|

فرهنگ گفت‌وگو یک ضرورت جهانی

عبدالحمید الأنصاری

امروزه گفت‌وگو به یک ضرورت انسانی و متمدنانه برای همزیستی، تفاهم و همکاری به منظور مقابله با دشمن واحد بشری تبدیل شده است؛ دشمنی که در صعود و گسترش گفتمان نفرت، تعصب، افراط و خشونت تجسم یافته و به وسیله دو جریان در منطقه خاورمیانه و جوامع غربی تقویت می‌شود: 1- جریان راست پوپولیستی در غرب که دیگری را تهدیدی برای هویت، فرهنگ، ارزش‌ها و تمدن خود و خطری برای موجودیت، امنیت و آینده‌اش می‌داند. 2- تشکل‌های افراطی و گروه‌های دینی در جوامع عربی که غرب را دشمنی توطئه‌گر می‌بینند و اسلام و مسلمانان را هدف قرار داده است. بخشی از رسانه‌های جمعی در هر دو سوی این ماجرا، به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی نیز کمک می‌کنند تا فضایی از سوء‌ظن، تردید، تشویش و عدم تسامح نسبت به دیگری نزد هرکدام از این گروه‌ها تشدید یابد. از گذشته، تراکم حجیمی از سوءتفاهم، سوءظن، تشکیک و اتهام متقابل وجود داشت که بعد از حوادث یازده سپتامبر و پیامدهای منفی سیاسی، اقتصادی، رسانه‌ای و فرهنگی آن، دوباره احیا شد و حوادث ملتهب منطقه از جمله عراق، سوریه، لیبی و یمن نیز آن را بیشتر برافروخت. پیامدهای جریان موسوم به بهار عربی نیز موجب شد تا موج‌هایی از مهاجرت و پناهندگی به غرب سرازیر شده و هسته‌هایی خطرناک در بخش‌هایی از جوامع اروپایی و غربی تحریک شوند؛ تا آنجا که افرادی به عنوان نماد این رویکرد در ایالات متحده و اروپا به قدرت رسیدند. موفقیت تروریست‌ها در خون‌آلودکردن زندگی اروپایی‌ها و تحریک جریان‌های راست‌گرا، تعرض به گروه‌های مسیحی و انفجار کلیساهای آنها در کنار بحران‌های مالی جهانی که همچنان کشورهای اروپایی با پیامدهای آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند نیز مزید بر علت شد. همه این عوامل بر گستره شکاف بین مسلمانان و غرب افزود و سوءتفاهم بین آنها را به نفع یک جریان تقابل‌جویانه در هر دو سوی این شکاف عمیق‌تر كرد. اما طرفین نیازهایی دارند و مصالحی که باید به اجبار مبادله شوند. از آن گذشته، یک میراث تمدنی و انسانی نیز وجود دارد که باید در چارچوب به رسمیت شناختن تکثرگرایی و اختلافات بشری و براساس احترام به ویژگی‌های هر طرف و هویت‌های ملی و دینی و فرهنگی ملت‌ها و قومیت‌های گوناگون حفظ و صیانت شود. از این رو برعهده رهبران، خردمندان، نمایندگان ادیان، روشنفکران، نویسندگان و اصحاب رسانه است که از طریق گفت‌وگو تلاش کنند پیوندهای همکاری را تقویت كرده و به یک زمینه مشترک برسند که از سطح این تنش‌ها کاسته و نفرت بین شرق و غرب را مهار کند. باید زمینه برای یک عمل مشترک دینی، اخلاقی و انسانی به وجود ‌آید که از سیاست اعتماد متقابل ناشی شده و شیوه‌ای ثابت را در روابط بین‌الملل به‌گونه‌ای به وجود آورد که حافظ منافع و بازدارنده خطرهای موجود باشد. طبعا هنوز منازعات ملتهبی در بخش‌های زیادی از جهان ما جاری است. قدرتمندان بر ضعفا طغیان کرده‌اند. شرایط فاجعه‌باری برای ملت‌های زیادی به وجود آمده است. هر روزه عملیات تروریستی وحشیانه اینجا و آنجا بی‌گناهانی را قربانی می‌کند. هنوز روزانه‌ هزاران نفر از کشورهای خود گریخته و سوار بر قایق‌های مرگ دریاها را درمی‌نوردند تا خود و خانواده‌شان را به سرپناهی امن برسانند. هنوز هستند کسانی که از سرما رنج می‌برند و هیچ پناهگاهی برای خود نمی‌یابند. هنوز کسانی هستند که با انسان‌ها تجارت می‌کنند و زنان را به بردگی کشیده و کودکان را می‌ربایند. قطعا در سال جدید ما با مشکلات بیشتر و تنش‌زاتری مواجه خواهیم بود، اما همه اینها ما را از مسئولیت باز نمی‌دارد، بلکه این مسئولیت را سنگین‌تر کرده و می‌طلبد تلاش مضاعفی در قبال آن داشته باشیم. باید ضمن تقبل این مسئولیت‌ها، وجدان بشری را بیدار کرده و آن را برای مقابله با این‌گونه حوادث مصیبت‌بار به کار انداخت. نباید میدان را به کسانی واگذار کرد که قصد دارند رهبران جهان را به جنگ و نابودی سوق داده و پل‌های ارتباطی را قطع کنند. آنها همچنان دشمنی و نفرت می‌پراکنند. فرهنگ گفت‌وگو می‌تواند با شجاعت به خطای خود نزد دیگری اعتراف کرده و مسئولیت وخامت اوضاع را بپذیرد. اقتضائات یک گفت‌وگوی موفق این نیست که در آن یک نفر بر دیگری پیروز شود، بلکه در این است که یک طرف دلایل طرف مقابل را درک کند. برای توسعه دایره این توافق باید رهبران و نمایندگان ادیان در کنار روشنفکران، هنرمندان و بازرگانان تلاش کنند تا با برپایی دیدارها، تماس‌ها و گفت‌وگوهای هدفمند بیشتر، پل‌های تفاهم بین ملت‌ها و نخبگان سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را مستحکم كنند. باید مراکزی برای این گفت‌وگوها وجود داشته باشد که تصویر رایج و موجود بین هر دو طرف را اصلاح کند. منبع: الاتحاد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.