چپها در محاق
محمدمحسن مصحفی . دکترای علوم سیاسی
در فاصله باقی مانده تا انتخابات ریاستجمهوری، اردوگاه چپهای فرانسه روزهای دشواری را تجربه میکند. با وجود آنکه فرانسوا اولاند، رئیسجمهور فعلی، از مهمترین حزب جریان چپ؛ یعنی حزب سوسیالیست، میآید، اما انشقاق و پراکندگی بهطور آشکاری، اردوگاه سوسیالیستها را آشفته كرده است. دستکم بخشی از مشکل هنگامی آغاز شد که در پایان یک دوره پنجساله ناموفق، رئیسجمهور اولاند، بهطور غیرمنتظرهای اعلام کرد که قصد شرکت دوباره در انتخابات را ندارد. این تصمیم بیش از آنکه تمایل او به کنارهگیری از قدرت را نشان دهد، از واقعبینی اولاند حکایت داشت. براساس نظرسنجیها، او رکورددار پایینترین میزان محبوبیت در میان رؤسایجمهور در جمهوری پنجم فرانسه است. کنارهگیری رئیسجمهور از رقابت و فرصت ایجادشده، ازدحامی از کاندیداها در اردوگاه چپ را ایجاد کرد. کنارهگیری اولاند، البته شاید بتواند فرصت دوبارهای به چپها برای پیروزی در انتخابات بدهد؛ امری که فرانسوا اولاند، با توجه به کارنامه ناکامش ناتوان از انجام آن بود؛ اما پیروزی در این راه یک شرط بزرگ دارد و آن عبارت است از اتحاد تمام چپها در اطراف یک کاندیدای واحد. این مهم با توجه به تعدد نامزدهای مدعی و شرایط موجود، به معادلهای پیچیده شبیه شده است. جدای از کاندیدای چپهای تندرو (ژان لوک ملانشون) و وزیر سابق اقتصاد فرانسوا اولاند؛ یعنی امانوئل ماکرون که مستقل از حزب؛ نامزدی خود را اعلام کردهاند، هفت نامزد دیگر برای آنکه بهعنوان نماینده چپها در انتخابات پیشرو معرفی شوند، در یک انتخابات درونحزبی با هم رقابت میکنند. انتخابات درونی مختصاتی شبیه انتخابات ریاستجمهوری دارد؛ یعنی کاندیداها میتینگهای انتخاباتی برگزار و برنامههای خود را تشریح و تلاش میکنند نظر تعداد بیشتری از هواداران حزب را جلب کنند. پس از آن، همه در چند مناظره تلویزیونی حاضر میشوند و سپس این اعضا و سمپاتهای احزاب هستند که پای صندوقهای رأی حزبی رفته و به فرد موردنظر خویش رأی میدهند. بهاینترتیب فرد پیروز بهعنوان نماینده اردوگاه چپ، به شیوهای دموکراتیک، برای رقابت در انتخابات ریاستجمهوری برگزیده میشود. پس از آنکه در انتخابات ریاستجمهوری سال 2002، جریان چپ باوجود همراهداشتن اقبال عمومی و کاندیداهای قدرتمند، به سبب تعدد کاندیداها، شکست سختی را تجربه کرد، این روش برای انتخاب دموکراتیک یک نامزد؛ یا به عبارت بهتر برای حذف دموکراتیک نامزدهای متعدد، به کار گرفته شد. امسال نیز هفت نامزد از شخصیتهای جناح سیاسی چپ فرانسه، چنین رقابتی را آغاز و تاکنون در دو مناظره مستقیم تلویزیونی شرکت کردهاند. در روزهای 22 و 29 ژانویه، نیز اعضا و سمپاتهای احزاب چپ برای برگزیدن یک کاندیدا، پای صندوقهای رأی خواهند رفت. روشن است که فرد پیروز این رقابت حزبی، از پشتوانه مشروعیت مردمی برخوردار خواهد بود و بهطور منطقی و البته با مشروعیتی دموکراتیک خواهد توانست خود را به دو کاندیدای دیگر چپ که بهطور منفرد نامزد شدهاند، تحمیل کند. این روالی طبیعی و منطقی است، اما آنچه هفته گذشته رخ داد، به تعبیر مطبوعات بومی، زلزلهای سیاسی را در قلب جناح چپ فرانسه باعث شد. ماجرا پس از انتشار خبر نحوه برخورد رئیسجمهور اولاند با کاندیداهای همحزبی و همجناحیاش اهمیت بیشتری