مخالفت ايران با حضور آمريكا در نشست آستانه
شرق: همه اميدها براي حلوفصل بحران سوريه به نشستي است كه پنج روز ديگر در آستانه، پايتخت قزاقستان، برگزار ميشود. ايران، روسيه، تركيه و سوريه كه پيشتر در مسكو مذاكرات منتهي به آتشبس را انجام داده بودند، يك بار ديگر گرد هم جمع ميشوند. در هفتهها و روزهاي اخير، بارها با يكديگر گفتوگو و همفكري كردهاند و به نظر ميرسد همهچيز روبهراه است؛ همه چيز غير از مسئله مشاركت آمريكا در اين نشست. مقامات ايراني بهشدت مخالف هستند؛ اما طرفهاي روس و ترك ترجيح ميدهند پاي دولت تازهكار ترامپ نيز به اين ماجرا باز شود.مولود چاووشاوغلو، وزير خارجه تركيه، همين چند روز پيش خبر داد در مذاكره با سرگئي لاوروف، همتاي روس خود، تصميم گرفتهاند از آمريكا براي شركت در مذاكرات آستانه دعوت كنند.لاوروف نيز روز سهشنبه در مصاحبه مطبوعاتي خود از پيشنهاد شركت آمريكا در مذاكرات سوري- سوري پيشرو صحبت كرد و با ابراز امیدواری به شرکت نمایندگان دولت آینده آمریکا در این مذاکرات، گفت: «در صورت مشارکت هيئت آمریکایی، نخستین تماس ما با واشنگتن در دولت جدید انجام خواهد شد که همسو با مبارزه علیه تروریسم است». آمريكا كار را مشكلتر ميكند روسها به فكر نخستين ارتباط خود با دولت ترامپ هستند و مذاكرات آستانه را فرصت خوبي براي اين كار ميدانند؛ درحاليكه طرف ايراني بهشدت با حضور نمايندگان آمريكا در نشست قزاقستان مخالف است. محمدجواد ظريف، وزيرخارجه كشورمان، روز گذشته در حاشيه نشست داووس، تأكيد كرد: «مخالف حضور آمریکا در نشست آستانه هستیم». او با اشاره به اينكه دولت قزاقستان دعوتكننده اين نشست است، دليل مخالفت ايران با حضور آمريكا را اينطور توضيح داد: «چارچوبهایی که در گذشته وجود داشت، نتوانست به راهحل برسد. فعلا همکاری سهجانبه بین ایران، روسیه و ترکیه، در دو، سه ماه گذشته توانسته نتایج ملموسی که یکی از آنها موفقیت در آتشبس است، ايجاد كند. بر همین اساس، ما فکر میکنیم بايد این چارچوب حفظ شود و موافق نیستیم ورود جدیدی داشته باشیم؛ ما معتقدیم کار را مشکلتر خواهد کرد».علي شمخاني، دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران نيز روز گذشته تأكيد كرد: «آمریکا در مدیریت و جمعبندی نتایج اجلاس آستانه نقشی نخواهد داشت».او با یادآوری سوابق بدعهدی و ناکارآمدی آمریکا برای برقراری آتشبس و هدایت طرفین درگیری در سوریه به سمت گفتوگو، اظهار كرد: «هیچ دلیلی برای مشارکت آمریکا در مدیریت، راهبری و هدایت ابتکارات سیاسی جاری در بحران سوریه وجود نداشته و ایفای نقش این کشور در اجلاس آستانه نیز کاملا منتفی است».ظريف و شمخاني ضمن اعلام مخالفت ايران با حضور آمريكا، از عدم امكان نقشآفريني اين كشور در اجلاس آستانه سخن گفتهاند. به عبارتي، راه براي حضور كماثرتر آمريكا باز است. حسين رويوران، كارشناس مسائل منطقه، در گفتوگو با «شرق» از راه ميانهاي كه مشكل حضور آمريكا را حل ميكند، صحبت كرد و گفت: «قرار است روز جمعه جلسه هماهنگي با حضور نمايندگان سه كشور ايران، روسيه و تركيه برگزار شود و ايران اصرار دارد مسئله حضور آمريكا، در آن جلسه بررسي شود. راهحل ميانهاي كه تاكنون براي اين مسئله يافت شده، اين است كه كشور ميزبان از آمريكا دعوت كند تا به عنوان عضو ناظر در اين نشست حضور داشته باشد. بهاينترتيب، نگراني ايران از نقشآفريني آمريكا در روند اين مذاكرات مرتفع خواهد شد».