|

چرا خاطره جنگ‌های صلیبی پابرجاست؟

این موضوع همچنان قابل‌بحث است که چرا خاطره جنگ‌های صلیبی همچنان در لحن سیاستمداران عرب حضور دارد. اسلام‌گرایان در کل بر این باورند که صلیبی‌ها همچنان حضور دارند زیرا آنها در ذهن خود جنگ‌های غرب و اسرائیل علیه سرزمین‌های‌شان در دوران کنونی را با گذشته مقایسه می‌کنند. بسیاری از اسلام‌گرایان دولت‌های غربی و تقریبا تمام مسیحیان را صلیبی خطاب می‌کنند. این یک واکنش دفاعی و بازتاب‌دهنده تاریخی است که همچنان در بخشی از تحلیلشان نسبت به غرب وجود دارد. برنارد لوییس فکر می‌کرد مسلمانان نسبت به جنگ‌های صلیبی وسواس بیش از حدی دارند. شرق‌شناسان غالبا از این گلایه می‌کنند که اعراب ذهنیتی تاریخی دارند. خصومتی تاریخی هنوز صحبت‌کردن درباره صلیبی‌ها دير نیست. این امر حتی در غرب از سوی مردم و دولت‌های غربی به شکل گرایشی ضداسلامی وجود دارد. دونالد ترامپ رئيس‌جمهور جدید آمریکا در تبلیغات انتخاباتی‌اش در سخنانی خواستار ممنوعیت رسمی ورود همه مسلمانان به کشورش شد. این در حالی است که تعدادی از شهرها و دولت‌های غربی هرروزه اقدام به انواع ابتکار عمل‌ها در زمینه تدوین قوانین محدود‌کننده یا سرکوب‌گرانه علیه اسلام و مسلمانان می‌کنند. در همین حال فرانکلین گراهام یکی از مقامات آمریکایی طرفدار جورج واکر بوش به میزانی که به اسلام و پیامبرشان دشنام می‌دهد، در صفحات مجازی دنبال‌کننده بیشتری به‌دست می‌آورد. این غیرعقلانی نیست برای مسلمانان که بین اشکال مدرن اسلام‌هراسی و عداوت تاریخی مسیحیان نسبت به اسلام و مسلمانان نوعی توازن برقرار کنند. حتی بندیکت شانزدهم، پاپ قبلی درباره اسلام به گونه‌ای صحبت می‌کرد که یادآور زبان گذشته‌ها بود و با همان سبک جدلی مسیحیان قرون وسطا درباره اسلام سخن می‌گفت. اسلام‌گرایان و حتی مسلمانان و اعراب احساس می‌کنند یک گرایش ایدئولوژیک نیرومند در بین غربی‌ها وجود دارد که مایل است خصومت‌های گذشته و دوران صلیبی‌ها را به قرن بیست‌ویکم تسری دهد. البته جنگ‌های صلیبی حوادثی گذرا در تاریخ نبود. تلاشی رسمی، برای ریشه‌‌كن کردن یک مذهب و یک تمدن بود. روشن است که در بطن آن دلایل اقتصادی و فرهنگی دیگری نیز وجود داشت که خود را پشت یک عبارت‌پردازی مذهبی مخفی می‌کرد. این جنگ‌ها همچنین به معنای برنامه‌ای اشغالگرانه بود که قصد داشت بومیان محلی را تحت انقیاد یک سلطه استعماری درآورد. غربی‌ها به ندرت به این نکته توجه دارند که جنگ‌های صلیبی نه‌تنها علیه مسلمانان بومی بلکه علیه مسیحیان و یهودیان نیز بود. صلیبی‌ها نوبت‌های مختلف حمله کردند و لشکرکشی‌های‌شان چند قرن طول کشید. اما تردید وجود دارد که دولت‌های غربی و مردمان مغرب‌زمین به صورتی واقعی تأثیر فاجعه‌بار این حملات را درک کرده باشند. دولت‌های غربی غالبا از اعراب و مسلمانان می‌خواهند گذشته را فراموش کنند و از جنگ‌ها یا لشکرکشی‌های غرب علیه اعراب و مسلمانان از قرن 11 تا سال 2003 در گذرند. این برای دولت‌های غربی و تحلیلگران‌شان بسیار خوشایند است که آرزو کنند ای کاش اعراب خاطرات گذشته‌شان را پاک می‌کردند. قرن‌ها تأثیرگذاری اما جنگ‌های صلیبی حوادثی وحشتناک در تاریخ اسلام و خاورمیانه بوده است. این جنگ‌ها برای اعراب و مسلمانان آشکار کرد که اساسا حضور آنها در سرزمین‌های‌شان برای غرب تحمل‌نشدنی است و بنابراین هرگز دست از سر آنها بر نخواهند داشت. شاید اسلام‌گرایان نقش مذهب را به عنوان یک عامل تحریک‌کننده برای تاریخ‌نگاران