چرا نشست آستانه موفقيتآميز است
بازیکنان کلیدی جنگ سوریه روز گذشته مذاکرات صلح را با هدف تحکیم آتشبس در این کشور و هموارکردن مسیر حلوفصل سیاسی آغاز کردند. در این مذاکرات که انتظار میرود چند روز طول بکشد، نمایندگان مخالفان مسلح و نمایندگان دولتهای سوریه، روسیه، ترکیه و ایران و سازمان ملل گردهم میآیند و به دنبال آن، روز هشتم فوریه نشستی با وساطت سازمان ملل در ژنو برگزار میشود. مذاکرات آستانه جدیترین تلاش ماههای اخیر برای پایاندادن به جنگ ششساله سوریه است؛ جنگی که به تخریب بیشتر بخشهای سوریه، کشتهشدن حدود نیممیلیون نفر و آوارهشدن نصف جمعیت این کشور منجر شده است. بااینحال جزئیات مذاکرات آستانه و اهداف آن مبهم باقی مانده است. مخالفان گفتهاند فقط روی تقویت آتشبس سراسری متمرکز خواهند بود، اما بشار اسد، رئیسجمهوری سوریه، گفته است که به باور او مذاکرات به توافق داخلی با شورشیان منجر خواهد شد. تحلیلگران میگویند نشست آستانه تغییر واضحی نسبت به قبل داشته، چراکه مذاکرات پیشین روند صلحی به رهبری سازمان ملل بود و ایالات متحده و روسیه به طور مشترک آن را به جلو برده بودند. نادر هاشمی، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه دنور، به الجزیره گفت: «تفاوت این مذاکرات صلح این است که روسیه درحالحاضر بهطورقاطع آن را هدایت میکند، درحالیکه در گذشته سازمان ملل نظارت و رهبری مذاکرات صلح را برعهده داشت و اساسا بر سر هیچچیزی توافقی حاصل نمیشد». به گفته این تحلیلگر، پس از کنترل حلب به دست نیروهای دولتی سوریه، روسیه حالا دست بالا را دارد.یک تحلیلگر سیاسی ترک هم میگوید: «سازمان ملل هم مشارکت دارد، اما این روندی است که اتاق فکر آن در مسکو بوده است».ایران، یکی دیگر از متحدان کلیدی دمشق و ترکیه، هم در این روند به روسیه کمک کرده است. ترکیه پیشتر یکی از حامیان قوی مخالفان بود، اما کمکم اولویتهای خود در سوریه را از تمرکز بر محور اسد به پیشگیری از ایجاد یک کشور مستقل کردستان در نزدیک مرز خود و مبارزه با گسترش خشونت در ترکیه تغییر داد. روز جمعه «محمد شیمشک»، معاون نخستوزیر ترکیه، گفت: ترکیه نمیتواند دیگر بر حلوفصل مناقشه سوریه بدون دخالت اسد اصرار کند. شیمشک که در یک نشست حاشیهای در مجمع جهانی اقتصاد در «داووس» صحبت میکرد، گفت: واقعیتها به طور چشمگیری تغییر کرده است و واقعگرایانه نیست که ترکیه یافتن راهکار بحران سوریه را بدون حضور اسد بداند.مخالفان سوریه اعلام کردهاند که هیئتی نظامی به رهبری محمد علوش، رهبر جیشالاسلام و نمایندگانی از جناح ارتش آزاد سوریه را به مذاکرات آستانه فرستادهاند. ایهام کمال، مدیر بخش خاورمیانه و شمال آفریقای مؤسسه اوراسیا بر این باور است که مذاکرات آستانه آغاز روند متفاوتی است؛ اما در مذاکرات سال گذشته در ژنو کمیته عالی مذاکرات نمایندگی مخالفان را برعهده داشتند که بیشتر رهبران آن مخالفان در تبعید بودند. ازهمینرو تحلیلگران میگويند هیئت کنونی مخالفان حاضر در آستانه شانس بیشتری به موفقیت مذاکرات میدهند.به گفته او: «این مذاکره نشان میدهد که دستکم بخشی از گروههای شورشی درحالمبارزه در سوریه علاقهمند به مذاکره هستند یا برای مذاکره تحت فشار قرار گرفتهاند، اما اگر شما به چارچوب مذاکرات ژنو نگاه کنید، متوجه میشوید که هیچ توافق تأثیرگذاری با نمایندگان مخالفان حاصل نشده، چراکه برخلاف گروههای شورشی که درحالحاضر در مذاکرات آستانه هستند، نمایندگان قبلی درواقع هیچچیزی را تحت کنترل خود نداشتند». این تحلیلگر میگوید: «شما میتوانید از آنها انتقاد کنید، با آنها موافق باشید یا نه، اما آنها مناسبترین گروه برای مذاکره هستند، چراکه بر بخشهایی از سوریه کنترل نظامی دارند». درحالیکه برقراری روابط حسنه بین مسکو و آنکارا نشاندهنده تغییری جدی در درگیری است و توازن قدرت در زمین جنگ هم در دست دولت است، اما اختلافات عمیق درباره سرنوشت بشار اسد و دولت انتقالی همچنان باقی است. بااینهمه محمد آل احمد، استاد مرکز مطالعات عرب معاصر در دانشگاه جورجتاون، میگوید: «اگر نشست آستانه از ایجاد ثبات و توقف آتشبس شکننده فراتر رود و بحث به راهحلهای سیاسی بکشد، در آن صورت مواردی که موفقیت مذاکرات را تهدید میکند بیشمار خواهند بود». به گفته این استاد دانشگاه، چارچوب دولت انتقالی و سرنوشت اسد همانچیزی است که به شکست سه نشست گذشته ژنو منجر شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.