دونالد ترامپ، چهلوپنجمین رئیسجمهوری ایالات متحده، روز گذشته سوگند یاد کرد
در سايه فراموششدگي
«من صادقانه سوگند یاد میکنم وظایف ریاستجمهوری را با پایبندی تام و تمام به اجرا رسانم و با بیشترین توان خود از قانون اساسی ایالات متحده نگهداری، حفاظت و دفاع کنم». این متن سوگند ریاستجمهوری ایالات متحده است که روز گذشته از سوی دونالد ترامپ، چهلوپنجمین رئیسجمهوری آن کشور خوانده شد تا او عاقبت با وجود همه اماواگرها و ناباوریهای 18ماهه گذشته به طور رسمی قدم به کاخ سفید بگذارد. صعود ترامپ به عالیترین کرسی سیاسی ایالات متحده از همان روز اول با مسیر طیشده پیشینیانش تفاوتی چشمگیر داشت و این موضوع حتی در مراسم تحلیف او نیز به چشم میخورد؛ مراسمی که بیش از آنکه متضمن حضور چهرههای مطرح سیاسی، اجتماعی و مردمی در بخش غربی کاخ کنگره آمریکا باشد، منشأ اصلی حضور هزاراننفره معترضان در خیابانهای سرتاسر آمریکا بود. دونالد ترامپ در حالی شب گذشته در برابر صندلیهای نیمهخالی کنگره سوگند یاد کرد که یک روز پیشتر در نطقی در واشنگتن وعده داده بود اتحاد را به میان مردم کشورش باز گرداند و عظمت ازدسترفته آمریکا را از نو زنده کند. او که در بنای یادبود آبراهام لینکلن و پیش از اجرای کنسرت هوادارانش سخن میگفت، خود را پیامبر و مدافع جنبش مردان و زنان فراموششدهای خوانده بود که به گفته او ازاینپس دیگر به فراموشی سپرده نخواهند شد؛ مردان و زنانی که اکنون این فرصت را یافتهاند تا در پرتو اصلاحات بنیادی و احیای عظمت آمریکایی، از سایه بیرون آیند؛ اما طنز ماجرا اینجاست که اگر این نطق در هر برهه و زمان دیگری خوانده میشد، چنانکه مشابه آن کموبیش از سوی اکثر قریببهاتفاق رؤسای جمهور آمریکا خوانده شده، به صف وعدههایی میپیوست که از فرط تکرار تفاوتی با همان دو جمله سوگند فرمایشی ریاستجمهوری ندارد؛ اما این بار سخنان ترامپ بهراستی حامل رگههایی از واقعیت بود؛ حالا شاید نه آنطور که رهبران آتی واشنگتن خواهان آن هستند. شاهد این مدعا نیز حضور خیابانی توده معترضان و جمعی از چهرههای محبوب مردمی و فعالان برجسته سیاسی-اجتماعی بود که نشان از آن داشت که مردان و زنان فراموششده آمریکایی بهراستی از سایه بیرون آمدهاند؛ اما نه برای آنکه زیر سایه سازوکار عریضوطویل تعصب، تبعیض و نفرت ترامپ بخزند؛ بلکه برای آنکه کارزار خود علیه هر آنچه را ساکن بعدی کاخ سفید نماینده آن است، حتی به فراسوی مرزهای ایالات متحده تسری دهند. اعتراض ترقيخواهان روز گذشته در شرایطی که بخش بزرگی از مدعوین کنگره ترجیح داده بودند به جای خوشامدگویی به ترامپ، به دعوت معترضان خیابانی پاسخ مثبت دهند، واشنگتن و دیگر شهرهای عمده ایالات متحده شاهد تشدید بیسابقه تدابیر امنیتی بود. اعزام 28 هزار نیروی امنیتی، مسدودکردن برخی خیابانهای مرکزی پایتخت با استفاده از بلوکهای سیمانی و استقرار احتیاطی چندین و چند کامیون و تریلی برای جلوگیری از هرگونه تحرک خشونتآمیز احتمالی، تنها بخشی از اقدامات مقامات واشنگتن برای تضمین امنیت مراسم تحلیف روز گذشته ترامپ بوده است؛ مراسمی که با وجود حضور تعداد کمتری از مردم در قیاس با مراسم اولین تحلیف باراک اوباما، رئیسجمهوری پیشین ایالات متحده در سال 2009 که میزبان دو میلیون نفر در پایتخت بود، شاهد بیشترین