|

دلایل عقب‌نشینی روسیه از سوریه

هادی جرقوئیان

پس از پیروزی‌های حلب و عقب‌نشینی مخالفان دولت سوریه از این شهر، مناقشه در این کشور خاورمیانه رنگ‌وبوی تازه‌ای به خود گرفته است. پس از آنکه در اواخر سال گذشته میلادی، کار انتقال شورشیان به خارج حلب به اتمام رسید، با رایزنی و محوریت ترکیه و روسیه آتش‌بسی میان حکومت دمشق و مخالفان برقرار شد. تا اينجاي کار، همه‌چیز طبیعی به نظر می‌آمد، اما درواقع بخش حیرت‌انگیز مسئله آنجایی پدید آمد که در 29 دسامبر ولادیمیر پوتین اعلام کرد مسکو بخشی از تجهیزات نظامی خود را از سوریه خارج و به‌نوعی عقب‌نشینی خواهد کرد. می‌توان مهم‌ترین دلیل عقب‌نشینی مسکو در سوریه را مشکلات اقتصادی داخلی در روسیه دانست. مسکو خواهان آن است هزینه‌های حضور خود در سوریه را به‌شدت کاهش دهد؛ حتی در همین زمینه و در نوامبر گذشته، دولت روسیه دستور قطع یک تریلیون روبل در بخش نظامی را داد که نشان می‌دهد محدودیت‌های اقتصادی در دیپلماسی دفاعی مسکو وجود دارد. از طرفی و بنا بر نوشته نشریه «نگاه خاورمیانه»، کارشناسان بر این باور هستند با وجود عقب‌نشینی، روسیه قصد دارد برای «دیده‌شدن» و «تعهد» خود، حضور نظامی خود در سوریه را همچنان حفظ کند؛ چنان‌که کماکان ارسال برخی تجهیزات به سوریه ادامه دارد و مسکو نیز با استقرار سامانه‌های اس- 300 و اس-400، حضور قدرتمند خود در سوریه را به رخ کشیده است. «سارا لین» معتقد است عقب‌نشینی کنونی روسیه، تأکیدی بر تصمیم مسکو است که در مارس 2016 اعلام کرد. این عقب‌نشینی گواهی بر این موضوع است که روسیه به‌دلیل مشکلات اقتصادی، خواهان یافتن راه‌حلی سیاسی برای پایان‌یافتن مناقشه سوریه است. دومین دلیل که «پاول زولاتاروف»، ژنرال بازنشسته، به آن اشاره می‌کند، آن است که روسیه به دنبال یافتن راه‌حلی سیاسی برای پایان‌دادن به بحران سوریه است؛ راه‌حلی که هم منافع روسیه را تأمین کند و هم پایانی بر این جنگ پنج‌ساله باشد. بی‌شک در صورت یافتن راه‌حلی سیاسی، اعتبار مسکو در صحنه بین‌الملل دوچندان خواهد شد. رهبری روسیه و تصمیم‌گیران کرملین نمی‌خواهند اشتباهات ایالات متحده آمریکا در عراق و افغانستان را تکرار کنند براین‌اساس، روسیه نیازمند آن است فعالیت خود در سوریه را محدود کند. درست است با این محدودیت، مسکو از پیروزی کامل در سوریه دور خواهد شد، اما دست‌کم به بسیاری از اهداف از پیش تعیین‌شده خود (با هزینه کمتر) دست خواهد یافت، زیرا زولاتاروف معتقد است جنگ علیه داعش و جبهه فتح‌الشام به این زودی‌ها پایان نخواهد پذیرفت و ادامه خواهد داشت. باید به این مهم نیز توجه داشت که حکومت روسیه به‌خوبی آگاه است و نمی‌خواهد نقش او در مناقشه سوریه به‌طور نامحدود ادامه پیدا کند. درست است مداخله روسیه در بحران سوریه، بیانگر شکست غرب و دیپلماسی آن در خاورمیانه بوده است، اما رهبران کرملین آگاه هستند اشتیاق مردم روسیه به جنگ خارجی (پس از درگیری‌های شبه‌جزیره کریمه) نامحدود نبوده و هنگامی که اقتصاد داخلی این کشور با معضلات جدی روبه‌روست، هر لحظه ممکن است این نارضایتی عمومی مشکلاتی را برای دولت روسیه پدید آورد. از سوی دیگر، به گزارش «اسپوتنیک»، این اعلام عقب‌نشینی از سوی روسیه، می‌تواند اهرم فشاری بر دمشق باشد. مسکو با قدرت تمام در پی آن است تا حضور نظامی خود در سوریه را کاهش داده و این مناقشه را با راه‌حل سیاسی خاتمه دهد؛ ازاین‌رو، با ایالات متحده (که حامی اصلی گروه‌های مخالف دولت سوریه است) و ترکیه بر سر آتش‌بس و نشستن بر سر میز مذاکرات به توافق رسیده است. حال با این عقب‌نشینی، درواقع روسیه پیام آشکاری به بشار اسد و حامیان او داده است که فکر ادامه حضور نظامی روسیه در سوریه را از ذهن خود پاک کرده و فقط به گزینه سیاسی بیندیشند. درواقع باید گفت اگر اسد و هم‌پیمانان او (به هر دلیلی) بخواهند آتش‌بس به‌وجودآمده را نقض کنند، پیامد منفی این نقض فقط متوجه روسیه خواهد بود. درعین‌حال باید توجه داشت عقب‌نشینی روسیه و آتش‌بس به‌وجودآمده، می‌تواند به قدرتمندشدن مخالفان اسد بینجامد؛ چیزی که حدود یک ماه قبل اتفاق افتاد و شهر پالمیرا بار دیگر به تصرف مخالفان درآمد. اما با به‌ثمررسیدن مذاکرات و یافتن راه‌حل سیاسی، دستاوردهای نظامی روسیه در سوریه تکمیل و پازل موفقیت‌های مسکو کامل خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.