انتشار «مهرداد» راسین
یك تراژدی دستوپاگیر
پارسا شهری: «زیفارس: آربات، به ما گزارشی دقیق میدهند: روم بهراستی پیروز میشود و مهرداد جان باخته است... بدینسان، شهریاری كه بهتنهایی در گذر چهل سال هر سردار نامدار روم را به خستگی میكشاند و در شرق، با سنجیدن بخت، انتقام نبرد مشترك تمام شاهان را بازمیستاند، جان میبازد و پس از خود، بهر آنكه انتقام مرگش ستانده شود، دو پسر تیرهروز بهجا میگذارد كه با یكدیگر سر سازش ندارند.» خطِ اصلی نمایشنامه «مهرداد» از معروفترین تراژدیهای راسین، شاعر و نمایشنامهنویس فرانسوی قرن هفدهم، در همین سطرهای نخست روایت میشود. كتاب «مهرداد» ژان راسین جز ترجمه قاسم صنعوی، مترجمِ مطرح زبان فرانسه، مقدمه و یادداشتهایی دارد درباره خودِ راسین، زندگی این تراژدینویس مطرح، تحلیل «مهرداد» و اعلام و توضیحات. خلاصه هرآنچه مخاطب بخواهد درباره راسین بداند، به انتخاب و ترجمه درخور صنعوی در این كتاب جمع آمده است. صنعوی در مقدمه، از نخستین مواجههاش با متنِ «مهرداد» چنین مینویسد: «نخستینبار كه مترجم با مهرداد (میتریدات) در مقام قهرمان یكی از تراژدیهای ژان راسین آشنایی یافت در جوانی و هنگام انجام یك تكلیف درسی (اگر حافظه خطا نكند با موضوع زن در آثار راسین) بود. آنزمان كمترین فكری به ذهن او راه نیافت كه دیار پونت یا پونتوس رابطه تنگاتنگی با تاریخ دوران هخامنشی دارد و این شخصیت راسین، شهزادهای ایرانیالاصل و شهریاری از دودمان هخامنشی است. ترجمه كتاب یونانیان و بربرها اثر گرانقدر امیرمهدی بدیع آشنایی هرچه بیشتر با این قهرمان راستین و دلبستگی به او را سبب شد و مترجم را به ترجمه اثری كه ژان راسین به این شخصیت تاریخی اختصاص داده است برانگیخت» و بعد صنعوی بهتفصیل درباره مهرداد و رد و اثر او بر تاریخ شرح میدهد. «تحلیل كلی ماجرا و ارزیابی اثر» نوشته آنتوان سانگله، عنوان بخش بعدی كتاب است. با رسیدن خبر مرگ مهرداد (شاه پونت) پسرانش زیفارس و فارناس به رقابت با هم میافتند. فارناس، خودخواه، ناسپاس و خشن است و زیفارس، بزرگوار و ملایم. از نظر سانگله، راسین در تضادی تحسینبرانگیز این دو برادر را در برابر هم قرار داده و تراژدی خود را پیش میبرد. «تراژدی راسین در عینحالكه از نظر سبك احساس كاملا راسینی است، از لحاظ برخی وجوه كاملا سرشار از كورنی است.» او همچنین به دو نقصِ بزرگ در این تراژدی اشاره میكند، یكی ابتذال و غیرواقعیبودن ماجرا در نظرِ سانگله و دیگری میل شدید به خودكشی. بعد، پیشگفتاری از نویسنده میآید كه معتقد است «نامی شناختهشدهتر از نام مهرداد نیست. زندگی و مرگش بخش قابلتوجهی از تاریخ روم است.» راسین مینویسد كه در تراژدی پیشرو او بانهایت وفاداری و امانت، تاریخ را دنبال كرده: «درواقع چندان رویداد مهمی در زندگی مهرداد نیست كه در تراژدی من جای خود را نیافته باشد.» آخرِ كتاب به «بررسی مهرداد» اختصاص پیدا كرده، نوشتهای از آندره دوران، او اعلام میكند كه با تمام اهمیتِ موضوع مهرداد در تاریخ، و شكوهِ تراژدیهای راسین، اینك كمتر از هر اثر دیگر او از «مهرداد» بحث میشود، كمتر بهصورت كتابی مستقل چاپ میشود، «زیرا آثار حماسی و نیز عاشقانهها دیگر مد روز نیستند و حضور دستوپاگیر آنها نمیگذارد كه عذاب مهرداد و عظمت آن ارزیابی شوند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.