنند و اگر آتشسوزی به هر دلیلی مهار نشد، گروههای آتشنشان باید عملیات آتشنشانی را متوقف کنند و از ساختمان خارج شوند. اکنون که حادثه پلاسکو خطر آتشسوزی و پیامدهای فاجعهبار آن را به ما گوشزد کرده است، شایسته است مالکان نسبت به تجهیز واحدهای خود به انواع دستگاههای مقابله با آتشسوزی اقدام کنند، تا ناخواسته متحمل زیانهای جانی و مالی نشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.