اولویت جامعه چیست؟
اولویت اصلی مشکلات در جامعه چیست؟ از جنس مسائل اخلاقی است یا ربطی به دنیای سیاست دارد؟ هر مسئولی، با بروز هر اتفاق، از کشف گورخوابها گرفته تا لغو کنسرت، به این جمله کوتاه بسنده میکند که «مگر مشکل ما این است؟» اما ما اینبار میخواهیم در یک مجموعه پرسش ادامهدار، به سراغ افراد شناختهشده برویم و بپرسيم که اولویت اصلی امروز ما چیست و چه نهادی در رفع آن مؤثر است؟
غلامعباس توسلی جامعهشناس در شرایط امروز، اولویتبندی مشکلات جامعه کار سختی است، مگر آنکه با سازوکاری علمی، از مردم نظرسنجی و مطالبه اصلی آنها را بهعنوان چالش اصلی کشور مطرح کنیم. بااینهمه تمام نظامهای سیاسی در جهان با مشکلات زیربنایی و روبنایی مختلفی درگیر هستند که کشور ما هم خارج از این وضعیت نیست و میتوان بخشی از آنها را بهعنوان ضرورتهای امروز ایران مطرح کرد. به نظر من، چالش اصلی امروز ما، مسئله فرهنگ است و به نظر میرسد قوه مجریه بهعنوان دستگاه اجرائی کشور و قوه مقننه بهعنوان دستگاه قانونگذار بتوانند در این زمینه نقشآفرین باشند. قوه مجریه و قوه مقننه: فرهنگ بهعنوان یک مسئله زیربنایی میتواند با تأثیرگذاری روی حوزههای روبناییتر، آنها را دچار اختلال کند و اینطور به نظر بیاید که مشکلات ما در جامعه چیزی غیر از چالش فرهنگ است. در ایران امروز، فرهنگ نقصهايی جدی دارد که برخی از آنها روی مسائل اقتصادی و حتی سیاسی ما اثرگذار بوده، اما حل یا برطرفسازیاش ساده نیست. از آنجایی که فرهنگ یک جامعه با روح و روان و خلقیات آن جامعه همبستر است، ممکن است رفع مسائل و مشکلات آن نیز با راهکارهای زیربنایی (در بخش قانونگذاری) و با صرف بودجه (در حوزه اختیارات قوه مجریه) و البته صرف زمان امکانپذیر باشد. گاهی تلاش جامعه برای ایجاد تحرک اقتصادی با شکست روبهرو میشود، چراکه درباره مسئله زیربناییتری مثل فرهنگ، برنامه خاصی وجود ندارد. حرف آخر: در نهایت، اگر امروز آدرسها به مسائل اقتصادی ختم میشود، نباید فراموش کنیم که تا حلنشدن مشکلات فرهنگی، نمیتوان به رشد اقتصادی امیدوار بود، زيرا اگر چنین رشدی هم اتفاق بیفتد، باز سیاستزده است.
عبدالله ناصری فعال سیاسی جامعه ما در طول این سالها براساس سطح گفتمانهای مختلفی که داشته، مطالبات متعددی نیز یافته است. از این منظر میتوان گفت که جامعه ما، جامعهای با مطالبات متکثر است. طبقه فرودست جامعه در اندیشه چیزی است و طبقه متوسط جامعه در سودای چیزی دیگر. بنابراین وقتی که افرادی سعی میکنند این مطالبات متکثر را به یک موضوع محدود کنند، در خوشبینانهترین حالت، درک نامتوازنی از واقعیتهای اجتماعی ایران دارند و اگر کمی بدبینانه بنگریم، بهدنبال اهداف دیگری جز دلسوزی برای جامعه هستند. قوهمجریه: در هر صورت اگر این غبار مسائل سیاستزده را کنار بزنیم، امروز یکی از بزرگترین دغدغههای جامعه ما فارغ از آنکه از چه طبقهای حرف بزنیم، مسئله اقتصادی است. عدم توازن و عدم گزینش درست تیم اقتصادی، معیشتی و رفاهی دولت با وجود توصیههای کارشناسانه کار را به جایی رسانده که باید گفت متأسفانه دولت در این حوزه عملکرد موفقی نداشته و تا وقت باقی است باید در این زمینه با برنامهای منسجم و بهفوریت وارد عمل شود. امروز طبقه فرادست جامعه با رکود اقتصادی میل به سرمایهگذاری ندارد، طبقه متوسط جامعه - که عموما در دولت آقای احمدینژاد از بین رفت- با مشکلات مالی درگیر است و طبقه فرودست با دغدغههای معیشتی دستبهگریبان شده است. حرف آخر: شاید فرصت اندکی باقی مانده باشد، اما به نظر میرسد که از همین فرصت کوتاه هم میشود استفاده بهینهای برای بهبود شرایط اقتصادی جامعه کرد تا گامی در حل اصلیترین چالش جامعه ایران برداشته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.