گفتني است در اظهارات روز گذشته علي شمخاني نيز نشانههايي از بهكارگيري چنين راهحلي ديده ميشد. او با تأكيد بر اينكه «به طور قطع آمریکا در فرایند گفتوگوها و جمعبندی نتایج اجلاس آستانه نقشی نخواهد داشت»، از احتمال دعوت کشور میزبان از آمریکا به عنوان ناظر در اجلاس سخن گفت. فردا عربستان و قطر هم ميخواهند بيايند دعواها درباره حضورداشتن يا حضورنداشتن آمريكا در نشست آستانه، در حالي است كه عماد خميس، نخستوزير سوريه، ديروز را به گفتوگو با مقامات عالي كشورمان گذراند. علياكبر ولايتي، رئيس مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت نظام، بعد از ملاقات با او تأكيد كرد: «جمهوری اسلامی ایران بهشدت مخالف حضور این کشور در نشست آستانه است».ولايتي كه مذاكرات آستانه را حاصل پیروزی دولت و ملت سوریه و متحدانش توصيف ميكرد، افزود: «بهگونهای نباشد کسانی که در تجهیز تروریستها و حمایت از آنها نقش اساس داشتهاند و اکنون در میدان جنگ شکست خوردهاند، بخواهند در میدان سیاست بهره ببرند و صحنه را به نفع خودشان تمام کنند».نگراني ولايتي تنها بهدليل مشاركت آمريكا در اجلاس آستانه نبود و افزود: «اگر این موضوع روال شود، این نگرانی پیش میآید که فردا عربستان و قطر نیز بخواهند در این مذاکرات مشارکت کنند».مخالفتهاي ايران با حضور آمريكا، به خاطر آن است كه به اعتقاد مقامات كشورمان، تنها راهحل برونرفت از بحران سوريه، مذاكرات سوري- سوري است. رويوران با اشاره به اينكه تاكنون دو قطعنامه درباره مسئله سوريه صادر شده است، گفت: «قطعنامه 2253 به جنگ عليه گروههاي تروريستي ازجمله داعش و جبههالنصره اشاره داد و قطعنامه 2254 به گفتوگوهاي سوري- سوري بين دولت و معارضان». او با تأكيد بر اينكه نشست آستانه موضوع قطعنامه 2254 است، گفت: «ايران اعتقاد دارد كساني كه از ابتداي بحران سوريه با شعار سرنگوني دولت سوريه وارد ميدان شدند، نميتوانند در اجلاسي كه بر گفتوگوي دولت و معارضان مبتني است، نقشي سازنده داشته باشند».تأكيد بر ثمربخشبودن مذاكرات سوري- سوري در اظهارات روز گذشته حسن روحاني، رئيسجمهوري كشورمان در گفتوگو با عماد خميس نخستوزير سوريه نيز خيلي پررنگ بود. روحاني آزادسازی حلب و برقراری آتشبس را دو گام مهم در برقراری صلح و ثبات در سوریه دانست و اظهار امیدواری کرد اجلاس آستانه قزاقستان شروعی برای مذاکرات واقعی سوری- سوری و نتیجه آن دستیابی به نقطه مطلوب برای مردم آن کشور باشد.او با بیان اینکه امروز باید از این فرصت مناسب برای ادامه مبارزه با تروریستها بهخوبی استفاده کنیم، گفت: «هدف همه دوستان سوریه این است که با بازگشت صلح و ثبات به این کشور، مردم به راحتی بتوانند برای آینده خود تصمیم بگیرند». روحاني با یادآوری اینکه اگر تروریستها و حامیان آنها پیروز میشدند، یک مسیر خطرناک و سرنوشتی نامعلوم برای منطقه بهوجود میآمد، خاطرنشان کرد: «جمهوری اسلامی ایران و سوریه از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی روابطی دوستانه داشتهاند و ما به این روابط متعهد خواهیم ماند». گفتوگوهاي سوري- سوري روحاني همچنین به پيروزهاي بهدستآمده در سوريه اشاره كرد و گفت: برخي از كارشناسان مسائل منطقه بر اين باورند كه همين پيروزيها دليل مخالفت ايران با حضور آمريكاست. سيدجلال ساداتيان، كارشناس مسائل منطقه معتقد است مخالفت ايران با حضور آمريكا و متحدان آن در نشست آستانه بسيار طبيعي است چراكه ايران به حفظ تعادل و توازن قدرت خود در منطقه ميانديشد. او در گفتوگو با «شرق» توضيح داد: «در شرايطي كه ايران و متحدان آن در منطقه دست بالا را دارند و شاهديم كه پيروزيهاي درخورتوجهي در حلب بهدست آمده و در موصل نيز چشمانداز روشني وجود دارد؛ ايران حاضر نيست با آمريكاييها درباره سوريه مذاكره كند و مخالفتهاي صريح مقامات ايراني نشانه اين طنابكشي قدرت است».