|

بازتولید شوراها

حسین کوچکیان‌فرد

آنچه امروز ذیل مفهوم شورا از قوانین اساسی برمی‌آید اصطلاحی برای نهادی نوین است که از آشنایی ایرانیان با مظاهر تمدن جدید و تحولات پس از انقلاب صنعتی در جوامع غربی حاصل و سپس ازسوی ما اخذ شده است. شوراها به طور مشخص از جریانات منجر به مشروطه و نضج‌گیری حرکت منسجم و تشکیلاتی اقشار نخبه جامعه آن روز ایران برای ایجاد تحول و اصلاح بر آمده است. در نتیجه شورا مفهومی جدید براي بیان عمل نمایندگی مردم ازسوی نهادهای محلی و قانونی برای فعالیت به موازات ساختار قدرت به ‌منظور گسترش دخالت مردم در امور دولت و پیشگیری از تك‌رأیی است؛ بااين‌حال، این واژه دارای مفهومی اعتقادی در فرهنگ اسلامی است که در تطابق آن مفاهیم اعتقادی با وضعیت جدید استفاده و از سوی علما و جامعه اسلامی برآن صحه گذاشته می‌شود و بنابراين به تعمیق و نزدیکی این فکر به عمل کمک شایان كرده است. در میان آیات قرآن کریم دو آیه وجود دارد که به طور مستقیم به امر شورا و مفهوم جزئی‌تر آن، مشاوره، اشاره دارد: 1- «و شاورهم فی‌الامر» و ۲- «و امرهم شوری بینهم». این آیه‌ها دربرگیرنده دو مفهوم است؛ نخست مشورت در امور جاری و این معنای مشورت به تمامی کارها که رجوع به متخصص در آن لازم است سرایت می‌کند؛ معنی دوم دلالت بر عملی جمعی دارد که در انجام امور، افکار و آرای یکدیگر را روی هم ریخته و فکر جامع‌تری را حاصل می‌کند. به استناد آیه‌های مزبور پیامبر دستور داشت تا با امت و مؤمنان مشورت کند و چنین نیز می‌کرد. با تمام این اوصاف نظر به وقایعی که پس از رحلت ایشان رخ داد مبحث شورا مجال نیافت تا همچون بسیاری از موارد سیره آن حضرت که تبدیل به ساختار شد و در نظام حکومتی جایگاه ویژه‌اي یافت، نهادينه شود؛ بنابراين در اثنای تاریخ صرفا بنا بر ضرورت در برهه‌هایی تشکیل و مجدد برچیده می‌شد که عمده‌ترین آن مشورت در جنگ‌ها بود. به‌این‌ترتیب تا تاریخ معاصر این آیات و سیره پیامبر جز در مفهوم مشورت‌کردن با متخصص یا شور در امور مهم مانند اتخاذ تاکتیک جنگی، قالب دیگری به خود نگرفت و درخصوص شور و مشورت به شکل انتخاب نماینده که پدیده‌ای جدید در قرون اخیر است با مساعی علما و اندیشمندان در صد‌واندی سال اخیر به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی و با بازتولید مفهومی آن در قالب نهادهای نوین ازجمله شوراهای اسلامی کشوری، توانست شکل جدیدي به خود گیرد. همین‌طور آنچه در بیان شرایط افراد برای مشورت و شور در متون دینی آمده است -ازجمله صالح و متخصص فن بودن- در انتخاب اعضای شورا نیز از اهم واجبات است که در این بازآفرینی مفاهیم دینی نیز آن را تأیید می‌کند. امید که شوراها بتوانند با ورود افراد درستکار و دارای تخصص به آن تضمین‌کننده وجه مردمی نظام شوند و خط ارتباطی مطمئن برای اعمال نظر مردم در تصمیم‌گیری‌های کشور از طریق ارائه پیشنهادها به رده‌های اجرائی کشور در سطح روستا، شهر، بخش، شهرستان، استان و از طریق شورای عالی استان‌ها در سطح ملی برای پیگیری امور محلی باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.