درباره اهداف بانیان «جایزه چراغ»
فروغ ستارهای در شب یلدا
محمدرضا نوروزی. مروج علم و از بانیان «جایزه چراغ»
تا چراغ بوده، رهرو را به خویش خوانده و باز خواهد خواند از این پس نیز. تاریخ بیهقی ایده «جایزه چراغ» را بیش از ۲۰ ماه قبل در یک صحبت نیمشبانه در خیابان ولیعصر تهران و در حین قدمزدن پروردیم، با «سیاوش صفاریانپور» و «پوریا ناظمی». دو شب بعد در منزلمان با همین دو دوست عزیز تا دم صبح به این موضوع و چیستیاش پرداختیم، از نام جایزه تا نوع اهدا، تا شیوه برگزاری و محتوایش و نوع داوری و... . این مدل ماست که از فرم آغاز میکنیم و به محتوا میرسیم. «جایزه چراغ» زاده شد، اما فقط در ذهنمان، قرار شد کمی دست نگه داریم تا ایدههایمان پخته شود، دوستان موافق را گرد هم آوریم و کار را آغاز کنیم. از آن شبهای تابستانی و گرم، ماهها گذشت و «پوریا ناظمی» به محل زندگی این روزهایش در آنسوی اقیانوسها برگشت و از دور فرایند جایزه را پیگیر میشد و ما هم از اینسوی اقیانوسها کار را جلو میبردیم و با دوستان رایزنی و مشورت میکردیم تا اينكه قرار شد جایزه را در شب یلدای هرسال اجرا کنیم. بعد بهخاطر نوع و جنس و شرایط شب یلدا (که بیشتر خانوادگی است و ترافیک تهران به اوج میرسد)، مقرر شد بهخاطر نماد ارزشمند یلدا، چیرگی نور بر تاریکی و نام جایزه (که بالاخره با کشوقوس فراوان چراغ انتخابش کرده بودیم)، برگزیدگان جایزه را در شب یلدا اعلام کنیم، اما مراسمش را هفت شب بعد برگزار کنیم. بد هم نبود. اما اصلا برگزیدگان ما چه اشخاصی هستند؟ بايد از کجا آنها را مییافتیم؟ ما برای چراغ، فرایند نسبتا سختی را انتخاب کردیم. آنهم به این دلیل که انتظارمان از یک مروج علم زیاد است. ما انتظار داریم مروج علم واقعا همچون چراغی باشد که محیط پیرامونش را روشن کند، هرچه پرنورتر، بهتر. چراغ روشنیبخش است، قرار است در دست بلدِ راه باشد و با کمکگرفتن از آن، مسیر را روشن کند تا به بیراهه نرویم، مروج علم همینگونه است؛ روشنکننده دنیای علم از شبهعلم و خرافات. قرار است ما با علوم روز، بتوانیم راههای تازهای را برای پرسشهای بشری پیدا کنیم، قرار است با علوم جدید مشکلات صنعت را حل کنیم و مرزهای تازهای را بشناسیم و بشکافیم و مروجان علم باید خواست و انگیزه را در همگان پدید آورند، مردم را به علم علاقهمند کنند تا بعد دانشگاه و دانشگاهیان آنها را به مسیرهای حرفهای هدایت کنند. حالا چراغی را (بخوانید مروج علمی را) فرض کنید که باید نورش را با ذرهبین جستوجو کرد. چراغی که دیگران باید بیایند و اثبات کنند که این چراغ است، به نظر جایی از کارش میلنگد. چراغ خود روشنیبخش است، باید آنقدر نور داشته باشد که صاحبان چشم، آن را ببینند. مروجان علم هم همینگونه باید باشند. آنها اگر علم را در جامعه رواج میدهند، من که عضوی از جامعه هستم، باید بتوانم او را و کلامش را بخوانم، ببینم یا بشنوم. بنابراین ما مروجان علم را شناسایی میکنیم و از گروه وسیعی از دوستانمان و مخاطبان مروجان علم (دانشآموزان و مردم عادی جامعه پیرامونمان) درباره آنها اطلاعات میگیریم. نخست دقت و صحت محتوای فعالیت آنها را بررسی میکنیم. اگر صحتشان تأیید شد و بیخطا بود، به سراغ فاکتورهای بعدی میرویم. گستردگی حوزه فعالیتِ یک مروج علم، تنوع شیوهها، اثرگذاری و... از جمله این