اين كارشناس مسائل منطقه كه بهنتيجهرسيدن نشست آستانه و توافق درباره راهكار حلوفصل بحران سوريه بدون حضور آمريكا را بسيار بعيد ميداند، در پاسخ به اين سؤال كه آيا پافشاري ايران بر حضورنداشتن آمريكا ميتواند به محل اختلافي در ائتلاف ايران، سوريه، روسيه و تركيه تبديل شود و نشست آستانه را بيثمر كند، نيز گفت: «بعيد به نظر ميرسد زيرا اين كشورها در كليات امر توافق كردهاند و اكنون بحث و گفتوگو درباره جزئيات است. در اين مرحله هركس تلاش خود را ميكند كه موضع خود را تقويت كند و ايران نيز در همين راستا با حضور آمريكا مخالفت است».رويوران نيز اين تحليل را قبول داشت و تأكيد بر اينكه با پيروزي در حلب شرايط در منطقه تغيير كرده است، گفت: «در گفتوگوهاي پيشين آمريكا نقش مؤثري داشته و به خاطر پايبندنبودن اين كشور نيز نتيجه خاصي حاصل نشد. اكنون كه روسيه و ايران با ابتكار عمل خود تركيه را در اين گفتوگوها جايگزين آمريكا كردهاند، كار تا حدي پيش رفته و روشن است كه ايران نميخواهد تركيب فعلي به هم بخورد».جنگ قدرت در منطقه تنها دليل مخالفت ايران با حضور آمريكا نيست و آنطور كه رويوران توضيح داد، مبهمبودن رويكرد دولت ترامپ به مسئله سوريه نيز عامل مؤثري است. او گفت: «اجلاس آستانه تنها سه روز بعد از آغاز كار ترامپ به عنوان رئيسجمهور است و ما هنوز تصوير روشني از مواضع او درخصوص سوريه نداريم بنابراین عاقلانهتر اين است كه آمريكا در نتيجه اجلاس هفته آينده نقشي نداشته باشد». آمريكا با دعوت قزاقستان ميآيد به اينترتيب، همان راهحل ميانه يعني حضور آمريكا به عنوان عضو ناظري كه با دعوت ميزبان آمده، ميتواند رضايت خاطر همه طرفها را تا حدي فراهم كند. ناگفته نماند كه مقامات آمريكايي هنوز اظهارنظر مشخصي درباره حضور در آستانه نكردهاند. مارک تونر سخنگوی وزارت خارجه آمریکا دراينباره گفته است: «ما هنوز درخواستی دریافت نکردهایم، اما اگر دعوتی دریافت کنیم، قطعا به دولت ترامپ توصيه ميكنيم به این دعوت احترام بگذارد». البته واشنگتنپست مدعی است سرگئی کیسلیاک سفیر روسیه در واشنگتن در تماسی تلفنی با مایکل فلین مشاور امنیت ملی ترامپ از وی برای شرکت در این گفتوگوها دعوت کرده است. این روزنامه همچنين به نقل از یک مقام ناشناس در تیم انتقال ترامپ گفته است «هنوز تصمیمی گرفته نشده است و من درحالحاضر چیز دیگری درباره حضور آمریکا ندارم که بگویم».جان كري وزير خارجه دولت اوباما نيز در حاشيه اجلاس داوس با اعلام حمايت واشنگتن از اجلاس مذكور و اينكه «معتقديم آمریکا به مذاکرات آستانه دعوت خواهد شد»، پیشبینی کرد مواضع برخی کشورها در ماههای آینده تا حدودی تغییر کند تا گشایش بیشتری برای دستیابی به مذاکراتی فراگیر و همهجانبه در سوریه حاصل شود.با اين اوصاف حضور آمريكا در اين نشست هنوز قطعي نيست و با توجه به آنچه تاكنون نهايي شده ايران، روسيه، تركيه، سوريه و نماينده سازمان ملل روز 23 ژانويه در آستانه گرد هم جمع ميشوند تا راهي براي حلوفصل بحران چندساله سوريه پيدا كنند.گفتني است محمدجواد ظريف وزير خارجه كشورمان صبح ديروز در هتل هيلتونگاردن با فدريكا موگريني مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، ديميستورا فرستاده ويژه سازمان ملل در سوريه و شماري از وزراي خارجه كشورهاي اروپايي نشستي غيررسمي و مشورتي در مورد مسئله سوريه داشت. حسين جابريانصاري معاون عربي و آفريقايي ظريف نيز در تماسي تلفني با ميخائيل بوگدانف همتاي روس خود درباره آخرين تحولات پيرامون اجلاس آستانه رايزني و تبادل نظر كرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.