تابویی که شکسته شد
علی فرامرزی
برگزاری سه حراج در یک هفته و امید برگزارکنندگان به موفقبودن هر یک را میتوان از چند زاویه مورد ارزیابی و کنکاش قرارداد؛ زوایایی که از اقتصادیترین گوشه تا فرهنگیترین زاویه را دربر بگیرد و در پی آن صحبت از مفیدبودنها تا خطرات احتمالی پدیده حراج را شامل میشود. واقعیت این است که با هر کموزیادی که بوده است و تمام شکوشبهههایش، این اتفاق در تجسمی ما بهتدریج راه خود را مییابد و هر سال بر تعداد و گوناگونی آن افزوده میشود و از آنجایی که یک نیاز مبرم در پشتسر خود دارد، بعید به نظر میرسد که به نقطه آغازین خود برگردد، بنابراین چنین جریانی عرصه جدیدی را روی سپهر تجسمی ایران میگشاید که اگر به قاعده، با منطق و بهدور از کنشهای روانی شخصی به آن نگاه شود و مورد نقد و بررسی قرار گیرد، میتوان تا حد زیادی از زیانهای آن کاست و بر مفیدبودن و گستردگی آن افزود. دمدستیترین مطلبی که به ذهن متبادر میشود، این است که با فراگیرشدن امر حراجها، تابویی که از ابتدای به داخل گالریرفتن آثار تجسمی پیوسته با آن پیوند خورده بود، مسئله صحبتکردن و پرداختن به جنبه مالی و اقتصادی نقاشی بود، درحالیکه سایر بخشهای هنر مانند سینما، نویسندگی، موسیقی، گرافیک و... توجه به مباحث اقتصادی دربارهشان چندان غیرعادی نمینمود، ولی نقاشی و عکاسی بیشتر، دو مبحثی بودند که بهنوعی در زمینه اقتصادی سعی میکردند روی خود را به سویی دیگر بگردانند. دراینبین شاید بتوان گفت معصومه سیحون بهعنوان یک گالریدار حرفهای از ابتدا توجه ویژهای به مقوله اقتصاد تجسمی داشت و کوشش درجهت فروش آثار را جزء وظایف گالری به حساب میآورد و از این منظر پایهگذار اقتصاد هنر در بخش نقاشی بود. ذهنیت کلی اینگونه بود که علنیکردن نیاز نقاشان و عکاسان به پول و درنتیجه فروش آثار و کسب درآمد از این طریق به معنی فروکاستن از جنبههای هنری و معنوی آثار این عرصه است و کم نبودند هنرمندان شاخصی که تا پایان عمر حتی یک اثر نفروختند و کمترین بهرهای از جنبه اقتصادی استعداد ویژه خود نبردند و در عین نامآوربودن، با حداقلهای زندگی ساختند و حتی در مواردی با فقر سر به بالین مرگ گذاشتند، چراکه من هنرمندشان کمتر اجازه داده بود که برای بُعد دیگر زندگی هنریشان بهقدر کافی وقت و انرژی بگذارند. این طرز تفکر اگرچه با گسترش گالریها بهعنوان یک حرفه بهتدریج رو به متعادلشدن دارد، اما هنوز میتوان رگههای واضحی از آن را در برخورد هنرمندان مخصوصا جوانترها با گالریهای خصوصی دید و از توجهنکردن بعضی از آنها به موضوع فروش اثر برای گالری آن را دریافت. البته تا همین امروز هم وقتی هنرمندی از ارزشهای مادی خود صحبت میکند، بهنوعی در ذهن مخاطب میتواند شک و شبهه ایجاد کند، چراکه بخشی از مردم آن را به پای کمبهرگی از جنبههای خلاقانه میگذارند. دکتر هترر در کتاب روانکاوی و روانشناسی هنرمند، بهعنوان روانکاوی که در آمریکا تخصصش روانکاوی هنرمندان بود، میگوید: سختترین بخش زندگی هنرمند تعادلبخشیدن به زندگی هنری و مادی است، چراکه عدم تعادل در هر یک میتواند ضربه به دیگر بخشهای ساختمان هنری روانی هنرمند وارد کند و روال تولید اثر را با مشکل روبهرو کند و نتیجتا برای هنرمند مسائل روانشناختی را در پی داشته باشد. ولی در گفته دکتر هترر نکته ظریفی نهفته است و آن تعادلبخشی بین زندگی هنری و زندگی مادی است؛ یعنی اینکه چنانچه هنرمند پس از کسب نسبی موفقیتهای مادی اگر نتواند بهقدر کافی برای بخش خلاقانه و بهاصطلاح جنبههای هنری شخصیت خود توجه داشته باشد و بهتدریج خود را به ماشین تولید صرف تبدیل نماید بهگونهای طبیعی پس از تأمین زندگی مادیاش جنبههای خلاقانه شخصیتش میتواند به شکل احساس گناه و سرزنش خود به امری درونی و دائمی در پس زندگی خودآگاهش خود را بروز دهد و هنرمند را تحتتأثیر خود داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.