|

مرور

از حقيقت و سكوت «وقتي پدرم كتكم مي‌زد فريادهايش به انگليسي بود، انگار فكر مي‌كرد اگر به زبان خودمان دشنام بدهد اين زبان آلوده خواهد شد. همان‌طور كه دهانش كف مي‌كرد، واژه‌هاي چارواداري از آن بيرون مي‌ريخت. وقتي پدرم كتكم مي‌زد ديگر پدرم نبود، فقط پتريك مي‌ين بود. مي‌يني با پك‌و‌پوز لق، نگاهي سرد و زننده، باد بويناكي كه همه را به آن طرف پياده‌رو فراري مي‌داد. پدرم كه الكل مي‌خورد از شدت خشم به زمين لگد مي‌زد، هوا را مي‌دريد، واژه‌ها را دست‌پاشكسته بيرون مي‌داد. وارد اتاقم كه مي‌شد، ناگهان شب به لرزه درمي‌آمد. شمع را روشن نمي‌كرد، مثل حيوان وحشي پيري نفس‌نفس مي‌زد. وقتي پدرم الكل مي‌خورد ايرلند را اشغال مي‌كرد، همان‌طور كه دشمن اين كار را مي‌كرد. رفتارش همه‌جا خصمانه بود. زير سقف خانه، جلو در ورودي، در گذرگاه‌هاي كيلي‌بگز، در سواحل، حاشيه جنگل، روز، شب. همه‌جا، مكان‌ها را با حركت‌هاي ناگهاني خشم‌آلود قبضه مي‌كرد. از دور ديده مي‌شد. صدايش از دور شنيده مي‌شد...». «بازگشت به كيلي‌بگز» سورژ شالاندن با اين سطور شروع مي‌شود. رماني از نويسنده‌اي فرانسوي كه حالا به لطف ترجمه‌هاي مرتضي كلانتريان در ايران شناخته مي‌شود. پيش از اين، «افسانه پدران ما»ي شالاندن با ترجمه كلانتريان منتشر شده بود و به‌تازگي نيز «بازگشت به كيلي‌بگز» توسط همين مترجم در نشر آگاه به‌ چاپ رسيده است. سورژ شالاندن نويسنده معاصر فرانسوي است كه در سال 1952 متولد شده است. او بيش از سه دهه با روزنامه مشهور فرانسه، «ليبراسيون»، همكاري داشته و هم‌اينك عضوي از هيئت‌تحريريه ديگر روزنامه مشهور پاريسي، «كانار آنشه» است. يكي از دلايل اصلي مطرح‌شدن شالاندن، گزارش‌هايي است كه او درباره ايرلند شمالي و محاكمه كلوس باربي، جنايت‌كار فرانسوي، مي‌نوشت. او به‌خاطر اين گزارش‌ها جايزه «آلبر لوندر» را كه مشابه جايزه پوليتزر است دريافت كرد. شالاندن تاكنون چندين رمان منتشر كرده كه از آن ميان رمان «درباره يك قول» جايزه مديسي را از آن خود كرده است. «بازگشت به كيلي‌بگز» نيز برنده جايزه بزرگ آكادمي 2011 فرانسه شده است. در بخشي ديگر از اين رمان مي‌خوانيم: «راه افتادم. سمت بندر، سمت شهر. با عينك سياه و كلاه بي‌لبه پايين‌كشيده تا روي چشم‌ها، مثل وقتي كه سرباز بودم. عكسم در پايين صفحات همه روزنامه‌ها بود، دو چهره به‌هم‌چسبيده، تايرون جوان و تايرون حرامزاده. پسربچه‌اي درخشان، در ميان ديگر پيكارگران، تبسم قاچاقي او در زندان كرملين. و پيرمردي گيج ميان يوجين و مايك، بي‌حال، ژوليده، لب‌‌هاي خشك‌شده، نگاهي خشك، در احاطه ميكروفون‌هايي كه مثل تفنگ‌هاي مراسم اعدام او را هدف گرفته بودند. مجموعه‌اي پشت پيشخان كافه‌ها آرزو داشتند پوستم را سوراخ‌سوراخ كنند. در كافه‌ها اسمم را زمزمه مي‌كردند، چشم‌ها دنبالم بودند. بعضي‌ها سوگند مي‌خوردند كه از خيلي قبل‌تر مرا شناخته بودند. با آن‌ها در تلويزيون ملي مصاحبه مي‌شد. واقعا به چيزي شك نمي‌كرديد؟ شيلا 150 يورو در ساكم پنهان كرده بود. سه‌تا اسكناس پنجاه‌يورويي، پيچيده در دستمال‌كاغذي ساندويچ‌ها. با اتوبوس تا مركز دابلين رفتم. معده و سرم درد مي‌كرد. هرگز در اين شهر اطمينان‌خاطر نداشتم، حالا هم كه به تهديدي بدل شده بودم. تصميم گرفتم با اتوبوس به دانيگال بروم. ديگر ايستگاهي نبود كه از آن بگذرم، مسافرهاش هم كم‌تر از قطار بود. آدم كه در آن بنشيند ديگر در امان است...».

