مریم زندی از عکسهای منتشرشده پلاسکو میگوید
آتشنشان بر فراز دود و آتش
سعید برآبادی
مریم زندی در این گفتوگو از محدودیتهای تهیه عکس و خبر درباره فاجعه پلاسکو میگوید. با گذشت چند روز از حادثه پلاسکو، به نظر شما جای خالی چه نکتهای در زمینه اطلاعرسانی به نظر میرسید؟ در این روزهای تلخ، هرروز صبح کارم را با مرور رسانهها شروع میکنم و طبعا، هر رسانهای را که باز میکنید، پر است از عکس و خبر درباره پلاسکو. دراینمیان متأسفانه رسانههای مجازی و غیررسمی بار جای خالی رسانههای آزاد را در کشور به دوش میکشند و طبیعتا اخبار و عکس بیشتری منتشر میکنند. فکر میکنید دلیل این امر چیست؟ دلایل متعددی دارد؛ اولا آنطور که میدانم، به بسیاری از رسانهها اجازه ورود به محوطه حادثه پلاسکو را ندادهاند و از میان رسانههای رسمی کشور، تلویزیون است که اجازه ورود یافته و خب، اگر به اخبار و تصاویر تلویزیون هم دقت کرده باشید واضح است که خیلی جانبدارانه با موضوع برخورد کرده و همین موضوع باعث شده که خیلیها مثل من به کانالهای تلگرامی برای شنیدن اخبار پلاسکو رو بیاورند. این جانبداری چه عواقبی را به دنبال دارد؟ از قصد و نیت آنها بیاطلاعم، اما وقتی که رسانهها در پوشش خبری و تصویری یک اتفاق ملی مثل حادثه پلاسکو با محدودیت مواجه میشوند و عملا اطلاعرسانی در اختیار رسانههایی قرار میگیرد که جانبدارانه عمل میکنند، این شائبه به وجود میآید که مسئولان میخواهند مردم فقط چیزهایی را بشنوند و ببینند و حتي پنهان كنند که خود میخواهند. بنابراین من بهعنوان یک بیننده عادی سعی میکنم اخبار و تصاویر پلاسکو را از کانالهایی پیگیری کنم که هم سریعترند و هم آزادتر؛ مثل شبكههاي اجتماعي. عکسهای زیادی از پلاسکو در فاصله چند روز اخیر منتشر شده، به نظر شما کدامیک میتواند نمادی برای این حادثه در ذهن مردم باشد؟ میدانید حادثه واقعا حادثه بزرگ، مهم و جانسوزي بوده و همین باعث میشود که هر عکس ساده و خبریای خیلی زود مخاطبان بسیاری را در ایران و دنیا تحتتأثیر قرار دهد، از طرف دیگر بسیاری از این عکسها بدون نام عکاس در فضاهای مجازی منتشر شدهاند و طبعا بیننده نمیداند این عکسها مال کیست. بااینهمه عکسی که در این روزها خیلی نظرم را جلب کرد، یک کادر پر از دود بود که آتشنشان تنهایی را بر فراز نردبان و در حال خاموشکردن آتش، نشان میداد؛ این عکس به نظرم خیلی روی مردم تأثیر گذاشت؛ چون هم عمق فاجعه را نشان میداد و هم تنهایی و فداکاری آتشنشانان کشورمان را. اين روزها سراسر ايران در اين غم شريك هستند، مخصوصا آنكه ميدانند دليل حادثه كمبودها و بيتوجهيها بوده است. همزمان با این رخداد، مردم اولین گروهی بودند که خود را به صحنه رساندند و عکس و فیلم گرفتند. همین موضوع انتقاداتی را در پی داشت، اما حالا همان تصاویر، تنها اسناد قابل بررسی از ناگفتههای حادثه پلاسکو هستند. فکر میکنید با این اوصاف باید حضور مردم در حادثهها را مثبت دانست یا منفی؟ این فضای متناقض از آنجا نشئت میگیرد که ما مردمی هستیم همواره بر موج افراط و تفریط. بههرحال این روزها، هر عکس یا تصویری دارد بار اخباری را به دوش میکشد که قرار بوده از رسانههاي مستقل به گوش مردم برسد. تا اینجای کار هیچ مشکلی نیست، مشکل از آنجایی شروع میشود که در این راه افراط میکنیم. مگر ما از یک حادثه چند فریم عکس یا چنددقیقه فیلم شبیه بههم میخواهیم؟ معلوم است که با ازدحام برای تهیه فیلم و عکس، روند امدادرسانی کند میشود و جانهای بیشتری در خطر قرار میگیرند، اما سؤال اینجاست که چرا با وجود چنین نگرانیهایی باز هم گروهی میایستند و از فاجعه عکاسی میکنند. به نظرم دلایل اجتماعی دارد. نمیتوانیم بگوییم مردم متوجه حساسیت ماجرا نیستند و درک نمیکنند؛ چراکه اگر اینطور بود، امروز صفهای اهدای خون و انتشار فراخوانهای کمک تا این اندازه گسترده نمیشد. شاید این حس از طرف مردم است که بهخاطر عدم اعتماد به رسانهها و برخی مسئولان، ترجیح میدهند خودشان نقش رسانه بیطرف را برعهده بگیرند. باز هم تا اینجای کار مشکلی نیست، مشکل آنجایی شروع میشود که این حضور هدایتنشده، پیامدهای تلخی بر روند امدادرسانی خواهد داشت. چرا در این حادثه از شما عکسی ندیدیم و در پلاسکو حاضر نبودید؟ بههرحال من هم بهعنوان یک ایرانی دوست داشتم بروم و از نزدیک راوي ماجرا باشم، اما ملاحظاتی وجود داشت. فارغ از مسائل شخصی، یک دلیل نرفتن من و بسیاری از عکاسان مستقل به چنین حوادثی، این است که نمیگذارند راحت عکاسی کنیم. در بسیاری از کشورهای دنیا، عکاسان مستقل، در ماجرای حوادث ملی ورود پیدا کرده و عکس میگیرند، اما در ایران، کارتهای هویتی عکاسان در شرایط عادی مورد تأیید مسئولان نیست، چه برسد به شرایط بحرانی. بنابراین روی خواسته خودم مبنیبر حضور و عكاسي در روند امدادرسانی، سرپوش میگذارم و به ديدن عکسهای دیگر عکاسان اكتفا میکنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.