|

یادداشتی بر اجرای پردگیان باغ سکوت

کلاس‌های درس

بابک آماده

دکتر محمدرضا شفيعی‌کدکنی در کتاب «موسیقی شعر» که در زمینه واکاوی شعر پارسی، اثری است به غایت ارزشمند، شعر را از سه جنبه موسیقی کلام، زبان و تصویر بررسی كرده که مبحثی است مفصل و اما ایشان به چیزی ورای این سه جنبه نیز اشاره و بر اهمیت آن تأکید می‌کنند؛ بُعد غیرقابل‌تبیین در گفتار که شاید بهترین واژه برای توصیفش همان «آن» وصف‌ناشدنی شعر باشد. فصل دومین از تورهای اجرای کیهان کلهر و گروه هم‌نوازانش که متشکل است از علی بهرامی‌فرد، نوازنده سنتور؛ هادی آذرپیرا، نوازنده تار و نوید افقه، نوازنده تنبک، در حال برگزاری است. اقبال آن را يافتم که در شهر رشت شاهد و شنونده اجرای این گروه باشم. نخستین و بارز‌ترین پدیده‌ای که در این اجرا با آن مواجه شدم، تسلط قدرتمند همان «آن» مذکور اما این‌بار در موسیقی بود. گروه، مجموعه گزیده‌ای از قطعات مختلف برگرفته از آثار چند سال اخیر کیهان کلهر، ایده‌هایی از آثار علی بهرامی‌فرد به‌ویژه از آلبوم «راهه»ی (تکنوازی سنتور) این هنرمند، با ترکیب‌هایی بجا از نوازندگی هادی آذرپیرا با نگاهی درست به مکتب تار تبریز و شیوه خاص نوازندگی نوید افقه در کنار فرم منحصربه‌فرد صدادهی و نوازندگی کیهان کلهر را ارائه مي‌كند که چیزی از جنس یک مکاشفه را به شنونده تقدیم می‌کند که او را ناگزیر خواهد كرد از همراهی با جهانی از آواها که در ادامه به فضایی آکنده از حس و تحرک و خیال پیوند داده می‌شود. این گروه چهارنفره با ترکیب‌بندی‌ صحیح، صدادهی کاملا قابل ‌قبولی دارد. سنتور با آرپژها و جفت مضراب‌ها، به‌ویژه در پزیسیون سیم‌های زرد، دامنه صوتی بم را به خوبی پوشش می‌دهد و همچنین فضاسازی‌هایی زیبا و بهنجار برای کمانچه و تار ترتیب می‌دهد. نوازنده تار نیز با استفاده بجا از پزیسیون دوم و قسمت بالا دسته، در هنگام هم‌نوازی و مضراب‌زنی شمرده که از خصوصیات مکتب تارنوازی تبریز است، در ایجاد بافت صوتی‌ خوشایند نقش‌آفرینی می‌کند. تنبک با آمیزش نگاه ایفکتیو و صدادهی کلاسیک ضرب، نقشی فراتر از‌ سازی کوبه‌ای ایفا مي‌كند. در نهایت، برایند تکاپوی تمامی گروه معطوف است به محوریت شوریدگی مردی که در سال‌های اخیر ساز کمانچه را از انزوای سالیانش بیرون کشیده و به جهان شناسانده است؛ کیهان کلهر موسیقی‌دانی است که توانمندی جهت‌دهی به احساس مخاطب را روی صحنه دارد. او در انبان تبحرش هر آنچه را می‌باید، در اختیار دارد، هر جنس صوتی را كه ممکن است در ظرفیت کمانچه موجود باشد، از نغمه‌های فولکلور و ردیف موسیقی ایرانی تا رقص‌های بومی و داستان‌های کهن که درونش لانه کرده است؛ هنگام نواختنش انگار همگی‌شان حضور دارند. گاهی به نظر می‌رسد کلهر به تکرار برخی جملات موسیقایی در تمامی اجراهایش می‌پردازد و حتي شاید در یک اجرای یک‌و‌نیم‌ساعته هم از این تکرارها در نگذرد؛ اما نکته دقیقا همین‌جاست، او روح مؤثر تکرار معنامدار در موسیقی ایرانی را به‌خوبی دریافته است، در تکرار‌های مناظره‌وارش چیزی از سنخ گردش کیهانی را تداعی می‌کند که تکرارش تکراری نیست. توانایی او در اجرای قطعاتی با موزیکالیته‌ای غریب هم نکته‌ای است که به این بیان کمک شایانی می‌کند. شدت و ضعف‌های شگرف صوتی از سازی برمی‌خیزد که در تعارض با گنجای مورد انتظار از این ساز است. شاید بتوان ساعت‌ها درباره این اجرای موفق که استقبال از آن منجر به تمديدش در شهر رشت شد، مطلب نوشت و از عهده بیان کُنه تمامی زوایایش برنیامد. اجراهایی از این دست، کلاس‌های درس هستند. اجرای گروهی بدون خواننده که خلاف رویه مرسوم در فضای خواننده‌محور موسیقی ایرانی است؛ اما با وجود این، با اقبال عمومی در سراسر ایران مواجه می‌شود. نباید از این نکته غفلت کرد که موسیقی ارکستری در فرهنگ ما همیشه در حاشیه بوده است و موسیقی ایرانی به غیر از بخش چهارمضراب و پیش‌درآمد، یکسره در خدمت آواز است که البته از خواص موسیقی ماست که این خاصیت دولبه، پتانسیل اینکه پدیده‌ای مذموم شود و نيز نقشی مخرب را بر عهده‌اش بگذارند، دارد. کیهان کلهر برای ایفای سویه مثبت این ویژگی موسیقی ایرانی، در اجرای تصنیفی غنایی- عاشقانه، با صدایی گرم و گيرا چیزی هم به بافت می‌افزاید و هم در قامت سازی دیگر ظاهر می‌شود. اجرای او حاکی از آن است که موسیقی، بدون هرگونه خودنمایی در شیوه اجرای آواز، چه‌مایه کامل و توانمند است. در پایان صدابرداری متبحرانه این کنسرت، لذت مخاطبان را تکمیل کرد و همچنین حوصله و رواداری کیهان کلهر و گروه همراهش- با وجود خستگی و فشرده‌بودن جدول زمانی برنامه‌هايشان- در مواجهه با خیل طرفدارانی که ساعت‌ها پس از خاتمه برنامه منتظر بودند تا کلامی بگویند و عکسی به یادگار بگیرند، ستودنی و درسی است برای آنها که نام‌شان هنرمند است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.