|

شروط سه‌گانه موفقیت در کنفرانس صلح پاریس

آلون بن‌مایر.عضو ارشد بنیاد تحقیقات سیاست جهانی

تحولات اخیر در رابطه با مناقشه فلسطین بیش از هر چیز نمایانگر شکاف عمیق موجود بین مواضع اسرائیل و جامعه جهانی درباره شهرک‌سازی در سرزمین‌های اشغالی و چشم‌انداز راه‌حل دو-دولتی است. قطع‌نامه 2334 شورای امنیت سازمان ملل و در پی آن، سخنان جان کری، وزیر خارجه ایالات متحده، در محکومیت شهرک‌سازی‌های اسرائیلی به‌عنوان مانعی بزرگ پیش‌ِروی صلح به‌خوبی حاکی از همین واقعیت بود؛ اما مسئله آن است که توقف شهرک‌سازی‌ها به خودی خود منجر به حل‌وفصل مناقشه فلسطین نخواهد شد. متأسفانه هم سازمان ملل و هم ایالات متحده هر دو برخی مسائل کلیدی، به‌ویژه جو مسموم سیاسی-اجتماعی جاری بین دو طرف، گسل‌های موجود در فرایند صلح و همچنین موضع افراطی‌های دو طرف در لزوم نابودسازی طرف مقابل را به‌کلی نادیده گرفته‌اند. ابتکار فرانسوی‌ها در برپایی کنفرانسی بین‌المللی درباره مناقشه فلسطین که بناست امروز برگزار شود، مجالی حیاتی برای معرفی رویکردی جدید است که می‌تواند ضمن بهبود روابط خصمانه دو طرف، فضایی سیاسی-اجتماعی آبستن مذاکرات صلح، آن‌هم با یک چشم‌انداز موفقیت واقع‌بینانه فراهم کند. با همه این اوصاف، برنامه کاری کنفرانس و دستاوردهای آن باید چارچوبی برای همراهی دولت ترامپ نیز بیندیشد؛ چراکه بدون پشتیبانی نهایی ایالات متحده، برآیند این کنفرانس هیچ تأثیر ماندگاری در تضمین یک صلح پایدار بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها نخواهد داشت. هم قطع‌نامه سازمان ملل و هم سخنان کری، هر دو در تشخیص این نکته که شرایط میدانی نه صرفا به دلیل شهرک‌سازی‌ها، بلکه به اعتبار ابعاد روان‌شناختی منازعه به طرز قابل‌توجهی دگرگون شده است، ناکام مانده‌اند. بی‌اعتمادی عمیق بین دو طرف به واسطه نگرانی‌های مشترک امنیتی و همچنین این توهم دست‌راستی‌ها و افراطی‌های طرفین در برخورداری از حقی ذاتی و ازلی بر کل سرزمین فلسطین، از سواحل مدیترانه‌ای گرفته تا رود اردن، روزبه‌روز شدت یافته است. دراین‌میان، بدون شک جز برخی فشارهای سیاسی روی اسرائیل و هشدار به طرف فلسطینی برای توقف خشونت‌ها، هیچ سازوکار اجرائی بین‌المللی برای واداشتن دو طرف به پایبندی به قطع‌نامه شورای امنیت وجود ندارد. زمان‌بندی کنفرانس پاریس نیز تا حدودی تعجب‌آور است، چراکه تنها پنج روز قبل از تحلیف دونالد ترامپ به ریاست‌جمهوری آمریکا برگزار می‌شود. آن‌طور که پیداست، دولت فرانسه به دنبال آن است تا با بهره‌گیری از موج ایجادشده در پی قطع‌نامه سازمان ملل و سخنان کری، اجماع جهانی فراگیرتری در مخالفت با شهرک‌سازی‌ها و نجات راه‌حل دو-دولتی ایجاد کند که امروز به باور بسیاری، شرط لازم صلحی پایدار است. کنفرانس صلح پاریس برای موفقیت باید تنها به تکرار مطالبات قیدشده در قطع‌نامه سازمان ملل و سخنان کری بسنده نکرده و صرفا خواستار ازسرگیری آن دست مذاکرات صلح مستقیم یا غیرمستقیمی نشود که به سرنوشتی مشابه نمونه‌های پیشین‌شان دچار خواهند شد. شرکت‌کنندگان در کنفرانس پاریس باید دست‌به‌کار تدوین رویکردی سه‌مرحله‌ای شوند که مسیر را برای ازسرگیری مذاکراتی سازنده در راستای یک توافق صلح که دولت