به بهانه اهدای نخستین دوره جایزه چراغ
اینجا چراغی روشن است
پوریا ناظمی. روزنامهنگار علم
دوستان ارجمندم «سیاوش صفاریانپور» و «پژمان(محمدرضا) نوروزی»، با همتی بلند و عزمی استوار، گامی دشوار در راه قدردانی از پیشگامان و فعالان ترویج علم این سرزمین برداشتهاند. در دنیای امروزین ما که کمتر پیش میآید کسانی بدون نفعی شخصی دست به کاری بزرگ بزنند، آنان دلیرانه در راهی دشوار گام نهادهاند. جایزه ترویج علم چراغ، که «پژمان» و «سیاوش» آن را بنا نهادهاند، تلاشی ارزشمند است. آنها نه حمایتی دارند، نه بودجهای و نه تحمل این دشواریها، چیزی بر کارنامهشان میافزاید. تاجاییکه خبر دارم، ایشان بیش از یک سال است در تدارک این جایزهاند و البته هدف اصلی، معرفی و تشکر از کسانی است که عمر و انرژی خود را در راه توسعه علم و روشهای علمی در جامعه سپری میکنند. بیش از یک سال است این دوستان در حال رایزنی و مشاوره و طراحی این رویداد علمی- فرهنگی ساده هستند. زمانی را که میتوانستند به هر کار دیگری اختصاص دهند و نفعی برای خود به همراه آورند، صرف خدمتی بیمزد و منت کردهاند. قدمشان استوار و چراغشان روشن. البته ارزش هر تقدیری نهفقط بر گُرده تقدیرکنندگان، که به آنانی وابسته است که قرار است از آنان قدردانی کنند و چه مبارک انتخابی در نخستین روشنایی چراغ. دوستان بانی چراغ در نخستین دوره معرفی برگزیدگان خود، دست به انتخابی شایسته زدهاند و افراد لایقی را برای دریافت این جایزه انتخاب کردهاند. چه کسی است با دنیای علم و ترویج علم ایران آشنایی داشته باشد و نامی از چهره مهربان و شورمند توسعه علم این کشور، دکتر «محمد باقری» نشنیده باشد؛ مردی که همیشه با لبی خندان، آغوشی گشاده، خردی ژرف و گنجینه دانشی بیمانند، مرجع علاقهمندان علم ایران بوده است؛ مورخی آگاه که داستان ما و سرزمین ما را به نیکی میداند و دل در گرو آینده دارد. دکتر «مجید میرزاوزیری» را که برگزیده بخش «دانشگر مروج علم» است، سالهای طولانی است که میشناسم. او یکی از نخستین استادان من در دانشکده ریاضیات دانشگاه فردوسی مشهد بود. جمله معروفی است که میگوید در دانشگاه، آنچه را که مهم است، نه در کلاس درس رسمی که در راهروها و در معاشرتهای بیرون از کلاس میآموزید. «مجید میرزاوزیری» نهتنها در کلاسهایش شوروشوق ریاضی را فروزان میکرد که در راهروهای دانشکده بود که تجسمی از یک ذهن زیبا را به نمایش میگذاشت. دکتر «میرزاوزیری» که با همه تعاریف موجود و به شهادت کارهای فراوان دانشگاهیاش، در زمره نخبگان و ستارگان دنیای آکادمیک بود، هیچگاه به این فضا رضایت نداد. او که شاعری ماهر و تواناست، به سراغ ادبیات رفت و قصهگویی دنیای ریاضیات را آغاز کرد. دهها کتاب نوشته است. کتاب «مثلث» او شاهکاری بینظیر به شمار میرود که خواندن و کشف رازش برای هرکسی شورآفرین است. او با تأسیس شهر ریاضیات، تلاش دیگری برای ترویج ریاضیات انجام داد و ریاضیات را از دانشی که بسیاری آن را خستهکننده میدانند، به سرگرمی مهیجی برای جوانان و بزرگان بدل کرد. شرح سفرهای او به گوشهگوشه این خاک، روایتگر داستان مردی است که شیفته