آيا استارباکس تجربه میآفریند
وحيد شامخي*
اغلب سازمانها به صورت جداگانه به مقوله فرهنگ (اخلاق) و استراتژی میپردازند و تلاش میکنند که مشکلات فرهنگی را رفع کنند؛ برنامههایی در نظر میگیرند، اما در بیشتر مواقع، این برنامهها فارغ از اهداف استراتژیکشان است. یکی از مثالهای متفاوت و موفق در ایجاد تعادل میان فرهنگ سازمانی و استراتژیها، کافیشاپهای زنجیرهای استارباکس است. میگویند استارباکس تجربه میآفریند؛ تجربه یک حس خوب که نه منزل است و نه محل کار! ممکن است فکر کنیم که لابد با پرسنلش شرط میکند که باید با مشتری خوشاخلاق باشید! اما اگر مسئله تنها همین بود، بسیاری از شرکتها و سازمانهای دیگر هم همین را میگویند، اما چرا به اندازه استارباکس در این موضوع موفق نبودهاند؟ بررسیهای آقای لینواند و خانم دیویدسون (2016) حاکی از آن است که افرادی که پرسنل استارباکس هستند بهخوبی درک میکنند که فعالیت تکتکشان چگونه در رسیدن به هدف مشترک شرکتشان نقش دارد و این کار را بدون پیروی از یک دستورالعمل مشخص انجام میدهند. پرسنلی که استخدام میشوند از همان ابتدا شریک خوانده شده و در شعبههای آمریکا، حتی به پرسنل پارهوقت، گزینه سهام بهجای دستمزد و بیمه سلامت پیشنهاد میشود. درحالیکه خیلی از شرکتها سعی میکنند هزینههای منابع انسانی خود را کاهش دهند، استارباکس به پرسنلش آموزشهای خاصی مانند تست مزه قهوه میدهد. شاید این جمله کمی اغراقآمیز باشد، اما یکی از پرسنل اسبق استارباکس گفته است: کسی در استارباکس به کس دیگری دستور نمیدهد و بهجای آن اینگونه صحبت میشود که «میشه یه لطفی به من کنی و...». استارباکس از تنوع پرسنل استقبال میکند چون مشتریهایش متنوع است. استارباکس پرسنلش را تشویق میکند تا راحت و بدون استرس با مدیر یا مدیران خود صحبت کنند (فرگوسن، 2015) و همه اینها در راستای تحقق هدف استراتژیک این شرکت؛ یعنی تبدیلشدن به مکان سوم (منزل، محل کار و استارباکس) زندگی آدمهاست. به نظر میرسد تفکری که سودآوری را بیتفاوت به اخلاق (و حتی در مواقعی تجویز به بیاخلاقی) و سودجویی صرف در نظر میگرفت، رفتهرفته به روزهای تاریک خود نزدیکتر شده و آشکار میشود که اگر میخواهیم رشد پایدار داشته باشیم نمیتوانیم از گزارههای اخلاقی و فرهنگی فاصله بگیریم. رشد پایدار ما در گرو بومیسازی فرهنگ و اخلاق در بخشبخش سازمان، شرکت و کسبوکارمان است. روی دو واژه «رشد پایدار» بیشتر و دقیقتر فکر کنیم. آنچه این روزهای ما را پر کرده است، درنظرگرفتن تنها سودآوری کوتاهمدت است. خود واژه کوتاهمدت هم نیاز به تأمل دارد، شاید پنج تا 10 سال آینده هم کوتاهمدت باشد، اما در بحث رشد پایدار صحبت از نسل و نسلهای بعد است، صحبت از 50 تا صد سال آینده است.
* مشاور حوزه مديريت استراتژيك تكنولوژي
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.