یافت. درحالیکه انتظار عمومی این بود که او از رقابت درونجناحی حمایت کند تا شانس نامزدِ جناح متبوعش در انتخابات ریاستجمهوری افزایش یابد، رئیسجمهور، روشی کاملا متفاوت در پیش گرفت. یکشنبه گذشته وقتی همه آماده میشدند تا دومین مناظره هفت کاندیدای جریان چپ، قبل از انتخابات داخلی را از کانالهای تلویزیونی ببینند، فرانسوا اولاند، تصمیم گرفت بیتوجه به آن، در گوشهای از شهر پاریس به تماشای یک تئاتر بنشیند. این رفتار رئیسجمهور که پیامی جز بیتوجهی به انتخابات درونی جریان چپ را نمیتواند منتقل کند؛ خیلی زود دستمایه گمانهزنیهای مختلف قرار گرفت. رئیسجمهور در هفتههای گذشته نیز نهتنها علاقهای به روند انتخابات درون جناح چپ نشان نداده و حمایتی از آن نکرده بود؛ بلکه فرصتهای گاهوبیگاه برای انتقاد و حمله به شرکتکنندگان در آن را نیز از دست نداده بود؛ برای مثال او مانوئل والس - نخستوزیر سابق خود و یکی از هفت کاندیدا- را متهم به داشتن کارزار انتخاباتی بیثبات و زیگزاگي کرده و ونسان په یون، وزیر سابق آموزش خود و یکی دیگر از کاندیداها را فاقد آمادگی برای ورود به رقابتهای انتخاباتی توصیف کرده بود. علاوهبرآن بعضی منابع خبر میدهند که رئیسجمهور اولاند، در زمان برگزاری انتخابات درونی حزب سوسیالیست، در فرانسه نخواهد بود و برای سفری رسمی به شیلی و کلمبیا سفر خواهد کرد. این خبر نیز دلیل دیگری بر بیعلاقگی رئیسجمهور به انتخابات درونحزبی و تلاش برای علنیکردن احساسش ارزیابی شد. شایعه دیگری نیز که در روز یکشنبه منتشر شد؛ به رفتار اولاند معنای تازهتری داد. یکی از نزدیکان رئیسجمهور در این روز به یک منبع مطبوعاتی گفت که فرانسوا اولاند خود را برای حمایت از نامزدی نهایی امانوئل ماکرون، آماده میکند. ماکرون وزیر جوانی که پس از پیروزی اولاند در انتخابات ریاستجمهوری در سال 2012 سکان وزارتخانههای صنعت و اقتصاد را به دست گرفت، یکی از دو کاندیدای منفرد جریان چپ است که حاضر به رقابت در انتخابات درونحزبی نشد و مستقلا اعلام کاندیداتوری کرد. قویشدن احتمال حمایت رئیسجمهور از ماکرون بیتردید شوک بزرگی را در جناح چپ و بهویژه حزب سوسیالیست موجب خواهد شد. تأیید این خبر به این معناست که رئیسجمهور بهعنوان مهمترین شخصیت فعلی جناح چپ، احتمالا پس از مشخصشدن فرد پیروز در انتخابات درونحزبی از او خواهد خواست که بهنفع امانوئل ماکرون کنارهگیری کند. چنین رویدادی کاملا غیرمنتظره و خلاف عرف خواهد بود. ماکرون علاوه بر قراردادن تمرکز کمپین انتخاباتی خود بر مسائل اقتصادی، توانسته در نظرسنجیها نیز موقعیت درخورتوجهی برای خود دستوپا کند. اینک نیز به نظر میرسد موفق به جلب نظر مثبت رئیسجمهور اولاند هم شده است. بهاینترتیب، رهبران جریان سوسیالیست فرانسه برای پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری آینده؛ نهتنها باید برای جلب اعتماد رأیدهندگان سرخورده و ناامید چارهای بیندیشند و کارنامه ضعیف فرانسوا اولاند را نزد افکار عمومی موجه كنند، بلکه باید راهحلی برای غلبه بر مشکل تعدد کاندیداهای خود بیابند؛ راهحلی که همه نامزدها را بهسوی اتحاد و حمایت از یک نفر هدایت کند. تنها در این صورت آنها میتوانند با روزنه کوچکی از امید به انتخابات پیشرو بنگرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.