ترامپ نیز بتواند از آن حمایت کند، هموار کند. با نظر به بی‌اعتمادی شدید، احساس ناامنی عمیق مشترک و توهم پایدار طرفین مبنی بر حق حاکمیت بر همه سرزمین‌های فلسطینی، بسیار حائز اهمیت است تا اولین مرحله رویکرد جدید متضمن آغاز فرایند آشتی دوساله‌ای باشد که می‌تواند تا حدود بسیاری این سه مانع عمده را از سر راه بردارد. در این مدت، هیچ‌کدام از طرف‌ها نباید ملزم به امتیازدهی در قبال موضوعات عمده تحت منازعه شوند - امتیازاتی که البته در این برهه زمانی هیچ‌کدام از طرفین آمادگی ازدست‌دادنشان را ندارند - بلکه باید با درپیش‌گرفتن اقداماتی بین دولتی و همچنین مردمی به خلق فضایی سیاسی-اجتماعی کمک رسانند که می‌تواند از مذاکرات جدی صلح پشتیبانی کند. اقدامات بین‌دولتی می‌تواند مواردی از جمله توقف نشر روایت‌های دولتی تلخ و زننده از سوی دو طرف، عدم درپیش‌گرفتن اقدامات تحریک‌آمیز همچون شکایت‌های حقوقی به دادگاه بین‌المللی کیفری، کاهش چشمگیر شتاب توسعه شهرک‌سازی‌ها، تشویق سرمایه‌گذاری‌های مشترک در راستای توسعه اقتصادی، تقویت بیش‌ازپیش همکاری‌های امنیتی در کاهش خشونت‌ها و آزادسازی زندانیان فلسطینی را شامل شود. در حوزه ارتباطات بین‌مردمی نیز دو طرف می‌توانند اقدامات متنوعی را که برخی نیازمند کمک‌های دولتی هستند، در دستور کار قرار دهند؛ اقداماتی از جمله ایجاد فضای مشارکت در یک گفتمان آزاد عمومی برای بیان بیم و امیدها در قبال آینده، صدور مجوز کار بیشتر برای کارگران فلسطینی در اسرائیل، ترغیب رسانه‌ها به تنظیم گزارش درباره تحولات مثبت، تسهیل گردشگری بین دو سرزمین، تشویق کنشگری زنان، حمایت از تعاملات دانشجویی، فراهم‌کردن امکان تحصیل جوانان فلسطینی در دانشگاه‌های اسرائیلی، آغاز همکاری‌های ورزشی و تعامل هنری در قالب برگزاری نمایشگاه‌های هنری مشترک. در راستای تسکین نگرانی‌های حقیقی، فرضی یا اغراق‌شده دو طرف در رابطه با امنیت ملی، دومین مرحله از رویکرد پیشنهادی کنفرانس پاریس باید متضمن درخواست از افراطی‌های دو طرف برای دست‌کشیدن از خشونت‌ها و پیوستن به تشکیلات خودگردان فلسطینی باشد که به دنبال دستیابی به راه‌حلی مسالمت‌آمیز در قبال این منازعه دیرپاست؛ چراکه این گروه‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از بدنه سیاسی دو طرف را تشکیل داده و بدون مشارکت آنان، هر صلح اسرائیلی-فلسطینی نه‌تنها دوام نخواهد آورد، بلکه احتمالا از همان ابتدا نیز منعقد نخواهد شد. سومین مرحله نیز اتخاذ ابتکار صلح اعراب به‌عنوان یک چارچوب کلی صلح است که قادر خواهد بود کل جهان عرب را به پشتیبانی از ابتکار فرانسوی‌ها گردهم آورده و نقشه‌راهی برای برپایی صلح بین دو طرف اسرائیلی و فلسطینی در متن صلحی فراگیرتر بین اعراب و اسرائیل تنظیم کند. کنفرانس پاریس با اتخاذ این رویکرد سه‌مرحله‌ای، اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطینی را مورد آزمون قرار خواهد داد؛ زیرا این دو نمی‌توانند مدعی تلاش برای دستیابی به راه‌حلی دو-دولتی باشند، اما از درپیش‌گرفتن اقدامات آشتی‌جویانه كه گفته ‌شده برای تثبیت یک توافق صلح واقعی ضروری است، سر باز زنند. منبع: TransConflict

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.