صلیبی پررنگ کرده باشند که به سایر وجوه جنگ‌ها ازجمله عوامل سیاسی و اقتصادی آن توجه می‌کنند. اما آن چیزی که برایشان غیرقابل‌اشتباه است اینکه لحن پیروزمندانه غربی‌ها هنوز بهبود نیافته و همچنان به قوت خود باقی است. بمباران سرزمین‌های اعراب و مسلمانان از سوی غربی‌ها، همچنان لحنی متعصبانه و سرسختانه صلیبی‌ها را نشان می‌دهد و سیاستمداران غربی به حاکمیت دولت‌های عرب و مسلمان کمترین اهمیت را می‌دهند. طنز این ماجرا در اینجاست که موضوع جنگ‌های صلیبی در تصور غربی‌ها نیز - اعم از ادبیات و هنر- همچنان به صورت‌های رمانتیک و جلوه‌های قهرمانانه حضور دارد. حتی ریدلی اسکات در سال 2005 وقتی فیلم پادشاهی جهنم را ساخت، فراموش کرد به واقعیت‌های زیادی اشاره کند و درعوض چهره‌ای غلط و بی‌رحم را از اعراب به تصویر کشید. بعضی وقت‌ها به نظر می‌رسد خود غربی‌ها وسواس بیشتری نسبت به جنگ‌های صلیبی دارند تا اعراب. اما اعراب به این نکته توجه دارند و سعی می‌کنند این توجه را ادامه دهند. حال آنکه این امر را در بین غربی‌ها می‌شود از طریق لحن سیاستمداران کنونی غرب و لحن پاپ نسبت به جنگ‌های صلیبی مقایسه کرد. عدم پذیرش مسئولیت درگیری بین جهان غرب - به طور مشخص دولت‌های غربی با جهان عرب و مسلمانان - در بطن خود یک درگیری سیاسی است. این درگیری ربطی به مسائل مذهبی ندارد؛ هرچند ممکن است زبانی تاریخی یا مذهبی در آن به‌کار گرفته شود. این واقعیت که ناسازگاری اعراب و مسلمانان نسبت به دولت‌های غربی در ماهیت خود سیاسی است، با برداشت شرق‌شناسان که می‌گویند در رفتار سیاسی و اندیشه اعراب، مذهب مرکزیت اصلی را دارد، در تناقض است. به این نکته باید توجه داشت که رنجش اعراب نسبت به غرب مذهبی نیست بلکه این درواقع کوششی برنامه‌ریزی‌شده از سوی دولت‌های غربی است تا چنین نشان داده شود تا از جنگ‌ها یا فعالیت‌هایی که در منطقه داشته‌اند، سلب مسئولیت کنند. پشت‌سرگذاشتن حوادث تاریخی یا ازبین‌رفتن آنها به واقعیت‌های جهان مدرن بستگی دارد. برای مثال اعراب امروزه از مغول‌ها نفرت ندارند. برجسته‌کردن خاطره صلیبی‌ها و سطح توانمندی مسلمانان برای عبور از آن به رفتار دولت‌های غربی ارتباط پیدا می‌کند. اطمینان داشته باشید این تصور که رفتار کنونی غرب از یک شکاف عمیق مذهبی نشئت می‌گیرد، موجب گمراهی خواهد شد. بگذریم که سکولارها و جریان‌های مذهبی در غرب غالبا همین علائق خصمانه را به اسلام و مسلمانان نسبت می‌دهند و برخی از ملحدان غربی تمام تلاش خود را وقف تحریک علیه اسلام و مسلمانان کرده‌اند. درنهایت اینکه درک بین مردم و مذهب نمی‌تواند به وسیله تغییر کلمات یا حتی حوادث از طریق برخی عذرخواهی‌ها حاصل شود. عذرخواهی‌هایی که برخلاف عذرخواهی سرسری که از سوی ژان پل دوم برای جنگ‌های صلیبی بیان شد، به‌ندرت از سوی مسلمانان بیان شده است. مسلمانان و اعراب به دلیل مسیحی‌بودن غرب با آنها خصومت ندارند بلکه این به دلیل بی‌عدالتی و جنگ‌هایی است که دولت‌های غربی نسبت به اعراب و مسلمانان روا می‌دارند. تا هنگامی که ایدئولوژی خصومت‌آمیز علیه اسلام و مسلمانان در جوامع غربی مشاهده می‌شود، به اسلام‌گرایان و دیگران نیز اجازه خواهد داد بین گذشته و اکنون یک قیاس مذهبی برقرار کنند. اما این بیشتر برعهده دولت‌های غربی است- نه اسلام‌گرایان- که جنگ‌های صلیبی را به بایگانی سپرده و این گذشته را فراموش کنند. منبع: الجزیره انگلیسی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.