تعداد اعتراضات خیابانی در تاریخ آن کشور بود؛ اعتراضاتی که بنا به گفته فرماندار واشنگتن، تنها در همین ایالت صدور 30 مجوز جداگانه راهپیمایی را به همراه داشته بوده است. دراینمیان، اگر از درگیریهای رویداده بین مخالفان و هواداران ترامپ در دو روز گذشته بگذریم، به نظر میرسد معترضان آمریکایی به دنبال آن هستند تا اقدامات اعتراضی کوتاهمدت خود را که همه چند ماه گذشته شاهد آن بودهایم، با راهبردهای بلندمدتی جایگزین کنند که در فردای تحلیف ترامپ و آغاز به کار دولت او مجالی برای مقاومت در برابر موج راستگرایان افراطی و برنامههای مخرب سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیشان فراهم کند. اولین قدم ترقیخواهان از همین امروز از راهپیمایی زنان در واشنگتن کلید میخورد که گرچه در ابتدا بنا بود تنها در پایتخت ایالات متحده و در اعتراض به رویکردهای ضدزن رئیسجمهوری آتی آن کشور برگزار شود؛ اما امروز با برنامهریزی برای برپایی حدود 600 راهپیمایی مشابه در 57 کشور، از آلمان و کانادا گرفته تا سنگاپور و کنیا، به پلتفرمی جهانی برای اعلام مخالفت با پوپولیسم راستگرایانه به نمایندگی دونالد ترامپ بدل شده است؛ اما این بخشی از ماجرا است. پايكوبي راست افراطي شاید 45 عضو مجلس نمایندگان ایالات متحده، یعنی چیزی بیش از یکسوم نمایندگان دموکرات کنگره آمریکا با صدور بیانیههایی بیسابقه در محکومیت مواضع رئیسجمهوری تازهکار، از حضور در مراسم سوگند دونالد ترامپ سر باز زده و سیل ابراز نگرانیهای سیاستمداران جهانی، از شرکای پیشین اروپایی گرفته تا دشمنان سنتی روانه واشنگتن شده باشد؛ اما هستند کسانی که مراسم تحلیف ترامپ را نقطهعطفی در سیاست بینالملل و فرصتی یگانه برای جشن و پایکوبی دانستهاند. نایجل فراج، رهبر سابق حزب استقلال بریتانیا و یکی از تعیینکنندهترین چهرههای کارزار خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، یکی از این افراد است که پنجشنبهشب و تنها چند صد متر آنسوتر از کاخ سفید، در ضیافتی از دستکم 500 نفر از رهبران سیاسی و رسانهای آمریکا دعوت کرده بود تا تکیهزدن یار همیشگیاش بر کرسی ریاستجمهوری ایالات متحده را جشن بگیرند. جدای از فراج که گفته میشود حتی احتمال انتصاب او به سمت سفیر بریتانیا در واشنگتن نیز وجود دارد، بسیاری از دیگر رهبران راست افراطی اروپا نیز از ابراز صریح شادمانی خود فروگذار نکردند؛ چنانکه برخی مانند هاینز کریستین استراخه، رهبر حزب آزادی اتریش، راهی واشنگتن شدند تا با مقامات دولت ترامپ ازجمله مایکل فلین، مشاور امنیت ملی او دیدار کنند و برخی مانند مارین لوپن، رهبر جبهه ملی فرانسه و فراوکه پتری، رهبری حزب بدیلی برای آلمان، ترجیح دادند تا تمام دو روز گذشته را به ستایش اینترنتی ساکن بعدی کاخ سفید بگذرانند. ----------------------------------- اختیارات رئيسجمهور ایالات متحده آمریکا شخصي که به عنوان رئیسجمهور در کاخ سفید آمریکا سکونت میکند، اهرم قدرت سیاسی جهان را در دست دارد؛ بسیاری نمیدانند قدرت رئيسجمهور آمریکا محدود است و تنها او نیست که در آمریکا نظرش اعمال میشود. رئيسجمهوری ایالات متحده آمریکا به مدت چهار سال به طور مستقیم انتخاب میشود. او حق شرکت در انتخابات ریاستجمهوری را فقط در دو نوبت دارد. رئيسجمهوری به عنوان