بحراني به نام «كردستان عراق»
مبارزه علیه گروه تروريستي «داعش» در موصل توجه را از مشکلات فراوان اقلیم کردستان عراق منحرف کرده است؛ مشکلاتی که ثبات پس از جنگ را تحتتأثیر قرار خواهد داد. تنها در چند ماه گذشته یک روزنامهنگار کُرد ترور شده است، یک دانشجوی دانشگاه قربانی قتل «ناموسی» شد، یک نماینده زن کُرد پارلمان تهدید به مرگ شد، در دفتر یک حزب کرد انفجاری روی داد که هفت کشته برجای گذاشت و چندین حمله تروریستی در استان سلیمانیه خنثی شدند. این حوادث در کنار تظاهرات هرروزه کارمندان دولت برای اعتراض به حقوق پرداختنشده، پارلمان تعلیقشده، افزایش روزافزون تعداد پناهندگان و آوارگان داخلی، حضور بیشتر حزب کارگران کردستان (پکک) و حملات هوایی ترکیه به پایگاههای پکک در شمال عراق اتفاق افتادهاند. این اتفاقات نهتنها بسیاری از دستاوردهای دولت اقلیم کردستان از سال 2011 را به شکست تبدیل کردهاند، بلکه باعث شدهاند تا اقلیم کردستان در مقابل فروپاشی مالی و درگیریهای داخلی آسیبپذیر باشد. سناریوی واقعیتر از «استقلال اجتنابناپذیر کردی» پس از شکست داعش، خودمختاری تضعیفشده، بینظمی سیاسی و درگیریهای مسلحانه است. حکومت اقلیم کردستان صادرات «مستقل» نفت را در سال 2014 آغاز کرد، اما اقتصاد کردها اکنون از هم پاشیده است. بدهیهای حکومت اقلیم کردستان به بیش از 22 میلیارد دلار رسیده است. میزان دسترسی به برق به سطح دسترسی برق در سال 2005 یا حدود چهار ساعت در روز در بسیاری از مناطق بدون ژنراتور خصوصی، کاهش یافته است. دهها هزار نفر از جوانان در حال مهاجرت از این اقلیم هستند. گسترش روزافزون نفوذ پکک در شمال عراق به این بحرانها دامن میزند و مبارزات قدرت در میان کردها را افزایش میدهد. علاوه بر پایگاه پکک در کوههای قندیل، درحالحاضر گروههایی از نیروهای آن در کوههای سنجار مستقر شدهاند تا از اقلیت ایزدیها در برابر حملات آینده داعش محافظت کنند و این منطقه استراتژیک را به کنترل خود درآورند. درحالیکه اتحادیه میهنی کردستان (PUK) و گوران از پکک پشتیبانی یا آن را تحمل میکنند، مقامات حزب دموكرات کردستان (KDP) تهدید کردهاند که احتمالا از قوه قهریه برای خارجکردن پکک از سنجار استفاده خواهند کرد. آنکارا نیز هشدار داده است در صورتی که نيروهاي پیشمرگه نتوانند پکک را از سنجار بیرون کنند در فصل بهار در سنجار مداخله خواهد کرد. درواقع، اندیشیدن به درگیریهای مسلحانه میان کردها یا بیثباتی احتمالی بهسختی قابلتصور است. از زمان چهار سال جنگ داخلی کردها (1994-1998) تاکنون شرایط بسیار بهتر شده است. اقلیم کردستان از لحاظ اقتصادی توسعه یافته، از نظر سیاسی بالغتر شده و بهعنوان بخشی از یک دولت فدرال عراق در مجامع بینالمللی به رسمیت شناخته شده و در مبارزه با داعش به یک شریک محلی کلیدی تبدیل شده است. اگرچه احزاب کردی با هم دچار تنش هستند، بااینحال خطرات ناشی از خشونت پایدار برای مقامات حکومت اقلیم کردستان، که در منطقه عمیقا دچار مشکلات مالی هستند، بسیار بالاست. بااینحال، بخشی از بحران کنونی خارج