|

در موقعیتِ مرگ

پانیذ زرتابی: سه مکان متفاوت. صحنه‌هایی انتزاعی و چند شخصیتِ نمایشی و انفجار احساس. نمایش‌نامه «اگر بمیری» فلوریان زِلر در این فضا ساخته شده است. با چهار شخصیت: آن و پی‌یر، همسرش و دانیل، یک دوست و لورا دام، دختر جوان و نُه صحنه که هریک مانند فصول یک رمان عنوانی دارند مرتبط با فضای آن صحنه. نمایش چنان‌که در شرحِ صحنه نخست آمده در سه مکان اجرا می‌شود اما اجرا باید به‌گونه‌ای باشد که مخاطب، تماشاگر و خودِ بازیگران بتوانند به‌راحتی از یک مکان به مکان دیگر بروند. و پی‌یر، شخصیتی است که باید همیشه روی صحنه باشد، حتا وقتی بنا نیست در آن تکه نمایشی حضور داشته باشد. صحنه اول با عنوانِ «شک» در آپارتمان آن و پی‌یر می‌گذرد. «آن تنهاست. پی‌یر مثل یک شبح در کنار صحنه ایستاده. در طول این صحنه او پیش از هر چیز یک بدن و یک نفس است. آن گویی صدایی می‌شنود.» بعد دانیل سر می‌رسد و این صحنه با گفت‌وگوی این دو تمام می‌شود. آن از رابطه‌ای می‌گوید که رو به سردی است. و دانیل معتقد است زندگی عادلانه نیست و نباید سعی کرد چیزی از آن را فهمید. صحنه دو، «به زبانی مرده» باز هم در آپارتمان آن و پی‌یر و در زمانی اتفاق می‌افتد که آنها از مهمانی شام برگشته‌اند. بحث به آدم‌های مهمانی می‌کشد و روابط آنها، پی‌یر خسته و بی‌حوصله از بحث، به بهانه خوابیدن تا آستانه در می‌رود و این صحنه با تک‌گویی آن تمام می‌شود: «پی‌یر حس می‌کنم از وقتی که دیگه باهات حرف نمی‌زنم دارم به یه زبون مرده حرف می‌زنم... تو همه خاطره‌هام می‌گردم. می‌گردم ولی پیدات نمی‌کنم. باز داری ازم فرار می‌کنی. پس منتظر می‌مونم. نمی‌دونم منتظر چی. دیگه نمی‌دونم...» از همین صحنه است که مرگِ شخصیت اول مرد روشن می‌شود و موقعیتی که نمایش می‌سازد با آن «اگر» که در ابتدای عنوانش آمده، حکایتِ اتفاقی است که می‌توانست بیفتد. یعنی اگر مرد می‌مرد چنین می‌شد. تنهایی و جدایی می‌آمد و نمایش‌نامه را چنان‌که هست پیش می‌برد. خودِ زلر در پس‌گفتار کتاب درباره این موقعیت می‌گوید: «اسم نمایشنامه برای من سخت جا افتاد. چون ترسناک بود و چون این عنوان با موقعیت ابتدایی نمایش که مرگ شخصیت اول مرد است تناقض دارد.» او از نوعی سنجش عشقی حرف می‌زند که می‌توان به کسی نسبت داد و می‌خواهد در موقعیتِ فرض فقدان آن را بسنجد. «سعی کردم تمام پروژه‌ نمایش را حول این احساس بچینم. با انفجار این احساس است که موقعیت‌های نمایشی زاییده می‌شوند.» نمایش‌نامه «اگر بمیری...» درواقع مرگ را بهانه‌ای قرار داده است برای جست‌وجو درباره دیگری. برای همه‌چیز را گفتن و همه‌چیز را دریافتن. فلوریان زلر نویسنده فرانسوی معاصر چنان‌که در مقدمه کتاب آمده است بیش از بسیاری از دیگر نمایش‌نامه‌نویسانِ هم‌عصر خود اجرا می‌شود. او جدا از دَه نمایش‌نامه‌اش پنج رمان نیز نوشته است و می‌گوید چندان دنبال ارتباطی بین رمان‌ها و نمایش‌نامه‌هایش نیست. «نوشتن در من، چه در تئاتر و چه در رمان، فرایندی آگاهانه نیست.» او البته در قیاس میان این دو فرمِ نوشتن، خود را در تئاتر آزادتر احساس می‌کند. «وقتی نمایشنامه می‌نویسم صدای شخصیت‌هایم را می‌شنوم.» او معتقد است نمایش‌نامه‌هایش همه از شفافیت حرف می‌زنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.