عالیترین مقام سیاسی کشور و رئیس قوه مجریه همزمان رهبری کشور و دولت را در اختیار دارد. او موظف به اجرای قوانین مصوب کنگره آمریکاست. حدود چهار میلیون نفر در خدمت قوه مجریه آمریکا هستند. قوه مجریه آمریکا به رهبری رئیسجمهور در هماهنگی با دو قوه دیگر این کشور، یعنی قوه قانونگذاری و قوه قضائیه عمل میکند. رئیسجمهور حق تعیین وزیران، سفیران، درخواست بخشش و عفو محکومان را دارد؛ اما قضات دیوان عالی این کشور با موافقت سنای آمریکا تعیین میشوند. موافقت کنگره کنترلی است بر فعالیتهای رئیسجمهور در این امور. رئیسجمهور در سخنرانی درباره «شرایط ملی»، کنگره را در جریان تصمیمگیریهای مربوط به سرنوشت کشور قرار میدهد. او گرچه در این سخنرانی به قوانینی که باید تصویب شوند، اشاره نمیکند؛ اما موضوعهایی را معرفی میکند که به نظرش پراهمیت هستند و باید در کنگره به تصویب برسند. رئیسجمهور میتواند با پیشنویس قوانین مخالفت کند. اما کنگره این حق را دارد که پیشنویس وتوشده ازسوي رئیسجمهور را دوباره مطرح کند. برای تأیید مجدد همین پیشنویس، موافقت دوسوم نمایندگان هر دو نهاد قانونگذاری، یعنی مجلس نمایندگان و سنای آمریکا، ضروری است. رؤسای جمهور آمریکا تاکنون هزارو 500 پیشنویس قانون را وتو کردهاند و فقط ۱۱۱ مورد آنها موفق به گرفتن تأیید دوسوم نمایندگان کنگره شده است. قانون اساسی و احکام دادگاه عالی آمریکا، به طور دقیق حد و مرز قدرت و اختیارات رئیسجمهور را در ایالات متحده آمریکا مشخص نمیکنند. وتوی رؤسای جمهوری آمریکا میتواند بهراحتی پیشنویس یک قانون را ناکارا کند. رئیسجمهوری میتواند وظایف کارمندان دولت را با دستورالعملهایی مشخص کند. این دستورالعملها (Executive Orders) که هیچکس زیر آنها را امضا نکرده، برای کارمندان دولت حکم قانون را دارند. البته دادگاهها میتوانند برخی از این دستورالعملها را ناکارا كنند و کنگره نیز این حق را دارد که قوانینی مخالف همین دستورالعملها به تصویب برساند. رئیسجمهور میتواند موافقتنامههایی با کشورهای دیگر منعقد کند. مجلس سنای آمریکا باید این موافقتنامهها را با دوسوم آرا تصویب کند. رؤسای جمهوری آمریکا برای دورزدن تصویب این موافقتنامهها ازسوي مجلس سنای آمریکا، نام موافقتنامه را از روی این قراردادها برداشته و به آنها «توافق اجرائی» (Executive Agreements) میگویند. در چنین حالتی، دیگر موافقت کنگره آمریکا با آن ضروری نخواهد بود. فرماندهی کل نیروهای مسلح و نیروهای شبهنظامی در دست رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا است. اما اعلان جنگ و صلح از اختیارات کنگره است. آنچه مشخص نیست، این نکته است که رئیسجمهور تا چه حد بدون تأیید کنگره، اختیار ارسال سربازان کشور را به مناطق جنگی دارد. در عمل، رئيسجمهور آمریکا تازمانیکه کنگره مخالفتی نکرده، به اقدامات خود ادامه میدهد. درصورتیکه رئیسجمهور آمریکا از موقعیت خود سوءاستفاده کند یا مرتکب خطا و بزهکاری شود، مجلس نمایندگان میتواند او را استیضاح کند. در تاریخ آمریکا فقط دو رئیسجمهور استیضاح شدهاند و استیضاح در هر دو بار ناموفق بوده است. راهحل بهتر برای متوقفکردن برنامههای رئیسجمهور، جلوگیری از تصویب بودجه پیشنهادی او از سوی کنگره است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.