فاکتورهاست، باید آنها را تا حد ممکن و براساس شیوههای رایج علمسنجی و کمیسازی دادهها بررسی کرد. بیشک سلیقه، علاقه و توانایی ما بانیان چراغ هم در انتخاب نهاییمان اثرگذار است. ما براساس علاقه و انتظارمان از ترویج علم، قرار گذاشتیم جایزه چراغ را در سه رده بررسی و پیگیری کنیم: جایزه سپاس از یک عمر تلاش برای ترویج علم، جایزه دانشگر مروج علم و جایزه ترویج علم سال. این فهرست میتواند بسیار گستردهتر یا با ترکیبی متفاوت از این باشد، اما ما این را انتخاب کردیم، بر حسب تجربهمان و برحسب نیازهایی که فکر میکنیم جامعه ما برای الگوهای مروج علم نیاز داشته است. بنابراین جایزه چراغ یک وظیفه مهم هم برای خود در لایهای عمیقتر متصور است؛ اینکه با اعلام برگزیدگانمان (و نه برندگانمان) الگوهایی شایسته برای ترویج علم به جامعه جوان مروج علم و دانشگران حرفهای معرفی كنيم. جایزه چراغ از منظر مادی، جایزه باارزشی نخواهد بود. قرار نیست جوایز میلیونی و آنچنانی اهدا کند. چراغ، جایزهای است برای اهلش برای آنهایی که ارزش کار خودشان را میدانند و به آن ایمان دارند. بنابراین بیهیچ ادعا و نیازی، کار ترویج علم را در پیش گرفتهاند و راهشان را ادامه میدهند. چراغ سپاس از آنهاست که از سوی دو نفر از مروجان علم، به صورت یک برنامه شخصی و غیرانتفاعی برنامهریزی و اهدا میشود. این جایزه هیچ وابستگیاي به گروه و فرد و سازمانی ندارد، هرچند که از کمک همه علاقهمندان به ترویج علم استقبال میکند. نیازهای مالی این برنامه از طریق حمایتها و کمکهای مالی افراد و سازمانهای علمی و فناوری تأمین میشود؛ حامیانی که آنها هم ترویج علم و ارزش آن را درک کردهاند و با اطمینان به اهداف و شیوههای ما، به روشنشدن و روشنماندن چراغ کمک میکنند. کمکهای مالی و رسانهای متنوع، ما را به پیش میرانند. گاه دوستان و صدالبته منتقدانمان از ما میپرسند با توجه به جایزه ترویج علم (که انجمن ترویج علم ایران آن را اهدا میکند و سابقهای چندینساله دارد)، آیا جایزه دیگری با همین موضوع لازم و بایسته است؟ پاسخ ما این است: آری، لازم است. شاید تعداد مروجان علم در ایران کم باشد، اما ظرفیت ترویج علم در ایران بسیار زیاد است. ایران حدود ۸۰ میلیون نفر مخاطب برای ترویج علم دارد؛ جامعهای بزرگ که مخاطب جامعه کوچک مروجان علم هستند. بنابراین ما باید هرچهبیشتر دانشگران حرفهای و مروجان تازهکار را به این کار تشویق و ترغیب کنیم. بنابراین، جایزه چراغ برای رقابت با انجمن ترویج علم طراحی نشده است، هرچند که میتوانند همچون هر گروه موازی دیگری، به تکمیل و اصلاح فعالیتهای یکدیگر بپردازند که بیشک سود آن پیش و بیش از هرکسی، به مخاطب ترویج علم؛ یعنی جامعه ایران خواهد رسید. چراغ، در شب یلدای سال ۱۳۹۵ روشن شده است و امیدواریم هر سال با افزودهشدن بر گروه برگزیدگان سال قبل، به آرامی جمعی بزرگ از مروجان علم را گرد هم آورد تا چراغی پرفروغتر از سال قبل بسازند، نشستهای کوچک و بزرگی بسازند و نمونههای عملی ترویج علم را تجربه کنند و درنهایت، روشنیبخش مسیر پرفروغ آینده علمی ایران باشند، آنگونه که در شأن ملت و کشورمان باشد و طبق فرمایش مقام معظم رهبری، علوم پایه را بهتر و بیشتر فرابگیریم تا رسیدن به قلههای علمی، برایمان سهلتر شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.