گرداندههایی از بیژن الهی
«درهی علفِ هزار رنگ» مجموعهای است از ترجمههای بیژن الهی که از طرف نشر بیدگل منتشر شده است. این کتاب شامل ترجمههایی است از ویلیام شکسپیر، ادگار النپو، آنتونیو ماچادو، ایپپهکیرو، فرناندو پهسوآ، آسیپ ماندلشتام، پل الوار، برتولد برشت، خورخه لوییس بُرخس، ژرژ سهفریس، سالواتوره کازیمودو، رفائل آلبرتی، گونر اکلوف، چزاره پاوهزه، یانیس ریتسوس، کارل کرولو، یوهانس بوبروسکی، واسکو پوپا، آلن رُب-گرییه، زبیگنیو هربرت، سیلویا پلات، کریستف مه کل و پتر هانتکه. نکته جالب در این کتاب انتخابهای بیژن الهی است. انتخابهایی که نشان از تنوع نگاه مترجم و گستره وسیع و متنوع مطالعات ادبی او دارد. بسیاری از این ترجمهها، چنانکه در بخش پایانی کتاب با عنوان اشاره و به قلم داریوش کیارس توضیح داده شده، نخستینبار در دهه 50 در نشریاتی چون «تماشا» و «اندیشه و هنر» و... چاپ شدهاند. بعضی با نام مستعار، بعضی با امضا و بعضی هم بدون امضا. عنوان کتاب نیز انتخاب خود بیژن الهی بوده و برگرفته از یکی از قصههای ادگار النپو. در همین بخش از قول الهی درباره این مجموعه میخوانیم: «[این دفتر] پارهیی از گرداندههای کنارین مرا در بر میگیرد که هیچیک، به حجم، کتاب کاملی نمیشدند... گرداندههایی که، با این حال، هیچیک از سر تفنن نبودهاند...». «درهی علف هزار رنگ» با ترجمه بخشی از نمایشنامه «مکبث» شکسپیر آغاز میشود. در پایان کتاب به نقل از بیژن الهی آمده است که این ترجمه را به سفارش آربی اُوانسیان انجام داده است. «مقاماتالطیور»، «دو سلطان و دو هزارتو» و چند نوشته دیگر از بُرخس، «صورتک شریر»، «نوشته با گچ بر دیوار» و چند شعر دیگر از برتولد برشت، «نظم و بینظمیی عشق» و شعرهایی دیگر از پُل الوار، «صدف» و چند شعر دیگر از آسیپ ماندلشتام از جمله قطعاتی است که در این مجموعه میخوانید. آنچه در ادامه میآید شعری است از این مجموعه با عنوان «گزارش» از فرناندو پهسوآ: «درب و داغان شده جانم همچو کوزهیی خالی./ افتاده ازان پلههای بیخودی دور و دراز./ افتاده هم از دستهای ولانگار خادمه./ افتاده، ریز ریز، - گِل بود - خاک شد./ مهمل؟ محال؟ من مگر کیام؟/ شورهایی دارم بیشتر از پیشتر که حس میکردم/ [من همین منم./ تودهیی از ذراتم/ روی یک پادری که بایست تکاند./ در سقوط صدای کوزهیی داشتم که خُرد میشود./ خدایان هرچندتا که هستند بر نرده خمیدهاند/ و فرو مینگرند به ذراتی/ که خادمهشان از من ساخته./ او را به باد سرزنش نمیگیرند./ ازو گذشت میکنند./ مگر چه بودم جز/ کوزهیی خالی؟ چشم میاندازند و لبخند میزنند./ لبخندی با گذشت به خادمهی چلمن./ گسترده روی پلکان دور و دراز/ فرشی از ستارگان./ یک ذره برق برق میزند،/ صیقلی، شسته رفته، بین آن آتشها./ اثرم؟ اصلِ جانم؟ زندگیم؟/ یک ذره./ وخدایان بخصوص آن را مینگرند،/ نادان که چرا گیر کرده آنجا مانده.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.