تفنگ میرزارضا بر دیوار است و...
دعای بختیاری برای یک مضطر
محمد طلوعی
آدم دلیل خیلی از کارهایش را فراموش میکند، اما بعضیها با روابط علی و ثانیههای چرایی در سر آدم میمانند حتی بعد از سالها که همه ردها در ذهن ساییده شده و رفته. همکلاسیهایی که این متن را اولینبار سر کلاسشان خواندم، حالا هرکدام یک جای جهانند؛ یکی استرالیاست، یکی بالتیمور، یکی دیروز عکسی گذاشته بود از جرایز سیشیل. در عکسهایی که داشتیم گشتم و دیدم همهمان موهایمان سیاه بود، همهمان لباسهای جوانانه پوشیدهایم و همهمان جوری به دوربین نگاه میکنیم یعنی امروز همان روزی است که دنیا را تغییر میدهیم، اصلا یکی بوده که دوربین داشته و با گوشیهایمان عکس نگرفتهایم. وقتی نگاه میکردم دیدم خیلی چیزها عوض شده، اما من هنوز یادم هست چرا این متن را نوشتم. روزی از خواب بیدار شدم، صبحانه خوردم، سه ست 20تایی درازونشست رفتم و فکر کردم کدام آدم عادی، یک روزی از خواب بیدار شده و توانسته زندگی خودش و آدمهای دوروبرش را عوض کند. دنبال یک آدم معمولی میگشتم، یکی مثل خودم، یکی که انگیزههای روشنی نداشته باشد، از وقتی دنیا آمده نمیدانسته میخواهد چه کند، یکی که آموزش هدفمندی ندیده، یکی که خودش خودش را کشف کرده، با اشتباهاتش، با ندانمکاریها، با وقتتلفکردنها. یکی مثل خودم و مثل خیلیها که دوروبرم میشناختم. یک آدم، بدون افسانههای موفقیت یا دستاورد بهدردخور، یک آدمی که تاریخ خودش را ساخته باشد، تاریخ حماقتهای خودش. بعد از یک دوره تحصیل رهاکرده و یک دوره طولانی لیسانس که شش سال طول کشیده بود، دوباره به دانشگاه برگشته بودم و فکر میکردم درسخواندن مرهمی بشود برای زخمهایم. یک داستان عاشقانه نافرجام را از سر گذرانده بودم و فکر میکردم هیچچیزی در جهان نیست که ارزشش را داشته باشد برایش زندگی کنم. میخواستم تغییر کنم، اما نمیدانستم چه تغییری؟ فکر میکردم اگر کار یک آدم دیگر را بخوانم، دلایل کارهایش را بفهمم و یک آدم دیگر همینقدر مستأصل وجود داشته باشد که توانسته باشد برای خودش کاری کند، آنوقت من هم موفق میشوم خودم را عوض کنم. رفتم کتابخانه دانشکده و چندتایی کتاب تاریخ امانت گرفتم، کتابهایی از دوره هخامنشی تا آن روز؛ کتابهایی که قرار بود به صورت خلاصه یا مفصل بگویند اینچیزی که امروز هستم، این چیزی که من را ساخته، از کجا آمده. ششماه فقط تاریخ میخواندم، صبح و شب و بیوقت، فهمیدم تنها معنی تاریخ، تقلیل همهچیز به گزارههای قابلفهم در زمانه خواندن آن تاریخ است؛ گزارههایی که امروز معنا دارد، اما دوهزار سال و 200 سال قبل نه. ناظمالاسلام کرمانی نوشته اولینباری که شعار زندهباد ملت ایران را شنیده، در مشروطه بوده، تا قبل از آن ملیت؛ چیزی متعلق به خاک و تابعیت، برای ایرانیها متصور هم نبوده. پولاک نوشته ایرانیها مسقطالرأسشان را دوست دارند، اما علاقهای به خاک بقیه جاها ندارند. پس وقتی ما امروز راجع به حب وطن در هزار سال پیش حرف میزنیم، تنها داریم چیزی در گذشته را با معیار امروزمان معنی میکنیم؛ کاری عبث و بیحاصل. در تاریخ هیچچیز تسکیندهندهای نبود، تاریخ پر از دروغ بود. دوباره بیانگیزه شدم، دوباره تنها شدم. کتابهای تاریخ را روزها ورق میزدم و شبها میرفتم در یک گیمنت با نوجوانهایی که 10 سال و بیشتر از من کوچکتر بودند CALL OF DUTY بازی میکردم. تمام سعیام را میکردم که وقتم را به بطالت بگذرانم به باطلترین شکل ممکن، ناامید ناامید. بعد مثل یک معجزه عنوان یک کتاب در دست دو فروشیهای پاساژ صفوی جذبم کرد؛ تاریخ بیدروغ. عنوان کتاب کوبنده بود، در تأیید این خواندههای ششماههام که تاریخ دروغ است و یکی هست که آن را بدون دروغ نوشته. کتاب را که صاحب قبلی با پلاستیک جلد کرده بود و فروشنده که علاقهام را دیده بود، بیجهت گران میفروختش خریدم. سوار اتوبوس شدم و در راه کتاب را خواندم. هیچچیزی جذابتر از آن چیزی که تا حالا خوانده بودم نداشت؛ صحنهای از قتل ناصرالدینشاه و اتفاقات تهران آن روز از نگاه علیخان ظهیرالدوله، داماد ناصرالدینشاه با همان لفاظیهای شازدههای قجری، اما ته کتاب جزوهای بود از صورت استنطاق میرزارضای کرمانی، قاتل ناصرالدینشاه؛ چندین صفحه بازجویی از خودش، پسرش و زنش. این بازجوییها اولین صفحههای متنی بود که بعد باعث آزادیام شد؛ آزادی از خودم؛ آزادی از آن بخش طلبکار خودم که دائم نگران این بود که کسی باشد که تاریخ را دانسته و بهاختیار عوض کند؛ کسی که کسی باشد. بعد از 10 سال هنوز امیدوارم کارگردانی محمد اشکانفر کمک کند متن به نظر منطقی بیاید، امیدوارم آدمهایی که نمایش را میبینند آن حس رهایی فردی که در نجاتدادن آدمی مثل خودمان ندانمکار و گرفتار تقدیر است را درک کنند. امیدوارم نمایش کمک کند کسی با استیصال خودش کنار بیاید. امیدوارم دستی بیاید و برای ما خلاصیای همینطور بختکی و بیدانستگی بسازد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.