چه کسی نقاشیهای پیکاسو را پنهان کرد؟
افرا صفا: داستان از روزی آغاز شد که فردی به نام لوگنه بههمراه همسرش با یک چمدان پر از آثار پیکاسو وارد دفتر بنیاد پابلو پیکاسو شد. درست مانند کارکنان بنیاد، این دو نیز در ابتدا تصور میکردند تمام آثاری که در اختیار دارند تقلبی است، اما بررسیها نشان داد که با وجود نداشتن امضا، همه آثار اصل بودند. این مجموعه که بین سالهاي ١٩۰۰ تا ١٩۳۲ خلق شده است، چهره نگارههایی از اُلگا، همسر نخست پیکاسو، ٩ کلاژ نادر کوبیسم، کارهای آبرنگ مربوط به «دوران آبی» نقاش، آثار گواش و لیتوگرافی را بههمراه شمار زیادی طراحی در یک دفترچه دربر دارد که تاکنون تصور میشد در زمانی که آب، کارگاه هنرمند را گرفته بود از بین رفتهاند. آثار در اختیار لوگنه که ظاهرا در زمان حیات هنرمند برای او کارهای فنی انجام میداده است، حساسیتها را برانگیخت و نوه هنرمند، کلود روئیز پیکاسو، شکایتنامهاي را پر کرد که باعث شد سه هفته بعد مأموران به خانه او بریزند. در تفتیش خانه لوگنه در جنوب فرانسه صد اثر دیگر هم پیدا شد که شمار این آثار را به ۲۷١ عدد رساند که ١٨۰ اثر مستقل و ٩١ طراحی را دربر دارد. این بزرگترین کشف آثار پیکاسو پس از مرگ اين هنرمند است و ارزش آثاری که در اختیار لوگنه بوده تا ۶۰ میلیون دلار تخمین زده شده است. دستآخر دادستان، لوگنه را به دراختیارداشتن اموال دزدی متهم کرد. لوگنه در دادگاه توضیح داد که پیکاسو کارش را تحسین میکرده است و در ازای کارهای عجیبوغریب بسیاری که برای این هنرمند انجام داده است، او این آثار را به لوگنه داده؛ اما نوه پیکاسو تردید خود را به خبرگزاریها اینگونه توضیح داد: «بسیار پیش میآمد که پدربزرگم آثاری را هدیه میداد، اما او همه کارها را امضا و تاریخگذاری میکرد، به امید اینکه شاید روزی فروخته شوند»، اما این آثار نه تاریخ داشتند و نه امضا. دختر اين هنرمند، مایا ویدمیر پیکاسو، نیز در گفتوگویی با یک شبکه رادیویی فرانسوی گفت: «پدر من آثاری را هدیه میداد، اما هیچوقت این کار را در چنین اندازهای نمیکرد!» داستان هنگامی پیچیدهتر شد که ارتباط لوگنه با موریس برسنو، راننده پابلو پیکاسو، آشکار شد. برسنو در دهه ١٩٨۰ دست به فروش شماری از آثار پیکاسو زد که ابتدا به اشتباه تصور میشد تقلبی هستند، اما بعد معلوم شد که آثار اصل، اما دزدی هستند. این آثار که قرار بود در حراج کریستیز در سال ١٩٩٨ فروخته شوند، ازسوي بنیاد پیکاسو تحریم شدند که در نهایت به لغو حراج انجامید. لوگنه، پسرعموی همسر برسنوست. پس از مرگ دخترعمویش در سال ۲۰۰٩ حدود ۲۰ اثر دیگر هم به لوگنه رسید. او تلاش داشت این ۲۰ اثر را در یک حراجی فرانسوی به فروش برساند که با کشف این ارتباطهای خانوادگی، فروش این کارها نیز لغو شد. اما این پایان کار نبود. پس از محکومشدن در فوریه ۲۰١۵، لوگنه درخواست تجدیدنظر كرد و در دادگاه جدید داستانی کاملا متفاوت را روایت کرد. در این قصه جدید، او پای ژاکلین پیکاسو، همسر آخر اين هنرمند، را به میان میکشد. اینبار او ادعا کرد که ژاکلین (که خود