|

شخصيت جهاني

علی خرم، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل بین‌الملل: آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی از پیش از انقلاب و در مسیر مبارزه با حکومت شاه، در معرض روابط خارجی قرار داشت و هنگامی که در کنار امام خمینی (ره) برای پیشبرد تحولات انقلاب قرار گرفت، عزم بیشتری در چگونگی قانع‌کردن دولت کارتر و استناد به حقوق بشر نصیب خود کرد. پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل دولت و مجلس و سپس بروز جنگ تحمیلی، باعث شد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی تجارب زیادی در ارتباط با جامعه بین‌المللی به‌دست آورد و افکارش را شکل دهد، همچنین برخی تندروی‌های اولیه او را تعدیل و تصحیح کند. هنگامی که جنگ به پایان رسید و ایشان کمر همت به بازسازی کشور بست، از یک سو باید سیاست خارجی را راهبری می‌کرد و از سوی دیگر اقتصاد و صنعت ازبین‌رفته و واژگون‌شده را مدیریت می‌کرد و از همین نقطه بود که شخصیت ایشان برای جامعه بین‌المللی مشهود شد. ایشان خیلی سریع نشان داد به دو اصل در سیاست خارجی اعتقاد دارد؛ اول طبق قانون اساسی و سند چشم‌انداز به تعامل سازنده و همکاری و شراکت با جامعه بین‌المللی متعهد است و آن را راهکار خود می‌داند و دوم عمل‌گراست. در مراودات خود، منافع طرف مقابل را در نظر می‌گرفت و سپس با منافع خود ترکیب کرده و راهکار را پیدا می‌کرد. این دو اصل، برای جامعه جهانی بسیار مهم بود و اجازه داد همه کشورها دست دوستی به آیت‌الله هاشمی بدهند و ایشان را در مرحله سخت و طولانی بازسازی یک کشور جنگ‌زده یاری کنند. در دوران هشت‌ساله ریاست‌جمهوری ایشان، روابط ایران با همه کشورها از جمله اروپایی‌ها بسیار گسترش یافت. این هشت‌ سال فرصتی به مردم ایران داد تا پس از غلبه بر مشکلات اولیه، درباره حقوق اجتماعی خود و آزادی‌های فردی اندیشه و طلب کنند که همین موضوع مقدمه‌ای برای حماسه دوم خرداد و حضور پرشور مردم پای صندوق‌های رأی در سال 1376 شد. به این ترتیب مطالبات سیاسی و اجتماعی مردم در سطح فردی و اجتماعی برای اولین‌بار بعد از انقلاب مطرح و جدی شد. آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی با همین اصول توانست دشمنی تاریخی اعراب علیه ایران را خنثی و روابط نزدیک و صمیمانه‌ای با عربستان و سایر کشورهای عرب حاشیه خلیج ‌فارس برقرار کند. مبانی که ایشان پایه‌گذاری کرد، پایه‌های سیاست‌ خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوران اصلاحات و اکنون در دوره دکتر روحانی قرار گرفته است. برخی تفکرات التقاطی با این اصول در 38 سال گذشته مخالفت کرده‌اند و سنگ لای چرخ دولت‌های گفته‌‌شده قرار داده‌اند؛ اما از یک‌سو هرگاه صاحبان این تفکرات، دولت را بر‌ عهده گرفته‌اند، موفق‌نبودن خود را نشان داده‌اند و کشورمان را تا مرز تحریم‌های کشنده و خطر برخورد نظامی و درگیری‌های سیاسی برده‌اند، از سوی دیگر جامعه جهانی آنها را نپذیرفته و حاضر نشده هیچ‌گونه همکاری با این تفکرات داشته باشد، مردم ایران نیز بنا به فطرت طبیعی خود از روش‌های مسالمت‌آمیز و همکاری با جامعه‌ بین‌المللی حمایت کرده و تنفر خود را از روش‌های تند افراطی اعلام کرده‌اند. به عبارت دیگر اصول پایه‌گذاری‌شده از سوی آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در سیاست خارجی، همان اصول پذیرفته شده از سوی مردم و مورد رضایت آنهاست که دولت‌ها با انتخاب آن اصول، خود را با مردم همگام کرده‌‌اند. اصول یاد‌شده، آیت‌الله رفسنجانی را به مردم و جنبش اصلاح‌طلبی نزدیک کرد، اگرچه برخی تندروها سعی‌ کردند ایشان را از حضور در مناصب سیاسی کشور محروم کنند؛ اما تغییری در خط و مشی سیاسی - اجتماعی مردم ایران به وجود نیامد و باز چشم توجه به توصیه‌های سیاسی ایشان دوختند که تا همین روزهای اخیر تأثیر عمیق اندیشه‌های او را بر روند سیاسی-‌اجتماعی ایران دیده‌ایم و انکارناپذیر است. اکنون که دفتر تاریخ سیاسی ایشان مختومه شده، برای سپاس از خدمات گران‌قیمت آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی به کشورمان، جا دارد اندیشه‌ها و اصول سیاست‌ خارجی ایشان جدی گرفته و در دیپلماسی عملی به‌ کار گرفته شود که اینها تنها اصول کاربردی در صحنه جامعه جهانی تلقی می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.