|

خاطره- روايت‌هاي داريوش مهرجويي

«وقتي به گذشته نگاه مي‌كنم مي‌بينم از ميان ده دوازده نفر كه روي سيستم فكري من تاثير گذاشته‌اند، از بالزاك و استندال و ويكتور هوگو بگير تا رمبو و بودلر و ورلن و كي و كي تا دو نفر شاخصشان، ژان پل سارتر و آلبر كامو، همگي فرانسوي بوده‌اند، از قبل با زبان فرانسه آشنا بودم الان هم دارم بيشتر آشنا مي‌شوم. بنابراين، دليلي وجود ندارد كه من نتوانم همين‌جا در كشور عزيز فرهنگ‌دوست قديمي كه چندان هم اهل استثمار و بخور و بخور مملكت ما نبوده - آن‌طور كه انگليسي‌ها و روس‌ها مشغول بودند- ميخم را به زمين نكوبم. خيلي‌ها به هردليل به اين مأواي هنرمندان و نقاشان و نويسندگان و فيلم‌سازها پناه آورده و اين مملكت فرهنگ‌دوست و هنرپرور به آن‌ها پناه داده و ارج و قرب خاصي براي هنرشان قائل شده، و خلاصه به آن‌ها خوب رسيده، يكيش همين آقاي ميلان كوندرا....» اين‌ها بخشي از «سفرنامه پاريس» داريوش مهرجويي است كه در كنار سفرنامه‌اي ديگر با نام «عوج كلاب» به‌تازگي منتشر شده است. «سفرنامه پاريس» كه چند سطري از آن نقل شد، در فضايي آميخته از واقعيت و تخيل روايت شده و شخصيت‌هاي آن نيز حقيقي نيستند و حتي اگر حقيقي باشند با اسم‌هايي خيالي از آن‌ها ياد شده. «سفرنامه پاريس»، شرح سفر يا به‌قول مهرجويي «تبعيد خودخواسته» يك كارگردان به پاريس در سال‌هاي 1981 تا 1985 است. سفرنامه دوم كه «عوج كلاب» نام دارد، سفرنامه مهرجويي به دوبي است و شرح وضعيت نابه‌سامان و بي‌عدالتي‌هايي كه در آنجا وجود دارد. وضعيتي كه نويسنده سفرنامه نيز گرفتار آن است و در روایتش قصه رهايي از اين گرفتاري را شرح داده است. شهرام اقبال‌زاده كه دبير مجموعه‌اي است كه كتاب مهرجويي در قالب آن منتشر شده، درباره اين دو سفرنامه نوشته: «گمان مي‌كنم عنوان دو خاطره خود گويا باشد كه اين دو متن، روايت شخصي رويدادهايي است كه داريوش مهرجويي چهره پرآوازه سينماي انديشه در دو مقطع زماني با آن رودررو بوده است. هرچند يكي تنها يك سوء‌تفاهم و خطاي مأموران كشور همسايه است، اما ديگري در چارچوب گستره‌اي تاريخي پر از سوء‌تفاهم‌هاي فردي و اجتماعي و فرهنگي كلان‌تر قرار مي‌گيرد. ماجراي كميك-تراژيك عوج كلاب مي‌تواند به يك نمايش‌نامه و حتي با شرح و بسط به يك فيلم‌نامه بدل شود. شرحي از انباشت واپس‌ماندگي در كشورهاي همجوار و حاكميت قانوني حسينقلي شماري شيخ خرپول بري از فرهنگ و بوروكراسي ناكارآمد و لخت در بسياري از چنين كشورهايي؛ ازاين‌رو، نيازي به هيچ توضيحي ندارد.» «سفرنامه پاريس»، اگرچه از سويي سفرنامه‌اي شخصي است، اما از سوي ديگر روايتي است از دوره‌اي مهم از تاريخ و فرهنگ ايران و وضعيتي كه نويسندگان و شاعران و روشنفكران در آن زمان با آن مواجه بودند. مهاجرت، موضوعي است كه مهرجويي در بسياري از آثارش به آن پرداخته و در اين‌جا نيز او روايتي ديگر از كنده‌شدن و مهاجرت به دست داده است. مهرجويي در اين سفرنامه، براي آن‌كه جنبه‌اي داستاني به روايتش بدهد، حتي نام خود را به مهرداد مالك تغيير داده است. مهاجرت نويسندگان و روشنفكران در سال‌هاي ابتدايي انقلاب، موضوعي است كه پيش‌تر در برخي ديگر از داستان‌ها و رمان‌ها از جمله بعضي كارهاي اسماعيل فصيح نيز مورد توجه بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.