در سال ١٩٨۳ دست به خودکشی زد) با کلود روئیز پیکاسو (نوه پیکاسو از همسر و فرزندی دیگر) اختلافهایی داشت و میخواست که آثاری را از چشم او که مدیر بنیاد پیکاسوست، دور نگه دارد تا به دست بنیاد هنرمند و دیگر وارثان نیفتند. بنابراین از روی اعتمادی که به لوگنه داشته، پس از مرگ هنرمند در سال ١٩۷۳، کیسههایی پر از آثار پیکاسو را نزد او پنهان میکند. لوگنه میگوید که سکوتش دراینباره به دلیل ترس از متهمشدن به همدستی با خانم بوده است. سپس او ادعا میکند که مدتی بعد ژاکلین نزد او میآید و امانتیها را پس میگیرد، اما یک کیسه را برای سپاس از امانتداری لوگنه برای او باقی میگذارد. خانواده پیکاسو و وکیلان بهشدت درستی این ادعا را زیر سؤال بردند. وکیل کاترین هوتنین بلی، دختر ژاکلین پیکاسو، این داستان را بیمعنی خواند و به روزنامه آرتنیوزپیپر گفت: «چطور ممکن است مادرم که چنین عاشق آثار همسرش بود، طراحیها و کارهای دیگر پیکاسو را در کیسههای زباله بچپاند؟» از سوی دیگر وکیل کلود روئیز پیکاسو این داستان را «روایتی عجیبوغریب» میخواند و یادآور میشود که فهرستسازی از آثار پیکاسو تازه در سال ١٩۷٨ انجام شده است؛ یعنی سالها پس از زمانی که لوگنه ادعا میکند ژاکلین کیسهها را از او پس گرفته است. از نظر دادستان پرونده، لوگنه و همسرش درواقع عاملان یک باند جهانی قاچاق آثار هنری بودند، اما در سابقه این زوج هیچ سوءسابقه و حتی یکبار فروش یک اثر هنری هم وجود نداشت. در نهایت قاضی هیچکدام از داستانها را نپذیرفت. دادگاه این زوج سالخورده را به دراختیارداشتن اموال دزدی محکوم کرد، اما اتهام دزدیدن آثار ثابت نشد و حکم آنها تنها سه سال زندان تعلیقی بود. دادگاه همچنین دستور داد که همه ۲۷١ اثر به بنیاد هنرمند داده شود. اتفاق پیشآمده بار دیگر پرونده پیچیده راستیآزمایی و سنجش اعتبار آثار پیکاسو را باز میکند. او یکی از پرکارترین هنرمندان تاریخ است و گمان میرود که در طول عمر خود حدود ۵۰ هزار اثر هنری آفریده باشد، اما با داشتن وارثان بسیار، میراث افسانهای او به معمایی بغرنج تبدیل شده است. با توجه به اهمیتی که آثار پیکاسو، هم در تاریخ هنر و هم از دیدگاه بازار دارد، بسیاری از متخصصان در عجب هستند که چرا تلاش درستی برای تشکیل یک کمیته راستیآزمایی منسجم که در آن بهجای اعضای خانواده، کارشناسان متخصص، کار سنجش اعتبار آثار را انجام میدهند انجام نشده است. هماکنون کلود روئیز پیکاسو، نوه هنرمند، با وجود همه اختلافها با مایا ویدمایر پیکاسو، دختر این نقاش فقید، مدیریت روند سنجش اعتبار آثار را برعهده دارد. مشکل دیگر این است که یک کاتالوگ رزونه یا مرجعی که تمام آثار هنرمند در آن چاپ شده باشد برای پیکاسو وجود ندارد و به نظر نمیرسد که بنیاد پیکاسو قصدی برای تولید آن در آینده نزدیک داشته باشد. بسیاری از کارشناسان هنری، هنرمندان و مجموعهداران بارها ابراز تأسف کردهاند که تابهحال هیچ تلاشی برای تهیه چنین مرجعی از یکی از مهمترین هنرمندان تاریخ انجام نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.