|

مرد بازسازی روابط خارجی

فریدون مجلسی . تحلیلگر مسائل بین‌الملل

بعد از انقلاب اسلامی، سیاست خارجی ایران دچار بحران متعارف کشورهای انقلابی شد. از یک سو نیروهای انقلابی خود را ذی‌حق به داشتن سهم بیشتری در مدیریت کشور می‌دانستند و کشمکش میان آنها جریان داشت و از طرفی با بدبینی، نگران دخالت بیگانگان و مقابله با نیروهای انقلابی بودند. در چنین وضعیتی بود که گروگان‌گیری دیپلمات‌های آمریکایی بر کل سیاست خارجی ایران سایه افکند. به دنبال آن جنگ صدام نیز با یارگیری از همسایگان و هم‌اندیشان و غربی‌های رنجیده از گروگان‌گیری آغاز شد و با بحران سلمان رشدی ادامه یافت. به‌این‌ترتیب جای مانور چندانی در عرصه بین‌المللی و سیاست خارجی باقی نمی‌ماند. شرایط نیز به‌گونه‌ای بود که در میان مدیران سطوح بالا کسی نمی‌توانست دریچه‌ای به سوی خارج بگشاید که مبادا وصله‌ای و اتهامی به او بچسبد. از طرفی نیازهای شدید نظامی کشور و هزینه‌های گزاف معاملات غیرمستقیم نیاز بازگشت به شرایط متعارف دیپلماتیک را دوچندان می‌کرد. سهم آقای هاشمی‌رفسنجانی در راهگشایی در این زمینه و در آن وضعیت بسیار مهم است. ماجرای مک فارلین و دریافت سلاح از ریگان برای دفاع از کشور، بدون هراس از نام و ننگ، همکاری بین‌المللی در درهم‌کوبیدن نظام ننگین طالبان در جنگ افغانستان، سفر‌های دیپلماتیک به آسیای شرقی از بنگلادش و ویتنام تا فیلیپین و مالزی، نشان از درک سیاسی درباره لزوم توسل کشور به گشودن مجاری دیپلماتیک دارد. آمارهای رشد اقتصادی در آن سال‌ها نشانه‌ای بر تأثیرگذاری آن دیدگاه است. در منطقه نیز ایشان موفق به برقراری رابطه شخصی ویژه‌ای با «ملک عبدالله» پادشاه سابق سعودی شد، که منجر به بهبود بی‌سابقه‌ای در روابط سیاسی در آن دوره میان دو کشور همسایه شد. متأسفانه افتادن ایران به دام قطع‌نامه شورای امنیت در دوره‌های بعدی بسیاری از آن مساعی را خنثی کرد. اینکه روند سیاست خارجی و به‌طور کلی‌تر سیاست در ایران بعد از آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی چه خواهد بود، از سویی به سیاست‌های بازماندگان بستگی دارد و از سویی دیگر به سیر تحول در جوامع. به اعتقاد بنده آقای هاشمی نقش خود را در سیاست ایران بازی و سهم خود را ایفا کرد و بعد از یک زندگی طولانی در بهترین شرایطی که برای مردن مورد آرزو است، رفت. اینکه از این پس چه خواهد شد، به‌عهده دیگر بازماندگان است که وظیفه خود را انجام دهند. شاید در مقاطعی در جهان با یک‌سری مشکلات مواجه باشیم؛ اما سیر کلی جامعه رو به پیشرفت و افزایش حقوق سیاسی و اجتماعی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.