منبعي براي زبان‌شناسي «زبان، ذهن و فرهنگ» با عنوان فرعي «مقدمه‌اي مفيد و كاربردي» عنوان كتابي است از زولتان كوچش كه به‌تازگي با ترجمه جهانشاه ميرزابيگي توسط نشر آگاه منتشر شده است. نويسنده كتاب در پيشگفتارش، اين اثر را تلاشي به‌منظور ارايه راهي‌ جديد براي مطالعه درباره اين‌كه ما چگونه به تجربه خود معني مي‌بخشيم دانسته است. «در توجيه اين كار، دست‌كم بايد روابط متغير و پيچيده ميان زبان، ذهن و فرهنگ را مورد بحث قرار بدهيم. به همين دليل عنوان كتاب زبان، ذهن و فرهنگ است.» در اين كتاب تلاش شده تا روابط چندجانبه ميان اين سه عنصر معني‌ساز از ديدگاه رشته «زبان‌شناسي شناختي»، شاخه جديدي از علوم شناختي، توصيف شود. پيشگفتار كتاب درباره مقدمه‌هايي كه تاكنون درباره زبان‌شناسي شناختي منتشر شده نوشته است: «اين مقدمه‌ها فقط بر اين‌كه چگونه زبان‌شناسي شناختي مي‌تواند در مطالعه خود زبان مفيد باشد تمركز مي‌كنند- با مستثني‌ساختن فرهنگ به‌طور كلي. به‌همين‌ترتيب، تعدادي مقدمه عالي در مردم‌شناسي زبان و زبان‌شناسي مردم‌شناختي -رشته‌هاي اصلي براي مطالعه فصل مشترك زبان و فرهنگ- در دست است، اما اين مقدمه‌ها نيز به بسياري از فرايندهاي شناختي كه نقش اساسي در فعاليت معني‌سازي فرهنگ ما دارند توجه كافي نمي‌كنند. از اين لحاظ، اين كتاب مي‌كوشد ميان اين رشته‌ها پل بزند.» كتاب «زبان، ذهن و فرهنگ» صورت‌بندي نظري دارد و مي‌كوشد خواننده را با يك نظريه جامع دراين‌باره آشنا سازد كه چگونه مي‌توانيم معني‌سازي را توصيف كنيم. از سويي ديگر، كتابي درسي براي همه كساني كه به موضوعات جالب پيرامون رابطه زبان، ذهن و فرهنگ علاقه‌مندند نيز به‌شمار مي‌رود. نويسنده اين اثر را كتابي نه‌فقط براي دانشجويان زبان‌شناسي بلكه منبعي براي رشته‌هاي مردم‌شناسي، زبان انگليسي، جامعه‌شناسي، فلسفه، روان‌شناسي و ارتباطات دانسته است. به‌جز دو فصل اول و آخر كتاب، هر فصل تعدادي تمرين هم دارد. «درمجموع، هرچند قدري متناقض به نظر مي‌رسد، اين كتاب يك مقدمه نظري- عملي جديد در اين باره است كه ما چگونه در دنياي خود معني مي‌سازيم. اميدوارم كه اين راه جديد در معنابخشيدن به برخي موضوعات اجتماعي- شخصي مهم كه ما به‌عنوان اعضاي فرهنگ‌هاي خاص و همين‌طور در مقام انسان در زندگي با آن‌ها مواجه هستيم به ما كمك ‌كند.» دراين‌ميان، پرسش اصلي كتاب كه در پي يافتن پاسخي براي آن است را مي‌توان اين پرسش دانست كه چه رابطه‌اي ميان نظام شناختي، زبان و فرهنگ برقرار است؟ كتاب براي شروع بحث با اين پيش‌فرض آغاز مي‌كند كه معني در صورت‌هاي مختلف آن يك وجه اساسي از ذهن، زبان و فرهنگ است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.