دانشگستری است. چراغ، جایزه خود در زمینه مروج سال را به گروهی از جوانان شورمند ایرانی داده است که با تلاش و دقت و از همه مهمتر، توجه به تجربههای پیشین، راهی نو را در ترویج علم میپویند. در این دوران که حتی برای کالای جعلی باید بهایی کلان پرداخت، «گروه ساروس»، مجلهای حرفهای و منظم را در زمینه نجوم و فضا، به صورت آنلاین و رایگان منتشر میکند، به ساخت مستند و فیلم میپردازد و به رویدادهای شهری و کشوری سامان میدهد. آنها همزمان هم قدر و فرصت فضای مجازی و امکانات آن را میدانند و درعینحال نیز در سراب فضای مجازی (که ممکن است آدمی را از تماس با دنیای واقعی دور کند)، غرق نشدهاند. راهشان مستدام باد. اما چراغ اگر بخواهد بماند و روزبهروز روشنتر و درخشانتر باشد، نباید به این آغاز مهم دلخوش بماند. مسیری که دوستانم در آن پای نهادهاند، دشوار و پرخطر است. دشواری راه، گزند طعنه و غم زمانه و اسیر روزمرگیشدن و تحمل فشار آن کولهباری است که برای بهسرانجامرساندن این کشتی به ساحل مقصود باید به دوش بکشند. این دشواریها و دشواریهای بسیار دیگری در کمین است. دعا میکنم در این مسیر دلیری رفتن را از دست ندهند. اما فراتر از دعای خیر، به نظرم ایشان، باید به آنچه هست، راضی نمانند. وعده پرامید تشکیل گروهی از منتخبان هر دوره که در تعیین برگزیدگان دور بعد بتوان با آنان مشورت کرد و همچنین تماس دائمی با بدنه ترویج علم ایران که در قالب بانک اطلاعاتی وعده دادهشده خود را بروز میدهد، وعدههای درخشانی است که امیدوارم به آن عمل کنند. درعینحال به نظر میرسد با الهام از تجربههای گذشته بنیانگذاران و گردانندگان چراغ، نباید خود را در رویداد و جایزه و تقدیری سالانه خلاصه کند. آنچه میان دو جایزه رخ میدهد، مهم است. اگر یکی از اهداف این جایزه معرفی برگزیدگان و تلاش برای افزایش ضریب نفوذ آنها در جامعه است، شاید راه مناسبی باشد که در طول سال به انتشار اخبار فعالیتها و کارهای ترویجی برگزیدگان پرداخت و درهمانحال، به کمک همکاران و علاقهمندان، کار نظارت دائم بر جامعه و بهویژه دیدن آنهایی که کمتر دیده شدهاند، را دنبال کنند. دوستان من و بانیان چراغ، بدون استفاده از منابع مالی رسمی و بدون آنکه این کار بر سابقه یا جایگاه شغلی آنها بیفزاید، این چراغ را روشن کردهاند. آنها اگرچه با محدودیتهای زیادی مواجه هستند، اما باید میان تواناییها و فعالیتها تناسبی برقرار کنند. شخصیبودن این جایزه باعث نخواهد شد که ناظران علم ایران، بر آنها آسان بگیرند. آنها وارد بازی مهمی شدهاند که میتواند بر آینده علم در ایران تأثیری مثبت داشته باشد و انتظار بجایی است که از آنها بخواهیم در حد مقدوراتشان بهترین کار ممکن را ارائه دهند؛ کاری که راه آینده ما را روشن خواهد کرد و اینکه پیمودن چنین راهی سخت و دشوار است و به نظرم، آنانی که این راه را مفید میدانند، باید به یاری گردانندگان چراغ بشتابند. باشد این چراغ که در یلدای امشب روشن شده است، سالها روشن بماند و روشنیبخش راهی باشد که سفر سلامت همه ما را تضمین میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.