از کنترل دولت منطقهای کردستان است و با وضعیتی که منجر به جنگ داخلی کردستان شد تفاوت چندانی ندارد. خروج بغداد از منطقه کُردی شمال پس از جنگ 1990 خلیج فارس و تحریمهای بینالمللی علیه عراق باعث شد تا حکومت تازهتأسیس اقلیم کردستان نتواند حقوق کارمندان دولت را پرداخت و صدها هزار پناهنده کرد را اسکان و روستاهایی را که در عملیات انفال نابود شده بودند، بازسازی كند. اگرچه معاملهگران وابسته به احزاب سیاسی کردی راههای خلاقانهای برای شکستن تحریمها و دستیابی به سود پیدا کردند، بااینحال اکثریت کردها فقیر بوده و به کمکهای بینالمللی متکی بودند. همچنین میان اتحادیه میهنی کردستان و حزب دموكرات کردستان بر سر رهبریت و دسترسی به درآمدها و منابع، جنگ قدرت وجود داشت. این تنشها باعث ورود ترکیه و احزاب کرد رقیب، از جمله پکک، به منطقه شد؛ اتفاقی که بسیار شبیه به وضعیت کنونی است. در آن زمان، بهعنوانمثال، حزب دموکرات کردستان برای کنترل شورش قدرتمند پکک در جنوبشرقی ترکیه و ضمانت درآمد قاچاق در مرز خابور، مذاکرات تجاری و امنیتی با ترکیه انجام داد. درمقابل، آنکارا- برای دنبالکردن نیروهای پکک در آنسوی مرز ترکیه- از سال 1992 تا سال 1997 چندین عملیات نظامی برونمرزی را انجام داد. در یکی از این عملیاتها، 35هزار سرباز ترکیه، 37 مایل به داخل خاک اقلیم کردستان نفوذ کردند. اکنون این الگوها در منطقه کردستان در حال تکرارشدن هستند. اگرچه حکومت اقلیم کردستان و مقامات احزاب کردی از درگیریهای داخلی بسیار متضرر خواهند شد؛ بااینحال ممکن است گروههای دیگر از این وضعیت متضرر نشوند و از کشور ضعیف عراق، جمعیت خشمگین و بیثبات بهره ببرند. علاوهبراین، درحالیکه حکومت اقلیم کردستان روزبهروز بیشتر به آنکارا وابسته میشود، اما مشکل کردهای ترکیه حلنشده باقی مانده است. کردهای سوریه خواهان استقلال هستند و پکک نفوذ خود را گسترش میدهد و حکومت اقلیم کردستان مشکل فرامرزی با پکک را به ارث خواهد برد. پکک، بهنوبه خود، تلاش خواهد کرد تا از خلأ سیاسی روزافزون در صحنه اقلیم کردی عراق استفاده کند؛ جایی که بسیاری آن را یک حزب ناسیونالیست کرد معتبر میدانند. پکک و دیگر گروههای افراطی برای کشورهای منطقه که به دنبال مقابله با قدرت حزب دموکرات کردستان بارزانی و ترکیه هستند، مفیدند. این تنشها که کنترلی بر آنها وجود ندارد، به تضعیف رشد اقتصادی و ثبات داخلی منطقه کردستان - حتی پس از آزادی موصل- و توانایی حکومت اقلیم کردستان بهعنوان یک شریک مؤثر منطقهای برای شکست داعش، ادامه خواهد داد. بايد توجه جدیتری به تقویت نهادهای دولتی عراق، از جمله حکومت اقلیم کردستان و سازمانهای استانی، تنوع اقتصادی، تقسیم درآمد میان بغداد و اربیل، امنیت مرزی و روابط بین آنکارا، بغداد و حکومت اقلیم کردستان صورت گیرد. باید برای حل مسئله پکک در شمال عراق نیز اقدام کرد و از جمله این اقدامات، ایجاد آتشبس با آنکارا و حل مسائل کردی در ترکیه و سوریه است. منبع: خبرگزاری کردپرس
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.